Ưu điểm của bản thân là những điểm mạnh về chuyên môn, kỹ năng và phẩm chất giúp anh chị làm tốt việc mình đảm nhận và được người khác tin cậy. Bài viết giúp anh chị gọi tên, kiểm chứng và nuôi dưỡng chúng mỗi ngày, để tự tin và có căn cứ hơn mỗi khi nói về chính mình.

Các nhóm ưu điểm của bản thân

Ưu điểm của bản thân được chia thành ba nhóm chính là kỹ năng chuyên môn, kỹ năng mềm và phẩm chất cá nhân. Mỗi nhóm trả lời một câu hỏi khác nhau: mình biết làm gì, mình làm việc cùng người khác ra sao và mình là người như thế nào. Nhiều anh chị khi được hỏi thường chững lại rồi trả lời chung chung như “tôi chăm chỉ”, “tôi hòa đồng”, kể cả người đã đi làm nhiều năm. Chia theo ba nhóm sẽ giúp anh chị gọi tên cụ thể hơn và có thể vừa đọc vừa đối chiếu với chính mình.

Nhóm kỹ năng chuyên môn (kỹ năng cứng)

Kỹ năng chuyên môn là những năng lực học được, đo đếm được và chứng minh được bằng bằng cấp, chứng chỉ hoặc sản phẩm cụ thể. Đây là nhóm ưu điểm của bản thân dễ gọi tên vì luôn có bằng chứng đi kèm. Anh chị có thể rà theo bốn hướng sau:

  • Kiến thức nền tảng vững vàng trong lĩnh vực đang làm, chẳng hạn người làm kế toán nắm chắc quy định, giáo viên hiểu sâu chương trình môn học.
  • Năng lực công nghệ, như dùng thành thạo bảng tính, phần mềm quản lý hay các công cụ làm việc từ xa.
  • Khả năng ngoại ngữ, nếu có chứng chỉ thì người nghe sẽ dễ hình dung mức độ.
  • Các chứng chỉ hoặc kinh nghiệm chuyên môn liên quan trực tiếp đến công việc anh chị đang theo đuổi.

Tôi quen một anh phụ huynh làm kỹ thuật, từng nói rằng mình “chẳng có ưu điểm gì nổi bật”. Khi ngồi liệt kê cùng nhau, anh nhận ra mình đọc tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh rất nhanh và là người cả phòng tìm đến mỗi khi phần mềm gặp lỗi. Hai việc anh coi là bình thường ấy chính là ưu điểm về ngoại ngữ và công nghệ. Vì vậy, đừng bỏ qua những việc mình làm quá quen tay.

Một mẹo nhỏ là gắn ưu điểm với kết quả cụ thể. Thay vì nói “tôi giỏi bảng tính”, anh chị có thể nói “tôi dựng được báo cáo doanh thu tự cập nhật, giúp cả phòng bớt được nhiều giờ làm tay mỗi tuần”. Câu thứ hai thuyết phục hơn vì người nghe thấy ngay giá trị.

Nhóm kỹ năng mềm

Kỹ năng mềm là cách anh chị làm việc cùng người khác và xử lý công việc hằng ngày. Nhóm này khó đo bằng bằng cấp, nhưng người xung quanh cảm nhận rất rõ. Năm kỹ năng mềm thường gặp gồm:

  • Giao tiếp rõ ràng, nghĩa là nói điều mình cần để người nghe hiểu ngay và biết lắng nghe trước khi đáp lại.
  • Làm việc nhóm, thể hiện ở việc sẵn sàng chia sẻ thông tin và nhận phần việc còn thiếu người.
  • Năng lực dẫn dắt, tức là giúp một tập thể nhỏ đi cùng hướng, kể cả khi mình không giữ chức danh quản lý.
  • Quản lý thời gian, biết sắp xếp việc quan trọng trước và giữ lời hứa về hạn chót.
  • Tư duy giải quyết vấn đề, khi gặp trục trặc thì tìm nguyên nhân và đưa ra phương án thay vì chỉ kể khó khăn.

