Lòng biết ơn là gì? Ý nghĩa trong đời sống như thế nào? Có những người sống rất đủ đầy nhưng trong lòng vẫn luôn thấy thiếu. Có công việc, có gia đình, có những điều người khác mơ ước, nhưng bên trong vẫn mỏi mệt, dễ cáu, dễ bất mãn, dễ thấy cuộc đời đang nợ mình điều gì đó. Cũng có những người đi qua rất nhiều mất mát, nhưng ở họ vẫn có một sự ấm áp, bình an và nội lực kỳ lạ. Điều khác nhau nhiều khi không nằm ở hoàn cảnh, mà nằm ở cách con người nhìn cuộc đời. Lòng biết ơn, chính là thứ giúp ta thay đổi cách nhìn ấy chính là lòng biết ơn.
Với Minh Trí Thành, lòng biết ơn không chỉ là một phẩm chất đạo đức nên có. Nó là một nền tảng của trưởng thành nội tâm. Một người không có lòng biết ơn rất khó hạnh phúc bền, vì họ luôn nhìn cuộc đời bằng thiếu hụt. Một đứa trẻ không được nuôi dưỡng lòng biết ơn rất dễ lớn lên với tâm thế đòi hỏi, bất mãn, xem sự hy sinh của cha mẹ là nghĩa vụ đương nhiên.
Cách dạy con về lòng biết ơn
Một người lớn không thực hành lòng biết ơn sẽ dễ quên mất những gì mình đang có, chỉ dán mắt vào điều mình chưa có, rồi để chính cảm giác thiếu đó làm cạn dần năng lượng sống. Ngược lại, khi biết ơn trở thành một phần của nhận thức, con người bắt đầu sống sâu hơn, trân quý hơn và có khả năng kết nối với hạnh phúc trong những điều rất bình thường. Bài viết này sẽ giúp bạn đọc thật sự hiểu về lòng biết ơn, thông qua 6 nội dung chính:
- Lòng biết ơn là gì?
- Ý nghĩa của lòng biết ơn.
- Vì sao chúng ta phải sống biết ơn
- Dấu hiệu của người sống biết ơn.
- Cách sống biết ơn mỗi ngày.
Và cách Minh Trí Thành đồng hành để cha mẹ, cùng các con thực hành lòng biết ơn trong đời sống gia đình, trong giáo dục con cái.
1. Lòng biết ơn là gì?
Lòng biết ơn là thái độ trân trọng, cảm kích trước sự giúp đỡ, hành động đẹp của người khác dành cho mình hoặc cho người khác, có thể là biết ơn cha mẹ, biết ơn thầy cô, biết ơn những người đã hy sinh cho đất nước. Lòng biết ơn bắt đầu từ việc thấy ra giá trị của điều mình đang nhận thay vì xem nó là điều đương nhiên.
Nếu đi sâu hơn, lòng biết ơn không chỉ là cảm xúc hướng ra bên ngoài, mà còn là một năng lực nhận thức. Có những người được yêu thương rất nhiều nhưng không cảm được. Có những người được giúp đỡ rất nhiều nhưng chỉ nhìn thấy điều chưa đủ. Có những người được đời trao cho rất nhiều cơ hội nhưng vẫn chỉ chăm chăm vào những mất mát của mình. Vấn đề không phải vì cuộc đời không cho họ điều tốt, mà vì bên trong họ chưa nhìn bằng sự trân trọng. Vì vậy, lòng biết ơn thật sự không phải chỉ xuất hiện khi ai đó cho mình một món quà. Nó xuất hiện khi ta nhận ra cuộc sống vốn đã chứa rất nhiều món quà từ trước.
Một người có lòng biết ơn sẽ không chỉ biết ơn những điều lớn lao. Họ biết ơn cả những điều bình thường đến mức người khác dễ bỏ qua: một bữa cơm đầy đủ thành viên trong gia đình, một cơ thể vẫn còn khỏe để làm việc, một người bạn còn lắng nghe mình, một ngày còn cơ hội sửa sai, một đứa con còn ở bên mình, một người bạn đời vẫn chưa bỏ cuộc với hôn nhân này, thậm chí một giai đoạn đau đớn đã giúp mình tỉnh ra, để quay về chính mình.
