Lòng biết ơn trong công việc là sự trân trọng chân thành dành cho những người và điều kiện đã giúp ta làm việc trọn vẹn hơn. Bài viết giúp anh chị hiểu biết ơn ai, biết ơn điều gì, vì sao lòng biết ơn trong công việc quan trọng và cách thực hành mỗi ngày.
Bản chất của lòng biết ơn trong công việc là gì?
Bản chất của lòng biết ơn trong công việc là sự trân trọng có ý thức và chân thành dành cho những người, cơ hội và điều kiện đã giúp mình làm được việc. Nó không phải là nịnh bợ hay xã giao, mà xuất phát từ sự thấu hiểu rằng thành quả của mỗi người luôn mang dấu ấn của tập thể. Hai phần dưới đây làm rõ định nghĩa và cách phân biệt biết ơn với những hành vi dễ bị nhầm lẫn.
Lòng biết ơn trong công việc được hiểu như thế nào?
Lòng biết ơn trong công việc là sự trân trọng có ý thức và chân thành đối với những đóng góp, sự hỗ trợ, cơ hội và các khía cạnh tích cực của môi trường làm việc. Hai chữ “có ý thức” rất quan trọng. Nó có nghĩa là anh chị chủ động dừng lại giữa guồng quay báo cáo và họp hành để nhận ra hôm nay mình làm được việc này là nhờ ai, nhờ điều kiện gì ở phía sau.
Nhiều người đi làm lâu năm dễ xem mọi thứ là đương nhiên: máy tính chạy ổn, cuộc họp có người chuẩn bị sẵn, lương về đúng ngày. Tôi cũng từng như vậy, cho đến khi ngồi nhìn lại và thấy phần lớn thứ mình gọi là “năng lực” thật ra được nâng đỡ bởi rất nhiều người. Nhận ra điều đó không làm ta nhỏ đi. Nó khiến ta làm việc nhẹ lòng hơn và bớt thấy mình đơn độc.
Phân biệt biết ơn chân thành với nịnh bợ và xã giao
Lòng biết ơn không phải là nịnh bợ, lấy lòng cấp trên hay thói quen xã giao giả tạo. Đó là sự thấu hiểu sâu sắc rằng thành quả cá nhân luôn có dấu ấn từ sự hỗ trợ của tập thể. Người nịnh bợ nói điều dễ nghe để đạt lợi ích, còn người biết ơn nói điều có thật vì họ thấy mình đã nhận được.
Tôi quen một anh trưởng nhóm kinh doanh rất khéo ăn nói với sếp, nhưng chưa bao giờ để ý đến bạn kỹ thuật ngồi cuối phòng, người hay ở lại sửa lỗi hệ thống cho cả nhóm. Về sau anh bắt đầu cảm ơn cụ thể từng việc nhỏ, kể cả với những người không có quyền quyết định gì với mình, và không khí trong nhóm đổi khác thấy rõ. Từ đó anh hiểu lời cảm ơn thật khác lời khen lấy lòng ở chỗ nào.
Vậy làm sao để nhận ra một lời cảm ơn chân thành? Thường nó có ba dấu hiệu sau:
- Nêu được đúng việc cụ thể mà người kia đã làm, thay vì một câu chung chung.
- Dành cho mọi người ở mọi vị trí, không chỉ những ai có thể mang lại lợi ích cho mình.
- Không kèm mong đợi phải được đáp lại hay được ưu ái.
Nên biết ơn ai và biết ơn điều gì trong công việc?
Trong công việc, anh chị có thể hướng lòng biết ơn trong công việc tới bốn đối tượng: cấp trên, đồng nghiệp, tổ chức và cả những thử thách đã đi qua. Với cấp trên là tầm nhìn, cơ hội và những lời góp ý. Với đồng nghiệp là sự phối hợp và hỗ trợ, với tổ chức là nền tảng cùng thu nhập ổn định, còn với thử thách là bản lĩnh mà lý thuyết không thể thay thế. Mỗi nhóm được làm rõ ở các phần dưới đây.