Điều thú vị là kỹ năng mềm thường được rèn ngay trong việc làm cha mẹ. Sắp xếp lịch đưa đón của cả nhà, dàn xếp khi hai con tranh nhau một món đồ, giữ bình tĩnh khi con đang khó chịu, tất cả đều là quản lý thời gian, thương lượng và điềm tĩnh. Anh chị chỉ cần nhận ra và gọi đúng tên những việc mình đã làm đều đặn.

Anh chị có thể chia ưu điểm của bản thân thành nhiều nhóm khác nhau

Nhóm phẩm chất cá nhân

Phẩm chất cá nhân là nền tính cách tạo nên cách anh chị hành xử, thể hiện rõ khi gặp áp lực hoặc khi không có ai giám sát. Những phẩm chất thường được nhắc đến trong ưu điểm của bản thân gồm:

  • Tinh thần trách nhiệm: nhận việc nào thì theo đến cùng, có vấn đề thì chủ động báo.
  • Sự kiên trì: gặp trở ngại vẫn tiếp tục thử cách khác.
  • Tính trung thực: nói đúng sự thật kể cả khi điều đó không có lợi cho mình.
  • Sự cẩn trọng: kiểm tra lại trước khi bàn giao, cân nhắc trước khi quyết định.
  • Khả năng thích nghi: nhanh chóng làm quen khi quy trình, đồng nghiệp hoặc hoàn cảnh thay đổi.

Nhóm này khó chứng minh bằng giấy tờ nên cần câu chuyện đi kèm. Một người có thể kể về lần ở lại sửa lỗi dù đã hết giờ, hoặc lần chủ động nhận sai trước cả nhóm. Những chi tiết nhỏ như vậy làm nên sức nặng cho ưu điểm của bản thân nhiều hơn bất kỳ tính từ đẹp nào.

Phương pháp xác định ưu điểm của bản thân một cách khách quan

Muốn xác định ưu điểm của bản thân một cách khách quan, anh chị nên kết hợp ba cách: tự soi lại mình, lắng nghe phản hồi từ người xung quanh và tham khảo các bài trắc nghiệm tính cách. Lý do là cái nhìn từ bên trong rất dễ lệch. Nhà tâm lý học tổ chức Tasha Eurich, trong bài đăng trên tạp chí Harvard Business Review năm 2018, cho biết qua nghiên cứu với khoảng 5.000 người, khoảng 95% tin rằng mình hiểu rõ bản thân, nhưng theo ước tính của nhóm bà chỉ khoảng 10 đến 15% thật sự đạt tiêu chí. Đây chỉ là ước tính nên anh chị đừng xem như một tỷ lệ chắc chắn, song nó nhắc rằng cần nhiều góc nhìn khi nhìn lại chính mình.

Tự soi lại mình

Tự soi lại mình là nhìn lại các cột mốc, thành tích và những việc anh chị làm tốt mà vẫn thấy nhẹ nhàng. Anh chị có thể dành mười lăm phút với một tờ giấy và tự trả lời ba câu hỏi:

  1. Việc gì làm xong anh chị thấy có thêm năng lượng thay vì kiệt sức?
  2. Lời khen nào anh chị đã nghe từ nhiều người, nhiều lần?
  3. Lần gần đây anh chị vượt qua một việc khó, nhờ điều gì mà làm được?

Có một chị phụ huynh từng kể với tôi rằng mỗi lần trường tổ chức sự kiện, chị luôn được giao điều phối dù chưa ai nói vì sao. Khi viết ra ba lần gần đây, chị nhận thấy điểm chung là mình sắp xếp người và việc rất gọn. Đó là một ưu điểm chị chưa từng gọi tên. Hãy ghi bằng sự việc cụ thể, vì “tôi tổ chức tốt” sẽ mờ nhạt hơn “tôi điều phối buổi họp mặt hai trăm người mà không sót khâu nào”.