Trong giáo dục, lòng biết ơn còn là nền của nhân cách. Một đứa trẻ biết ơn, sẽ không xem công sức người khác là điều mặc nhiên phải có. Một người trưởng thành biết ơn sẽ biết trân trọng, gìn giữ và cho đi.
2. Ý nghĩa của lòng biết ơn
Lòng biết ơn giúp cải thiện mối quan hệ xung quanh, giúp con người được yêu quý và kính trọng hơn, giúp kết nối tốt hơn với bản thân. Từ đó tự tin làm chủ cuộc sống, giúp tâm trạng tốt hơn, giảm căng thẳng, đồng thời là một cách rèn luyện năng lực trí tuệ cảm xúc.
- Ý nghĩa đầu tiên của lòng biết ơn, là làm trái tim chúng ta trở nên ấm áp, trở nên yêu thương hơn. Một người chỉ quen nhìn bằng thiếu thốn sẽ dễ trở nên khô cứng, phòng vệ và bất mãn. Họ luôn cảm thấy mình bị thiệt, bị đối xử không công bằng. Càng sống như vậy, họ càng khó mở lòng với người khác. Nhưng một người biết ơn thì khác. Họ thấy được sự tử tế khi nó đi qua đời mình. Họ giữ được cảm giác trân quý với người đã từng giúp mình, kể cả những người hại mình. Vì họ đến để chúng ta quay về chính mình, giúp ta tốt nghiệp một bài học nào đó.
- Ý nghĩa thứ hai là lòng biết ơn lấp đầy khoảng trống, cảm giác thiếu bên trong. Rất nhiều nỗi bất an của con người không chỉ đến từ việc họ thật sự thiếu, mà đến từ việc họ sống mãi trong cảm giác “chưa đủ”, chưa đủ tiền, chưa đủ giỏi, chưa đủ thành tựu, chưa đủ được yêu, chưa đủ được công nhận, chưa đủ để thấy bình an. Khi một người bắt đầu thực hành biết ơn, họ dần huấn luyện tâm trí mình nhìn thấy điều đang có. Điều này giúp con người không còn đánh đổi toàn bộ hiện tại, cho một tương lai chưa đến.
- Ý nghĩa thứ ba, lòng biết ơn nuôi dưỡng chất lượng các mối quan hệ. Không ai muốn sống với một người luôn xem điều mình làm là chưa đủ. Không ai muốn hy sinh cho một người, xem mọi điều là nghĩa vụ hiển nhiên. Một lời cảm ơn đúng lúc, một sự ghi nhận chân thành, một ánh nhìn biết trân trọng có thể cứu một mối quan hệ khỏi sự chai mòn. Trong hôn nhân, biết ơn giúp vợ chồng bớt nhìn nhau qua lỗi và nhớ lại giá trị của nhau. Trong gia đình, biết ơn giúp con cái nhận ra công sức cha mẹ. Trong công việc, biết ơn giúp đồng nghiệp thấy mình được tôn trọng.
- Ý nghĩa thứ tư là lòng biết ơn góp phần nâng đỡ sức khỏe tinh thần. Khi con người dừng lại để cảm nhận điều tốt đẹp, hệ thần kinh thường dịu xuống, nội tâm bớt co rút hơn.
- Ý nghĩa thứ năm, và cũng là điều Minh Trí Thành đặc biệt coi trọng, là lòng biết ơn đưa con người trở về trạng thái sống người hơn, minh triết, trí tuệ hơn. Người biết ơn sẽ không sống hời hợt. Họ trân trọng các mối quan hệ, thời gian và sự sống. Họ ý thức hơn về giá trị của từng cơ hội đi qua đời mình. Trong thế giới hiện nay, nơi con người rất dễ quen với việc đòi hỏi nhiều hơn, nhanh hơn, lớn hơn, lòng biết ơn giống như một cái neo giữ mình lại với điều thực sự có giá trị.
3. Tại sao chúng ta phải sống biết ơn?
Lòng biết ơn giúp chúng ta phát triển mối quan hệ tích cực, được yêu quý hơn, cải thiện tâm trạng, rèn luyện EQ, tăng tự tin, cải thiện sức khỏe tinh thần, gia tăng sự đồng cảm và cải thiện giấc ngủ.