Biết ơn cấp trên và người dẫn dắt: tầm nhìn, cơ hội và góp ý
Với cấp trên hoặc người dẫn dắt, anh chị có thể biết ơn ba điều: tầm nhìn họ chỉ ra, cơ hội thử sức họ trao, và cả những lời góp ý khắt khe giúp mình trưởng thành. Tầm nhìn giúp ta biết việc hằng ngày đang đi về đâu. Cơ hội thử sức là lúc có người tin mình đủ để giao một việc lớn hơn khả năng hiện tại. Còn lời góp ý thẳng thắn thường khó nghe, nhưng nhiều khi lại giúp ta tiến bộ rõ rệt.
Biết ơn không có nghĩa là mọi quyết định của cấp trên đều đúng. Anh chị vẫn có thể không đồng tình với một cách làm mà vẫn trân trọng những gì người ấy đã chỉ dạy. Hai điều này có thể song song tồn tại trong một mối quan hệ công việc lành mạnh.
Biết ơn đồng nghiệp đã phối hợp và gánh việc cùng mình
Đồng nghiệp là những người ta gặp mỗi ngày, nên sự giúp đỡ của họ dễ bị coi là chuyện thường. Hãy biết ơn sự phối hợp ăn ý, những người âm thầm hỗ trợ phía sau như bạn hành chính, bạn kế toán, bạn kỹ thuật, và cả người sẵn sàng gánh phần việc khi ta quá tải. Nhiều thành quả mang tên một người thật ra là kết quả của cả một chuỗi người đứng sau.
Có một chị làm nhân sự, đồng thời là mẹ của hai bé, từng kể với tôi rằng tuần con nhỏ ốm nặng, chị tưởng mình phải xin nghỉ hết đợt tuyển dụng đang chạy. Hôm sau, các bạn trong phòng lặng lẽ chia nhau ba đầu việc của chị mà không ai nhắc lại. Chị nói đến giờ vẫn nhớ, và từ đó chị luôn là người đầu tiên đứng ra đỡ việc khi bạn khác gặp khó.
Biết ơn tổ chức, doanh nghiệp đã tạo nền tảng làm việc
Tổ chức cung cấp cho ta nền tảng làm việc, công cụ, môi trường học hỏi và chế độ đãi ngộ để có nguồn thu nhập ổn định. Với nhiều phụ huynh, khoản thu nhập ấy chính là tiền học của con, bữa cơm của gia đình và sự yên tâm của cả nhà. Khi nhìn công việc bằng góc này, ta thấy mình đang được đón nhận một điều cụ thể chứ không chỉ “đi làm để lấy lương”.
Trân trọng doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc im lặng trước quyền lợi chính đáng. Anh chị vẫn có thể góp ý, đề xuất cải thiện, thương lượng khi cần. Một người biết trân trọng nền tảng hiện có thường trao đổi điềm tĩnh và được lắng nghe nhiều hơn.
Biết ơn thử thách và thất bại trong công việc
Những thử thách và thất bại mang lại bài học xương máu, cùng áp lực rèn giũa bản lĩnh mà lý thuyết không làm thay được. Không cuốn sách hay buổi tập huấn nào dạy ta cảm giác đứng trước khách hàng vừa phàn nàn, hay mất một dự án mình dồn tâm huyết. Chỉ khi đi qua, ta mới biết mình chịu được đến đâu.
Tôi nhớ một chị quản lý dự án từng làm mất một khách hàng lớn vì bàn giao thiếu sót. Những tuần đó chị rất nặng nề. Nhưng chính từ sự cố ấy chị xây lại quy trình bàn giao mà cả công ty dùng đến bây giờ, và chị bảo nếu không có lần vấp đó, chị chưa chắc đã làm nên việc này. Biết ơn thất bại không phải là bắt mình vui ngay lúc đang đau. Đó là khi ta đủ bình tĩnh để nhìn lại và nói được mình đã học điều gì.
Giá trị và tác động của lòng biết ơn trong công việc
Lòng biết ơn trong công việc mang lại giá trị ở hai cấp độ. Với cá nhân, nó cân bằng xu hướng nhớ điều tiêu cực và giúp giữ năng lượng làm việc. Với tập thể, nó tăng sự gắn kết và góp phần tạo nên môi trường an toàn về mặt tâm lý, nơi mỗi người dám nêu ý kiến. Cả hai điều này đều có cơ sở từ các nghiên cứu tâm lý học, được nêu ngắn gọn dưới đây.
