MBTI là một công cụ đánh giá xu hướng tính cách, giúp một người nhận diện cách mình lấy năng lượng, tiếp nhận thông tin và ra quyết định trong cuộc sống hằng ngày. Trong bài viết này, Lanh tôi sẽ giải thích rõ MBTI có bao nhiêu nhóm tính cách, và cách dùng công cụ này để hiểu con đúng hướng hơn.
MBTI là gì?
MBTI là công cụ đánh giá tính cách dựa trên lý thuyết tâm lý học của Carl Jung, được xây dựng bởi hai mẹ con Katharine Cook Briggs và Isabel Briggs Myers. Công cụ này chia con người thành các nhóm tính cách khác nhau, dựa trên bốn cặp đặc điểm đối lập về cách một người lấy năng lượng, tiếp nhận thông tin, ra quyết định và tổ chức cuộc sống. Tôi hay ví MBTI như một tấm gương, nó không vẽ ra một con người hoàn chỉnh, nhưng phản chiếu lại vài nét quen thuộc mà nhiều khi chính chúng ta cũng chưa gọi tên được.
MBTI là viết tắt của từ gì?
MBTI là viết tắt của cụm từ tiếng Anh Myers Briggs Type Indicator, tạm dịch là công cụ đánh giá loại tính cách theo mô hình của Myers và Briggs. Công cụ này được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết của nhà tâm lý học Carl Jung về các kiểu tâm lý con người. Ban đầu mục đích của hai mẹ con Briggs và Myers khá giản dị, đó là giúp mọi người hiểu sự khác biệt giữa người với người, để bớt đi những hiểu lầm không đáng có trong công việc và cuộc sống.
Trắc nghiệm MBTI dùng để làm gì?
Trắc nghiệm MBTI thường là một bảng câu hỏi, người làm sẽ chọn phương án gần với mình nhất trong các tình huống hằng ngày. Sau khi hoàn thành, kết quả sẽ đưa ra một tổ hợp bốn chữ cái, đại diện cho xu hướng tính cách nổi bật của người đó, ví dụ như INFJ hay ESTP. Nhiều phụ huynh tìm đến MBTI không phải để dán nhãn con mình, mà để có thêm một góc nhìn tham khảo khi chọn cách trò chuyện, chọn môn học hay định hướng nghề nghiệp sau này cho con.
MBTI có bao nhiêu nhóm tính cách?
MBTI có tất cả 16 nhóm tính cách, mỗi nhóm là một tổ hợp bốn chữ cái riêng biệt được ghép từ bốn cặp đặc điểm đối lập. Để dễ ghi nhớ, 16 nhóm này thường được gộp lại thành 4 nhóm lớn hơn theo cách phân loại phổ biến hiện nay là Analyst, Diplomat, Sentinel và Explorer, mỗi nhóm mang một sắc thái tính cách chung. Lanh tôi thấy cách chia này khá hữu ích cho phụ huynh mới tìm hiểu, vì không phải ai cũng cần nhớ hết 16 mã tính cách ngay từ đầu.
Nhóm Analyst
Người thuộc nhóm Analyst thường bị cuốn hút bởi những câu hỏi vì sao và như thế nào, thích tự mình suy luận thay vì chấp nhận câu trả lời có sẵn. Nhóm này gồm bốn tính cách INTJ, INTP, ENTJ và ENTP, đại diện cho những người tư duy độc lập, thiên về logic và thích tìm ra quy luật đằng sau sự việc. Nếu con anh chị hay hỏi ngược lại bố mẹ hoặc thích tự thử nghiệm theo cách riêng thay vì làm theo hướng dẫn, rất có thể con đang mang nét tính cách của nhóm này.
Nhóm Diplomat
Nhóm Diplomat, gồm INFJ, INFP, ENFJ và ENFP, là nhóm gắn liền với sự nhạy cảm và chiều sâu cảm xúc. Đặc điểm nổi bật nhất của nhóm này là mong muốn tạo ra ý nghĩa và sự kết nối thật sự với người xung quanh, thay vì chỉ dừng lại ở những mối quan hệ hời hợt. Tôi từng gặp không ít bạn nhỏ thuộc nhóm này, các con rất dễ buồn khi thấy bạn bè bị đối xử không công bằng, dù chuyện đó chẳng liên quan trực tiếp đến mình.