Sâu hơn nữa, có ít nhất ba lý do lớn khiến con người cần sống biết ơn.
3.1. Biết ơn giúp ta không sống như một kẻ chỉ biết đòi hỏi
Rất nhiều sống một cuộc đời đau khổ, không phải vì thiếu hết mọi thứ, mà bên trong ta luôn thấy không đủ, nên không thấy được điều tốt đang hiện diện. Người không biết ơn, thường sống trong một kiểu đói nội tâm. Và khoảng trống ấy khiến họ vừa mệt vừa khó hạnh phúc.
3.2. Biết ơn giúp bạn thoát khỏi vai nạn nhân
Khi không có lòng biết ơn, con người rất dễ tập trung toàn bộ vào điều cuộc đời lấy đi khỏi mình. Dần dần, họ sống như thể mình chỉ là nạn nhân, là người bị hoàn cảnh đẩy đưa. Nhưng khi lòng biết ơn được nuôi dưỡng, ánh nhìn của họ bắt đầu thay đổi. Họ thấy rằng dù cuộc đời có nhiều điều không như ý, vẫn còn những thứ đáng trân trọng. Họ bắt đầu nhận ra mình cũng được yêu thương, được trao cơ hội, được học bài học. Điều đó không làm nỗi đau biến mất ngay, nhưng nó làm tâm thế của con người đổi khác: từ oán trách, đổ lỗi sang chịu trách nhiệm, trưởng thành.
3.3. Không có lòng biết ơn, rất khó có hạnh phúc bền
Hạnh phúc không chỉ đến từ việc có nhiều hơn. Nó đến từ việc cảm được điều mình đang có. Nếu bên trong một người luôn xem điều đang có là bình thường, luôn tập trung vào những điều mình chưa có, người đó sẽ chạy mãi mà không đến.
Từ góc nhìn giáo dục, chúng ta còn phải sống biết ơn vì con cái học bằng cách nhìn người lớn sống. Một gia đình nơi cha mẹ chỉ biết so bì, chỉ biết trách móc, chỉ biết đòi hỏi, rất khó nuôi ra những đứa trẻ có lòng biết ơn. Nhưng nếu cha mẹ biết nói lời tri ân, biết trân trọng bữa cơm, biết trân trọng nhau, biết nhắc con về công sức của ông bà, thầy cô, người lao động, đất nước, cuộc sống, thì đứa trẻ sẽ được nuôi trong môi trường đầy ắp sự biết ơn. Và nó dần trở thành khí chất của cả gia đình.
4. Dấu hiệu của người sống biết ơn
Trong cuộc sống chúng ta có rất nhiều người luôn sống biết ơn mọi thứ, dưới đây là một số dấu hiệu để bạn có thể nhận ra đó là người sống biết ơn:
- Dấu hiệu đầu tiên của người biết ơn là họ không xem sự tử tế là hiển nhiên. Họ có thể cảm ơn từ những việc rất nhỏ. Một cốc nước được rót cho. Một người chờ mình. Một lời nhắn hỏi han. Một ai đó làm giúp mình việc không bắt buộc phải làm. Họ hiểu rằng phía sau những điều đó là thời gian, sự quan tâm, là phần trái tim của người kia dành ra cho mình.
- Dấu hiệu thứ hai là họ có khả năng trân trọng con người hơn là chỉ chú ý đến lợi ích mình nhận được. Một người sống biết ơn không chỉ nhớ “người đó đã làm gì cho mình”, mà còn nhớ “người đó đã ở bên mình như thế nào”. Họ giữ được lòng tri ân với những người từng giúp đỡ mình qua giai đoạn khó khăn, và luôn nhớ đến nguồn gốc của những gì mình đang có.
- Dấu hiệu thứ ba, sống chan hòa, không so đo hay đố kỵ. Người biết ơn vẫn có thể có mục tiêu, vẫn có thể muốn phát triển, nhưng họ không sống trong trạng thái lúc nào cũng thấy người khác hơn mình. Vì họ thường tập trung vào chính mình.