Phản hồi từ lăng kính bên ngoài

Phản hồi bên ngoài là nhận xét từ cấp trên, đồng nghiệp, thầy cô hoặc người thân, giúp anh chị thấy phần mình chưa tự thấy. Anh chị nên hỏi ba đến năm người ở các môi trường khác nhau, mỗi người một câu hỏi cụ thể, ví dụ: “Theo bạn, mình giúp ích được cho nhóm ở điểm nào?” hoặc “Nếu có việc quan trọng cần giao, bạn nghĩ mình hợp với phần nào?”. Khi nghe, anh chị chỉ cần ghi lại và chưa vội giải thích hay phản bác.

Sau đó hãy tìm những ý lặp lại ở nhiều người, vì đó thường là ưu điểm bền vững. Với phụ huynh, con cũng là một lăng kính rất thật. Có một bé lớp 5 tôi quen, khi được hỏi mẹ có ưu điểm gì, bé đáp ngay: “Mẹ nhớ hết lịch học của cả nhà và chưa bao giờ quên”. Người mẹ ngạc nhiên vì chị chưa từng xem đó là một ưu điểm.

Ứng dụng công cụ khoa học

Các bài trắc nghiệm tính cách như MBTI, DISC hay khảo sát điểm mạnh VIA cho anh chị thêm ngôn ngữ để mô tả bản thân. MBTI nhìn vào cách mỗi người tiếp nhận thông tin và ra quyết định, thường được dùng khi định hướng nghề nghiệp. DISC mô tả phong cách hành xử trong công việc và hay xuất hiện ở môi trường doanh nghiệp. VIA do các nhà tâm lý học Martin Seligman và Christopher Peterson xây dựng, tập trung vào những điểm mạnh về tính cách, có bản khảo sát miễn phí.

Các bài này được nhiều bộ phận nhân sự dùng để tham khảo, nhưng kết quả chỉ nên xem là gợi ý. Anh chị hãy đối chiếu với trải nghiệm thực tế và nhận xét từ người xung quanh, đừng coi nó như một cái nhãn cố định dán lên mình.

XEM THÊM: MBTI là gì? Dùng để làm gì? Có chính xác không?

Ưu điểm của bản thân trong đời sống

Trong đời sống, ưu điểm của bản thân được thể hiện rõ qua cách anh chị xử lý những tình huống cụ thể, và chỉ phát huy khi được đặt đúng môi trường. Muốn người khác tin vào một ưu điểm, anh chị cần kể bằng sự việc thật thay vì những tính từ chung chung. Muốn ưu điểm ấy có ích, anh chị cần đặt nó vào nơi người xung quanh thật sự cần đến. Hai phần dưới đây đi lần lượt qua từng ý.

Ưu điểm hiện ra qua những tình huống cụ thể

Một ưu điểm chỉ có sức thuyết phục khi đi kèm tình huống thật gồm ba phần: bối cảnh, việc anh chị đã làm và kết quả. Lấy ví dụ ưu điểm “điềm tĩnh trước áp lực”. Một chị phụ huynh làm quản lý dự án kể với tôi rằng hai tuần trước hạn bàn giao, hai nhân sự chủ chốt nghỉ việc đột ngột. Chị họp nhóm ngay trong ngày, chia lại việc theo thế mạnh của từng người và báo trước tiến độ với khách hàng. Dự án vẫn được giao đúng hạn, còn cả nhóm nói họ yên tâm vì thấy chị không hoảng.

Ưu điểm cũng hiện ra ngay trong nhà. Một anh bố kiên trì ngồi cùng con mười lăm phút mỗi tối khi con ngại một môn học, sau vài tuần con tự mở sách trước khi bố nhắc. Sự kiên trì ấy đáng được kể ra giống như bất kỳ thành tích nào ở cơ quan. Khi anh chị nhìn lại, hãy tìm những tình huống như vậy, vì chúng biến một tính từ chung chung thành bằng chứng.