Lòng biết ơn giúp cá nhân giữ năng lượng tích cực trong công việc
Tâm lý con người có xu hướng nhớ điều tiêu cực rõ hơn điều tích cực, giới nghiên cứu gọi là thiên kiến tiêu cực. Năm 2001, nhà tâm lý học Roy Baumeister (Đại học Case Western Reserve, Mỹ) cùng ba đồng nghiệp công bố bài tổng quan trên tạp chí Review of General Psychology (tập 5, số 4).
Bài viết tập hợp nhiều nghiên cứu và cho thấy trải nghiệm xấu, cảm xúc xấu hay lời phản hồi tiêu cực thường tác động mạnh hơn trải nghiệm tốt ở mức độ tương đương. Ở nơi làm việc, điều này thể hiện rất rõ: một lời chê có thể ám ảnh cả tuần, còn mười lời khen lại trôi qua nhanh.
Khi không có gì cân bằng, ta dễ tích tụ phàn nàn và cạn năng lượng lúc nào không hay. Lòng biết ơn trong công việc giúp ta chủ động nhìn thêm những điều đang tốt, nhờ đó tái tạo năng lượng thay vì tiêu hao. Biết ơn không xóa đi vấn đề, chỉ giúp ta thấy đủ hai mặt của công việc. Với phụ huynh, có thêm một lợi ích dễ nhận ra: bớt mang bực bội từ văn phòng về bữa cơm với con.
Lòng biết ơn giúp tập thể gắn kết và an toàn hơn về mặt tâm lý
Năm 2010, Adam Grant (Trường Kinh doanh Wharton, Đại học Pennsylvania) và Francesca Gino (Đại học North Carolina tại Chapel Hill) công bố bốn thí nghiệm về lời cảm ơn trên tạp chí Journal of Personality and Social Psychology (tập 98, số 6).
Ở hai thí nghiệm đầu, người tham gia giúp chỉnh sửa thư xin việc cho một sinh viên, và chỉ cần nhận được một lời cảm ơn, tỷ lệ sẵn lòng giúp thêm lần nữa tăng từ 25% lên 55% ở thí nghiệm thứ nhất, từ 32% lên 66% ở thí nghiệm thứ hai. Ở thí nghiệm thực tế, giám đốc gây quỹ của một trường đại học cảm ơn nhân viên gọi điện, và số cuộc gọi của nhóm này trong tuần kế tiếp tăng hơn 50%. Các tác giả cho rằng yếu tố then chốt là cảm giác được coi trọng, chứ không phải cảm giác mình làm giỏi hơn.
Từ đó ta hiểu vì sao lòng biết ơn trong công việc làm tăng sự gắn kết: người thấy mình được coi trọng thường sẵn lòng đóng góp thêm và thấy đáng để gắn bó hơn. Môi trường như vậy dễ trở thành không gian an toàn về mặt tâm lý. Khái niệm này do giáo sư Amy Edmondson (Đại học Harvard) giới thiệu năm 1999 trên tạp chí Administrative Science Quarterly sau khi khảo sát 51 nhóm làm việc tại một công ty sản xuất, và được hiểu là niềm tin chung rằng nhóm đủ an toàn để mỗi người dám nêu ý kiến, dám nhận sai sót mà không sợ bị cười chê.
Cách thực hành lòng biết ơn trong công việc
Có ba cách thực hành lòng biết ơn trong công việc dễ áp dụng: nói lời cảm ơn cụ thể và kịp thời, viết nhật ký biết ơn vào cuối mỗi tuần, và với người quản lý, làm gương bằng việc khen ngợi, lập quỹ tuyên dương hoặc bảng cảm ơn. Anh chị không cần làm cả ba cùng lúc. Chỉ cần bắt đầu từ một việc nhỏ và duy trì đều đặn, thói quen sẽ tự hình thành.
Cảm ơn trực tiếp và kịp thời: hành động nhỏ trong công việc
Cách dễ bắt đầu là nói lời “cảm ơn” trực tiếp ngay khi ai đó giúp mình, thay vì để lâu rồi quên. Muốn lời cảm ơn có sức nặng, anh chị nên làm theo ba điều sau:
- Nhìn vào người đó và gọi đúng tên khi nói.
- Nêu rõ việc họ đã làm và điều nó mang lại cho mình.
- Nói trong vòng một hai ngày, khi mọi người còn nhớ rõ câu chuyện.
Sau khi một dự án kết thúc, anh chị có thể viết một email ghi nhận ngắn gửi những người đã cùng làm. Chẳng hạn: “Cảm ơn Hà đã ở lại soát số liệu tối qua, nhờ vậy báo cáo đến tay đối tác đúng giờ.” Chỉ hai dòng như vậy nhưng người nhận sẽ nhớ rất lâu.
Viết nhật ký biết ơn công việc vào mỗi cuối tuần
Nhật ký biết ơn công việc là cách đơn giản để luyện đôi mắt nhìn ra điều tốt. Cuối mỗi tuần, anh chị dành mười phút ghi lại ba điều may mắn đã xảy ra, một lời khen từ sếp hoặc đồng nghiệp, và một bài học rút ra được. Nếu tuần đó khó khăn, cứ ghi những điều nhỏ như một cuộc gọi tháo gỡ được vướng mắc hay một tách cà phê bạn để sẵn trên bàn.
Cách làm này có cơ sở khoa học ở mức đáng tham khảo. Năm 2003, Robert Emmons (Đại học California, Davis) và Michael McCullough (Đại học Miami) công bố nghiên cứu trên tạp chí Journal of Personality and Social Psychology (tập 84, số 2). Trong thí nghiệm đầu, 192 sinh viên được chia ngẫu nhiên thành ba nhóm, mỗi tuần viết tối đa năm điều biết ơn, năm điều phiền lòng hoặc năm sự kiện bình thường, kéo dài 10 tuần.
Nhóm viết điều biết ơn đánh giá cuộc sống của mình tích cực hơn, lạc quan hơn về tuần kế tiếp và tự báo cáo ít triệu chứng khó chịu về thể chất hơn hai nhóm còn lại. Vì đây là nghiên cứu trên sinh viên và dựa vào tự báo cáo, anh chị nên xem đó là gợi ý đáng thử chứ không phải cam kết về kết quả.
Người quản lý làm gương: khen ngợi, quỹ tuyên dương, bảng cảm ơn
Với người lãnh đạo, cách hiệu quả để lan tỏa lòng biết ơn trong công việc là làm gương. Khi cấp trên chủ động khen ngợi cụ thể, cả đội sẽ học theo mà không cần ai nhắc. Lời khen nên gắn với hành vi và kết quả rõ ràng, chẳng hạn khen cách một bạn xử lý khách hàng khó chứ không chỉ nói “làm tốt lắm”.
Để thói quen ấy duy trì lâu dài, người quản lý có thể xây dựng thêm một vài nếp làm việc chung: lập quỹ tuyên dương nhỏ cho những đóng góp thầm lặng, dành năm phút cuối buổi họp tuần để mọi người cảm ơn nhau, hoặc treo một bảng cảm ơn ở khu vực chung để ai cũng có thể ghi lời ghi nhận cho đồng đội. Những việc này tốn rất ít chi phí nhưng nuôi dưỡng được văn hóa trân trọng lẫn nhau.
Nuôi dưỡng lòng biết ơn cho cả gia đình cùng Minh Trí Thành
Con trẻ học về biết ơn không phải từ những lời dạy, mà từ cách cha mẹ nói về công việc mỗi tối. Nếu bữa cơm nào cũng có tiếng than về sếp và đồng nghiệp, con sẽ lớn lên với cái nhìn rất khác so với một gia đình thường kể về người đã giúp mình trong ngày. Vì vậy, khi anh chị thực hành lòng biết ơn trong công việc, anh chị cũng đang gieo cho con một nếp nhìn cuộc sống tích cực.
Nếu anh chị muốn tìm hiểu sâu hơn về cách thấu hiểu cảm xúc của bản thân, xây dựng nếp sống tích cực và đồng hành cùng con, có thể tham khảo các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành với hàng trăm gia đình có nỗi trăn trở tương tự. Mỗi hành trình bắt đầu từ những điều thật gần gũi, ngay trong nếp sinh hoạt hằng ngày của gia đình mình.
Kết luận
Lòng biết ơn trong công việc bắt đầu từ việc nhìn ra người và điều đã nâng đỡ mình, rồi nói thành lời. Một lời cảm ơn cụ thể, vài dòng nhật ký cuối tuần hay một lần khen đúng lúc cũng đủ làm tuần làm việc của anh chị nhẹ nhàng hơn, và con cũng học được từ đó.
Câu hỏi thường gặp về lòng biết ơn trong công việc
Lòng biết ơn trong công việc là gì?
Đó là sự trân trọng có ý thức và chân thành đối với đóng góp, sự hỗ trợ, cơ hội và những điều tích cực của môi trường làm việc. Nó thể hiện ở cách ta nhìn nhận, ghi nhận và cảm ơn cụ thể những người, điều kiện đã giúp mình hoàn thành công việc.
Biết ơn công việc có phải là chấp nhận mọi bất công không?
Không. Biết ơn là ghi nhận những điều tốt đang có, không thay thế việc lên tiếng khi gặp điều chưa hợp lý. Anh chị vẫn có thể góp ý, đề xuất hoặc trao đổi về quyền lợi của mình bằng thái độ điềm tĩnh và tôn trọng.
Làm thế nào để biết ơn khi đang chưa hài lòng với công việc?
Hãy bắt đầu từ những điều rất nhỏ và có thật, như một đồng nghiệp từng giúp mình hay một kỹ năng mới học được trong tuần. Anh chị không cần ép mình thấy mọi thứ đều tốt. Chỉ cần nhìn thêm cả điều tích cực bên cạnh điều chưa vừa ý là đủ để cảm giác nhẹ hơn.
Nói lời cảm ơn thế nào để không bị sáo rỗng?
Hãy nêu đúng việc người ấy đã làm và điều nó mang lại cho mình, thay vì chỉ nói “cảm ơn nhiều”. Nói kịp thời, nhìn vào người đối diện và dành lời cảm ơn cho cả những người không có vị trí cao hơn mình. Sự cụ thể và nhất quán là điều khiến lời cảm ơn có trọng lượng.
Người quản lý nên thể hiện lòng biết ơn với nhân viên như thế nào?
Người quản lý nên chủ động khen ngợi cụ thể, kịp thời và công khai những đóng góp thầm lặng. Ngoài ra có thể xây dựng quỹ tuyên dương, bảng cảm ơn hoặc dành vài phút cuối buổi họp để mọi người cảm ơn nhau. Điều quan trọng là người lãnh đạo tự làm trước để cả đội học theo.
Làm sao dạy con về lòng biết ơn qua chuyện công việc của bố mẹ?
Anh chị có thể kể cho con nghe một điều mình biết ơn ở nơi làm việc mỗi tuần, ví dụ một người đồng nghiệp đã giúp mình. Con thường học từ cách bố mẹ nói và làm hằng ngày hơn là từ lời dạy. Khi thấy cha mẹ trân trọng người khác, con sẽ dần hình thành thói quen tương tự.
Tài liệu tham khảo
- Baumeister, R. F., Bratslavsky, E., Finkenauer, C., & Vohs, K. D. (2001). Bad is stronger than good. Review of General Psychology, 5(4), 323-370. https://doi.org/10.1037/1089-2680.5.4.323
- Grant, A. M., & Gino, F. (2010). A little thanks goes a long way: Explaining why gratitude expressions motivate prosocial behavior. Journal of Personality and Social Psychology, 98(6), 946-955. https://doi.org/10.1037/a0017935
- Emmons, R. A., & McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377-389. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.2.377
- Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350-383. https://doi.org/10.2307/2666999
Pingback: Lòng biết ơn thầy cô là gì: Ý nghĩa và biểu hiện của tấm lòng