- Dấu hiệu thứ tư là họ biết đáp lại bằng hành động. Lòng biết ơn thật sự không chỉ dừng ở cảm xúc, mà còn bằng cách sống. Người biết ơn thường dễ giúp đỡ người khác hơn, dễ tri ân hơn, dễ hiếu thảo hơn.
- Dấu hiệu thứ năm là họ sống chậm, đủ để cảm được hạnh phúc trong những điều bình dị. Đây là một dấu hiệu rất quan trọng. Có những người chỉ thấy mình hạnh phúc khi có thành tích lớn. Nhưng người biết ơn có thể chạm vào hạnh phúc từ cơ thể khỏe mạnh, một bữa cơm ấm, một lời hỏi han, một lần mình đủ tỉnh để không làm đau người khác.
Dấu hiệu cuối cùng là họ giàu đồng cảm hơn. Người biết ơn thường hiểu rằng mình không tự có được tất cả một mình, mình đã từng được hỗ trợ, giúp đỡ. Vì thế, họ khiêm tốn hơn, dễ đồng cảm với người khác hơn.
5. Cách sống biết ơn mỗi ngày
Cách rất thực tế để nuôi dưỡng lòng biết ơn mỗi ngày: quan sát và nhớ lại khoảnh khắc cần biết ơn, viết nhật ký biết ơn, dùng hành động để thể hiện lòng biết ơn, yêu bản thân nhiều hơn, không né tránh điều tiêu cực mà biết ơn cả bài học từ khó khăn, và vận động thể thao như một cách biết ơn cơ thể.
- Cách đầu tiên là tập quan sát điều đáng biết ơn mỗi ngày. Đây là bước rất quan trọng vì điều ta không nhìn thấy, ta không thể biết ơn. Nhiều người không thiếu điều tốt, họ chỉ thiếu thói quen nhận ra. Hãy tập dừng lại và hỏi mình: hôm nay điều gì là món quà? Có thể là một cơ thể vẫn còn khỏe. Một bài học giúp mình hiểu hơn về chính mình.
- Cách thứ hai là viết nhật ký biết ơn. Đây là một thực hành rất mạnh vì nó buộc ta phải dừng lại đủ lâu để cảm. Bạn có thể viết vào khung giờ cố định, không chỉ ghi lại điều biết ơn, mà còn ghi cảm xúc và lý do khiến mình thấy trân trọng. Chính điều này làm cho biết ơn như một quá trình đi vào chiều sâu nội tâm.
- Cách thứ ba là để lòng biết ơn đi ra bằng hành động như: nở nụ cười, gửi tin nhắn yêu thương, viết thư, tự tay làm món quà lưu niệm. Bạn hoàn toàn có thể, thể hiện lòng biết ơn bằng lời nói hoặc hành động cụ thể.
- Cách thứ tư là học biết ơn chính bản thân mình.Việc yêu thương, tôn trọng bản thân, thấu hiểu bản thân, thừa nhận khuyết điểm và trân trọng sự tiến bộ từng ngày. Nhiều người có thể biết ơn cả thế giới nhưng lại quá khắc nghiệt với chính mình. Khi đó, trái tim họ vẫn chưa thật sự đầy. Biết ơn bản thân không phải nuông chiều mình mù quáng. Nó là nhìn lại chặng đường mình đã đi, thừa nhận nỗ lực, sự bền bỉ, những lần mình đứng dậy bắt đầu quay về chính mình, yêu thương, quan tâm, thấu hiểu mình nhiều hơn.
- Cách thứ năm là biết ơn cả bài học trong khó khăn. Vì biết ơn không có nghĩa né tránh điều tiêu cực, mà là dám đối diện với khó khăn và biết ơn cả những bài học đến từ thách thức. Một người thực hành biết ơn trưởng thành không sống bằng việc phủ hồng mọi thứ. Họ vẫn có thể đau, vẫn có thể buồn nhưng không để chính nỗi đau làm mù hoàn toàn ánh nhìn của mình. Họ biết rằng có những điều lúc đầu là mất mát, nhưng sau lại là cánh cửa cho trưởng thành.
- Cách cuối cùng là biến lòng biết ơn thành văn hóa sống của gia đình. Một bữa cơm nơi mọi người biết nói lời cảm ơn. Một buổi tối nơi cha mẹ hỏi con hôm nay con biết ơn điều gì. Một lần nhắc con về công sức của ông bà, thầy cô, người lao động. Một lần cả nhà cùng gửi lời tri ân. Khi đó, lòng biết ơn trở thành nhịp sống hằng ngày. Và khi một đứa trẻ lớn lên trong nhịp sống ấy, lòng biết ơn sẽ dần trở thành nhân cách của con.
6. Thực hành lòng biết ơn cùng Minh Trí Thành
Với Minh Trí Thành, lòng biết ơn không phải chỉ là một bài học đạo đức để “con ngoan hơn”. Nó là gốc rễ của cây đời, giúp con người sâu hơn, tỉnh hơn và hạnh phúc hơn. Một người lớn không biết ơn rất khó để thật sự thay đổi. Vì họ luôn dán mắt vào điều mình thiếu. Một đứa trẻ không được khơi gợi và nuôi dưỡng lòng biết ơn, lớn lên rất rơi vào đòi hỏi, bất mãn và xem tình thương yêu của ông bà, bố mẹ và mọi người xung quanh, là nghĩa vụ hiển nhiên. Bởi vậy, việc thực hành lòng biết ơn cần được đặt vào cả hành trình giáo dục người lớn lẫn trẻ em.
Trong các chương trình dành cho cha mẹ, tinh thần Minh Trí Thành là giúp mỗi người quay về nhìn lại những điều mình đang có thay vì chỉ sống trong thiếu hụt. Có những người phụ nữ đi qua quá nhiều tổn thương đến mức chỉ nhìn thấy nỗi đau. Có những người làm cha mẹ quá kiệt sức đến mức chỉ còn thấy trách nhiệm. Có những cặp vợ chồng ở với nhau lâu đến mức quên mất vì sao mình từng biết ơn sự hiện diện của nhau. Khi thực hành lòng biết ơn, người lớn không chỉ học cách nói lời cảm ơn, mà học cách khôi phục lại trái tim biết trân quý. Từ đó, hôn nhân có thể mềm hơn, cha mẹ có thể dịu hơn, và chính bản thân mỗi người cũng đỡ sống trong bất mãn hơn.
Với trẻ em, lòng biết ơn cần được dạy không phải bằng mắng mỏ hay ép buộc, mà bằng môi trường. Đứa trẻ không học biết ơn tốt nhất qua câu “con phải biết ơn đi”, mà qua việc cha mẹ đang sống biết ơn thế nào. Khi cha mẹ biết tri ân ông bà, con sẽ học được sự nhớ nguồn. Khi cha mẹ biết trân trọng nhau, con sẽ học được sự quý trọng mối quan hệ. Khi cha mẹ biết cảm ơn người phục vụ, người lao động, con sẽ học được cách nhìn ra giá trị của người khác. Khi cha mẹ biết nhắc con về công sức phía sau một bữa cơm, một bộ quần áo, một ngày được đến trường, con sẽ dần có được nhận thức về điều mình đang nhận.
Minh Trí Thành cũng đặc biệt coi trọng việc giáo dục con bằng trải nghiệm biết ơn. Không chỉ nói “phải biết ơn”, mà giúp con được chạm vào cảm giác đó: viết ra điều con biết ơn mỗi ngày, nói lời cảm ơn chân thành, làm một hành động tri ân, tham gia hoạt động sẻ chia, nhìn thấy công sức của người khác, học cách trân trọng chính cơ thể mình, gia đình mình, thầy cô mình, đất nước mình. Khi đứa trẻ thực sự cảm được, lòng biết ơn sẽ được khơi gợi và đi vào tim con. Lớn lên con sẽ trở thành một người có nhân cách đẹp.
Điều sâu nhất trong thực hành lòng biết ơn với Minh Trí Thành là: lòng biết ơn không làm con người thụ động, mà làm con người có gốc. Khi biết ơn, ta bước tiếp trong cuộc đời với tâm thế đầy hơn, sáng hơn, ấm hơn. Và đó là nền rất đẹp để nuôi một gia đình hạnh phúc.
Đăng ký ngay trải nghiệm chương trình 3 buổi miễn phí về dạy con lòng biết ơn: https://sukien.minhtrithanh.com/