Ưu điểm của bản thân được ứng dụng trong đời sống

Ưu điểm chỉ tỏa sáng khi đặt đúng môi trường

Ưu điểm có giá trị khi được đặt đúng chỗ và mang lại lợi ích thực tế cho tập thể. Sự tỉ mỉ rất quý ở khâu kiểm tra chất lượng, nhưng có thể làm chậm nhịp ở công việc cần quyết định nhanh. Người thích nói chuyện rất hợp với vai trò kết nối, song sẽ khó phát huy nếu phải làm việc một mình cả ngày.

Vì vậy, thay vì hỏi “mình giỏi gì”, anh chị hãy hỏi “ưu điểm này giúp được ai, ở đâu”. Cách nghĩ này cũng áp dụng được với con. Một bé hay nói nhiều ở lớp có thể đang có khả năng kết nối, nếu được giao vai trò thuyết trình nhóm. Nhìn như vậy, ưu điểm không còn là thứ để khoe mà là thứ để đóng góp.

Kế hoạch hành động và phát triển ưu điểm của bản thân

Để phát triển ưu điểm của bản thân, anh chị cần làm hai việc song song là giữ mình khỏi tự mãn và rèn luyện đều đặn mỗi ngày. Ưu điểm không tự lớn lên chỉ vì mình biết mình có nó. Nó cần được dùng, được góp ý và được làm mới thường xuyên. Hai phần dưới đây nói rõ cách thực hiện từng việc.

Tự tin hay tự mãn: ranh giới rất mỏng

Ưu điểm có hai mặt, vì khi tin vào mình quá mức, người ta dễ rơi vào tự mãn mà không nhận ra. Ranh giới giữa tự tin vào ưu điểm của bản thân và kiêu ngạo vô thức rất mỏng. Một vài dấu hiệu anh chị có thể tự kiểm tra là ít hỏi ý kiến người khác, thấy khó nghe góp ý, hoặc hay so sánh để khẳng định mình hơn ai đó.

Tôi từng chứng kiến một người rất khéo thuyết trình, nhưng vì quá tin vào khả năng của mình nên bỏ qua khâu chuẩn bị. Chỉ vài lần trình bày thiếu mạch lạc đã khiến nhóm giảm sự tin tưởng. Người tự tin thật sự là người biết rõ mình mạnh ở đâu và vẫn cởi mở để học thêm. Giữ thói quen xin phản hồi định kỳ là cách đơn giản để cân bằng điều này.

Cam kết duy trì và nâng cấp ưu điểm mỗi ngày

Duy trì và nâng cấp ưu điểm của bản thân cần sự đều đặn hơn là những bước nhảy lớn. Anh chị có thể bắt đầu theo năm bước:

  1. Chọn hai đến ba ưu điểm quan trọng với công việc và gia đình mình.
  2. Đặt một mục tiêu nhỏ mỗi tuần cho từng ưu điểm, chẳng hạn mỗi tuần hướng dẫn một đồng nghiệp một thao tác mới.
  3. Thử dùng ưu điểm theo cách mới, ví dụ người giỏi lắng nghe có thể dùng kỹ năng ấy để trò chuyện sâu hơn với con.
  4. Xin phản hồi sau mỗi tháng để biết mình đang tiến bộ ở đâu.
  5. Ghi lại các lần ưu điểm phát huy tác dụng để dùng khi viết hồ sơ hoặc khi cần tự tin.

Bước thứ ba có một căn cứ thú vị. Trong nghiên cứu của Martin Seligman và cộng sự công bố năm 2005 trên tạp chí American Psychologist với hơn 500 người tham gia, những người mỗi ngày dùng một điểm mạnh nổi bật của mình theo cách mới trong một tuần cho biết cảm giác hạnh phúc tăng lên và duy trì tới sáu tháng. Các nghiên cứu sau đó cho thấy mức tác động có thể khác nhau, nên anh chị hãy xem đây là gợi ý thực hành chứ không phải công thức.

Ưu điểm còn là điểm tựa vững vàng để khắc phục nhược điểm. Người kiên trì có thể dùng chính sự kiên trì để luyện dần việc nói trước đám đông. Người cẩn trọng có thể lập một danh sách kiểm tra để bớt quên việc nhỏ. Khi coi ưu điểm của bản thân là nền để bước tiếp, nhược điểm sẽ bớt nặng nề hơn.