Nhóm Sentinel
Trong bốn nhóm tính cách, Sentinel là nhóm chiếm tỷ lệ khá lớn trong dân số, gồm ISTJ, ISFJ, ESTJ và ESFJ. Điểm chung dễ nhận thấy nhất ở nhóm này là sự coi trọng trật tự, trách nhiệm và tính ổn định trong mọi việc. Các con thuộc nhóm Sentinel thường an tâm hơn khi có thời khóa biểu rõ ràng và mọi thứ diễn ra đúng như kế hoạch đã định, nên nhiều khả năng trong lớp học của con anh chị cũng có không ít bạn mang tính cách này.
Nhóm Explorer
Ngược lại với Sentinel là nhóm Explorer, gồm ISTP, ISFP, ESTP và ESFP, đại diện cho những người sống trọn với hiện tại và học tốt nhất qua trải nghiệm thực tế hơn là qua lý thuyết. Có một bé học sinh lớp 5 mà tôi từng trò chuyện, con học giỏi nhất khi được thực hành trực tiếp, còn ngồi nghe giảng lý thuyết suốt tiết học lại khiến con mất tập trung rất nhanh. Sau khi gia đình tìm hiểu và nhận ra bé có nhiều nét của nhóm Explorer, việc đổi cách học sang thực hành nhiều hơn đã giúp con tiến bộ rõ rệt chỉ sau một thời gian ngắn.
Các cặp đặc điểm trong MBTI
Toàn bộ 16 nhóm tính cách của MBTI được xây dựng từ bốn cặp đặc điểm đối lập nhau: Hướng ngoại – Hướng nội, Giác quan – Trực giác, Lý trí – Cảm xúc, và Nguyên tắc – Linh hoạt. Mỗi người sẽ nghiêng về một bên trong mỗi cặp, và bốn lựa chọn đó ghép lại thành mã tính cách của người ấy. Hiểu rõ bốn cặp này sẽ giúp anh chị đọc mã tính cách của con một cách có căn cứ hơn, thay vì chỉ nhìn vào cái tên nhóm.
Hướng ngoại (E) và Hướng nội (I)
Cặp đặc điểm đầu tiên nói về nơi một người lấy năng lượng. Người hướng ngoại thường lấy năng lượng từ việc giao tiếp, trò chuyện, ở cạnh nhiều người, trong khi người hướng nội cần thời gian ở một mình để nạp lại năng lượng sau những hoạt động xã hội. Điều tôi muốn nhấn mạnh là hướng nội không đồng nghĩa với nhút nhát, có nhiều bé hướng nội vẫn rất tự tin khi thuyết trình, chỉ là sau đó con cần nghỉ ngơi yên tĩnh nhiều hơn bạn bè.
Giác quan (S) và Trực giác (N)
Cặp đặc điểm thứ hai trả lời cho câu hỏi một người tiếp nhận thông tin theo cách nào, cụ thể hay trừu tượng. Người thiên về giác quan chú ý đến chi tiết cụ thể, những gì nhìn thấy, sờ được, đo đếm được, còn người thiên về trực giác lại thích tìm kiếm ý nghĩa ẩn sau sự việc và suy đoán khả năng trong tương lai. Trong lớp học, con thiên về giác quan thường làm bài tập theo đúng ví dụ mẫu, còn con thiên về trực giác lại hay đặt câu hỏi kiểu nếu đổi cách làm thì sao.
Lý trí (T) và Cảm xúc (F)
Đến cặp đặc điểm thứ ba, MBTI xem xét cách một người ra quyết định. Người thiên về lý trí thường cân nhắc dựa trên logic, tính khách quan và sự công bằng, còn người thiên về cảm xúc lại đặt cảm nhận của mình và của người khác lên hàng đầu khi quyết định. Cả hai cách đều có giá trị riêng, chỉ là khi hiểu con thuộc nhóm nào, anh chị sẽ biết nên giải thích với con bằng lý lẽ hay bằng sự đồng cảm để con dễ tiếp nhận hơn.
Nguyên tắc (J) và Linh hoạt (P)
Cặp đặc điểm cuối cùng nói về cách một người tổ chức cuộc sống. Người thiên về nguyên tắc thích có kế hoạch rõ ràng, thích hoàn thành công việc dứt điểm, còn người thiên về linh hoạt lại thoải mái hơn với sự thay đổi, thích để ngỏ nhiều lựa chọn cho đến phút chót. Nếu con anh chị luôn muốn biết trước lịch trình cả tuần, con có thể nghiêng về nguyên tắc, còn nếu con thích tùy hứng và vẫn hoàn thành tốt công việc theo cách riêng, con có thể thuộc nhóm linh hoạt.
MBTI có lợi ích gì?
MBTI mang lại ý nghĩa lớn nhất khi được dùng như một công cụ để mở ra cuộc trò chuyện, chứ không phải một kết luận đóng khung về con người. Nhìn chung, việc hiểu tính cách theo MBTI mang lại ba giá trị chính cho các gia đình: hiểu bản thân, hiểu người khác, và định hướng học tập hay công việc phù hợp hơn với từng nét tính cách riêng.
Hiểu bản thân
Khi biết mình thiên về xu hướng nào trong bốn cặp đặc điểm, một người sẽ dễ nhận ra vì sao mình phản ứng theo cách này chứ không phải cách khác trong những tình huống quen thuộc. Điều này đặc biệt hữu ích với chính các bậc phụ huynh, vì nhiều khi chúng ta áp cách nuôi dạy của mình lên con mà không nhận ra đó là cách phù hợp với tính cách của mình, chứ chưa chắc đã phù hợp với con.
Hiểu người khác
MBTI giúp chúng ta có thêm một khung tham chiếu để nhìn nhận sự khác biệt giữa các thành viên trong gia đình. Có một chị phụ huynh từng chia sẻ với Lanh tôi rằng chị luôn nghĩ con trai mình lười biếng vì con hay trì hoãn bài tập đến sát giờ, cho đến khi chị tìm hiểu và nhận ra con thuộc nhóm linh hoạt, con vẫn hoàn thành bài đúng hạn nhưng theo nhịp độ riêng của mình. Từ đó chị bớt căng thẳng hơn hẳn mỗi khi thấy con chưa vội vàng làm bài ngay khi vừa giao.
Định hướng học tập và công việc
Hiểu được xu hướng tính cách cũng giúp phụ huynh gợi ý cho con môi trường học tập phù hợp hơn, ví dụ con thiên về giác quan có thể học tốt hơn qua thực hành trực quan, còn con thiên về trực giác lại hứng thú với các dự án cần tư duy mở. Tuy nhiên tôi luôn nhắc các gia đình rằng đây chỉ là gợi ý tham khảo, không nên dùng MBTI để giới hạn con trong một vài lựa chọn nghề nghiệp cố định, vì con người luôn có khả năng phát triển vượt ra ngoài một mã tính cách.
MBTI có chính xác không?
MBTI không phải là công cụ đo lường tuyệt đối chính xác theo chuẩn khoa học, nhưng cũng không phải hoàn toàn thiếu giá trị sử dụng. Công cụ này có những điểm mạnh về tính ứng dụng và khả năng tiếp cận, song cũng tồn tại một số hạn chế về độ tin cậy đã được giới nghiên cứu tâm lý học chỉ ra khá cụ thể.
Những ưu điểm của MBTI
Ở khía cạnh ứng dụng thực tế, MBTI có nhiều điểm cộng khiến công cụ này vẫn được đông đảo phụ huynh tin dùng như một điểm khởi đầu để hiểu con:
- Ngôn ngữ dễ hiểu, dễ tiếp cận. Kết quả MBTI được diễn giải bằng những từ ngữ gần gũi, không đòi hỏi kiến thức chuyên môn tâm lý học để đọc hiểu, nên phù hợp với cả những gia đình lần đầu tìm hiểu về tính cách.
- Tạo ra bộ từ vựng chung để mô tả sự khác biệt. Thay vì chỉ nói chung chung rằng con mình khó hiểu hay khác người, cha mẹ và con cái có thể cùng dùng những khái niệm như hướng nội, trực giác hay linh hoạt để gọi tên rõ ràng hơn những gì mình đang cảm nhận.
- Mở ra cuộc trò chuyện cởi mở trong gia đình. Khi cùng tìm hiểu MBTI, cha mẹ và con có cơ hội ngồi lại, chia sẻ về cách mỗi người suy nghĩ và phản ứng, thay vì chỉ áp đặt một chiều.
- Được sử dụng rộng rãi và có nhiều tài liệu tham khảo. MBTI đã tồn tại nhiều thập kỷ và phổ biến trên toàn cầu, nên phụ huynh có thể dễ dàng tìm thêm tài liệu, chia sẻ kinh nghiệm từ cộng đồng để hiểu sâu hơn về từng nhóm tính cách.
Những hạn chế cần lưu ý
Bên cạnh những điểm mạnh kể trên, MBTI cũng tồn tại một số hạn chế về mặt khoa học mà Lanh tôi nghĩ phụ huynh nên biết trước khi dùng công cụ này một cách nghiêm túc:
- Kết quả dễ thay đổi theo tâm trạng. MBTI dựa trên hình thức tự đánh giá, nên câu trả lời của một người có thể khác nhau tùy vào cảm xúc và góc nhìn về bản thân tại thời điểm làm trắc nghiệm.
- Độ tin cậy khi làm lại trắc nghiệm chưa cao. Nghiên cứu năm 1993 của nhà tâm lý học David Pittenger, công bố trên tạp chí Review of Educational Research, cùng nhiều nghiên cứu lặp lại sau đó cho thấy có khoảng một nửa số người làm lại bài trắc nghiệm sau khoảng năm tuần nhận được kết quả nhóm tính cách khác với lần đầu.
- Cách chia hai cực đối lập chưa phản ánh đúng thực tế. Nhiều chuyên gia tâm lý học chỉ ra rằng phần lớn chúng ta thường nằm ở khoảng giữa của mỗi thang đo, ví dụ vừa có nét hướng ngoại vừa có nét hướng nội, chứ không nghiêng hẳn về một phía như cách MBTI phân loại.
- Không nên dùng để đưa ra quyết định quan trọng. Vì những hạn chế về độ tin cậy nói trên, MBTI không phải là căn cứ đủ vững chắc để quyết định những việc lớn như chọn ngành học hay định hướng nghề nghiệp lâu dài cho con.
Chính vì vậy, Lanh tôi luôn khuyên phụ huynh xem MBTI như một công cụ gợi mở để quan sát con kỹ hơn, chứ không nên dùng nó để khẳng định chắc chắn con là người như thế nào.
Hiểu tính cách con, hành trình đồng hành cùng Minh Trí Thành
Hiểu tính cách con chỉ là bước khởi đầu, điều quan trọng hơn là biết cách áp dụng sự hiểu đó vào cách trò chuyện, cách đặt kỳ vọng và cách đồng hành với con mỗi ngày. Đây cũng là điều Lanh tôi và đội ngũ tại Minh Trí Thành luôn chú trọng khi làm việc cùng các gia đình. Có gia đình biết con mình hướng nội nhưng vẫn vô tình ép con phải hoạt bát như anh chị em trong nhà, điều đó đôi khi khiến con thêm áp lực thay vì được thấu hiểu.
Nếu anh chị đang tìm một nơi để cùng con khám phá tính cách một cách bài bản hơn, có thể tham khảo thêm các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành với nhiều gia đình có những băn khoăn tương tự trong việc nuôi dạy con phù hợp với từng nét tính cách riêng.
Kết luận
MBTI quan trọng ở việc anh chị dùng nó thế nào. Đây là công cụ gợi mở để hiểu mình, hiểu con, chứ không phải khuôn mẫu để dán nhãn. Dùng đúng cách, MBTI có thể trở thành cầu nối giúp gia đình trò chuyện cởi mở và thấu hiểu nhau hơn mỗi ngày.
FAQ
MBTI có bao nhiêu loại tính cách tất cả?
MBTI chia con người thành 16 nhóm tính cách, được ghép từ bốn cặp đặc điểm đối lập nhau, và 16 nhóm này thường được gộp lại thành 4 nhóm lớn để dễ ghi nhớ.
Trẻ em có nên làm trắc nghiệm MBTI không?
Trẻ nhỏ có thể tham khảo trắc nghiệm MBTI như một hoạt động vui để hiểu thêm về bản thân, nhưng phụ huynh nên xem kết quả là gợi ý tham khảo, vì tính cách của trẻ vẫn đang trong quá trình hình thành và có thể thay đổi theo thời gian.
Kết quả MBTI có thay đổi theo thời gian không?
Có. Nghiên cứu của David Pittenger năm 1993 và nhiều nghiên cứu lặp lại sau đó cho thấy khoảng một nửa số người nhận được kết quả nhóm tính cách khác khi làm lại trắc nghiệm sau khoảng năm tuần, đặc biệt với những ai có xu hướng nằm gần giữa các thang đo tính cách.
Nên dùng MBTI như thế nào cho đúng trong gia đình?
Cách dùng hợp lý nhất là xem MBTI như một điểm khởi đầu để trò chuyện, quan sát và thấu hiểu con, thay vì dùng nó để đưa ra kết luận cuối cùng về tính cách hay khả năng của con.