Từ việc hiểu mình đến hành trình đồng hành cùng con

Khi cha mẹ hiểu rõ ưu điểm của bản thân, việc giúp con nhận ra điểm mạnh của chính con cũng trở nên tự nhiên hơn. Trẻ học cách nói về mình phần lớn từ cách người lớn nói về mình trong những cuộc trò chuyện thường ngày. Tôi nhận thấy nhiều phụ huynh khi bắt đầu nhìn mình bằng con mắt dịu hơn thì cách trò chuyện với con cũng nhẹ nhàng và kiên nhẫn hơn.

Cùng Minh Trí Thành phát triển ưu điểm của bản thân

Nếu anh chị đang muốn hiểu mình và hiểu con sâu hơn, có thể tham khảo các chương trình Đường đến Trái tim con tại Minh Trí Thành, nơi tôi cùng đội ngũ chia sẻ về cách xây dựng những thói quen tích cực cho cả cha mẹ và các bạn nhỏ.

Kết luận

Ưu điểm của bản thân không nằm ở lời nói hoa mỹ mà ở điều anh chị làm đều đặn và người xung quanh nhìn thấy. Hãy gọi tên chúng, kiểm chứng bằng phản hồi, đặt đúng chỗ và nuôi dưỡng mỗi ngày, để con cũng học được cách tự tin nhìn về chính mình. Chỉ cần bắt đầu từ một việc nhỏ ngay hôm nay.

Câu hỏi thường gặp về ưu điểm của bản thân

Ưu điểm của bản thân là gì?

Ưu điểm của bản thân là những điểm mạnh về kiến thức, kỹ năng và phẩm chất giúp anh chị làm tốt công việc và tạo được sự tin cậy với người khác. Chúng thường được chia thành ba nhóm: kỹ năng chuyên môn, kỹ năng mềm và phẩm chất cá nhân.

Khi phỏng vấn hay viết hồ sơ, nên nêu mấy ưu điểm của bản thân?

Anh chị nên chọn hai đến ba ưu điểm phù hợp với vị trí ứng tuyển và mỗi ưu điểm đi kèm một tình huống cụ thể. Nêu quá nhiều ưu điểm cùng lúc dễ khiến câu trả lời loãng và thiếu thuyết phục.

Nếu thấy mình chưa có ưu điểm nào nổi bật thì làm sao?

Nhiều người nghĩ như vậy vì những việc mình làm giỏi lại quá quen thuộc. Anh chị hãy bắt đầu bằng cách viết ra những việc mình làm thấy nhẹ nhàng, rồi hỏi thêm vài người thân thiết xem họ thường nhờ mình giúp việc gì. Từ đó ưu điểm của bản thân sẽ dần rõ nét.

Nói về ưu điểm của bản thân có bị xem là khoe khoang không?

Không, nếu anh chị kể bằng sự việc thật và nhìn nhận cả phần mình đang học thêm. Khoe khoang thường là nói chung chung hoặc đặt mình cao hơn người khác, còn kể về ưu điểm là chia sẻ điều mình có thể đóng góp.

Làm sao hướng dẫn con nhận ra ưu điểm của bản thân con?

Anh chị có thể chỉ ra cụ thể những lần con làm tốt, ví dụ “con vừa kiên nhẫn chờ em xong rồi mới chơi tiếp”. Cách khen bằng hành động rõ ràng giúp con hiểu mình đang có điều gì đáng quý và muốn giữ nó.

Ưu điểm của bản thân có thay đổi theo thời gian không?

Có. Kinh nghiệm, môi trường và việc rèn luyện đều làm ưu điểm sắc nét hơn hoặc xuất hiện thêm ưu điểm mới. Vì vậy, anh chị nên xem lại danh sách ưu điểm của mình mỗi vài tháng hoặc khi có thay đổi lớn trong công việc và gia đình.

Tài liệu tham khảo

5/5 - (1 bình chọn)

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *