Không học thêm có sao không? Không sao nếu con nắm chắc bài trên lớp và biết tự học, còn con hổng kiến thức hoặc nhắm trường chuyên, học bổng thì nên học thêm có chọn lọc. Bài viết phân tích ba yếu tố cân nhắc, quy định mới và cách đồng hành cùng con.
Không học thêm có sao không? Quyết định từ đâu?
Không học thêm có sao không? Không sao nếu con khá giỏi và theo kịp bài trên lớp, mục tiêu là nắm chắc kiến thức cơ bản và con biết tự ôn bài. Ngược lại, khi con hổng kiến thức hoặc hướng tới kỳ thi có tính phân hóa cao, học thêm có chọn lọc là sự hỗ trợ cần thiết. Ba yếu tố quyết định là năng lực hiện tại, mục tiêu học tập và khả năng tự học của con. Anh chị có thể xem đây như ba câu hỏi để tự soi lại, thay vì nhìn sang con nhà người khác.
Tùy thuộc vào năng lực hiện tại của con
Học sinh khá giỏi, bắt nhịp tốt trên lớp thì không học thêm vẫn học tốt. Học sinh yếu hoặc mất gốc thì học thêm một cách có chọn lọc là giải pháp cần thiết để bù đắp kiến thức. Để biết con đang ở nhóm nào, anh chị có thể quan sát vài dấu hiệu của một bạn đang theo kịp:
- Con tự làm được bài tập về nhà, chỉ hỏi khi gặp bài thật khó.
- Con giải thích lại được bài vừa học bằng lời của mình.
- Điểm kiểm tra các môn khá đều, không tụt liên tục ở một môn nào.
Nếu cùng một dạng bài con sai nhiều lần, hoặc điểm một môn giảm dần qua từng bài kiểm tra, nhiều khả năng kiến thức nền đang có lỗ hổng. Tôi nhớ một chị phụ huynh có con học lớp 7, môn Toán cứ tụt dần từ đầu năm. Hỏi ra mới biết bé chưa vững phân số từ lớp 5, lên lớp trên thì lỗ hổng này chồng lên lỗ hổng khác. Gia đình cho bé học kèm khoảng một tháng, chỉ để vá đúng phần phân số và tỉ lệ rồi dừng, sau đó bé theo kịp bài trên lớp mà không cần học thêm tiếp.
Tùy vào mục tiêu học tập
Nếu mục tiêu là tốt nghiệp và nắm chắc kiến thức cơ bản thì việc học trên lớp là đủ. Nếu con nhắm tới học bổng, kỳ thi vào trường chuyên hoặc các ngành có điểm chuẩn cao ở những trường đại học lớn, việc tìm thêm sự hỗ trợ nâng cao là chính đáng. Lý do là các kỳ thi này có tính phân hóa cao, đòi hỏi con quen với dạng bài khó và biết phân bổ thời gian làm bài.
Dù vậy, anh chị nên chọn học thêm đúng phần con còn yếu hoặc cần mở rộng, thay vì đăng ký dàn trải mọi môn. Một câu hỏi tôi hay gợi ý phụ huynh tự hỏi là mục tiêu này của con, hay là mục tiêu của bố mẹ. Khi mục tiêu thuộc về con, con sẽ chủ động hơn rất nhiều trong từng buổi học.
Khả năng tự học của con ra sao
Khả năng tự học là chìa khóa, vì nó giúp con học tốt dù có hay không có lớp học thêm. Tự học nghĩa là con biết tự đọc, tự đặt câu hỏi và tự kiểm tra xem mình đã hiểu chưa. Mùa thi tốt nghiệp THPT 2025 có khá nhiều tấm gương cho thấy điều này.
Nguyễn Tự Quyết, học sinh Trường THPT Nguyễn Gia Thiều (Hà Nội), đạt 30/30 điểm khối A00 mà không học thêm nhiều. Quyết chọn cách nắm chắc kiến thức cơ bản và nghe giảng kỹ các bài trên lớp. Một trường hợp khác là Nguyễn Phương Thảo, cựu học sinh THPT chuyên Lê Quý Đôn, thủ khoa khối D01 tỉnh Lai Châu năm 2025. Bạn không học thêm suốt năm lớp 12, từng thử nhưng không theo kịp tiến độ nên chọn tự ôn ở nhà, và đạt điểm 10 môn Toán.
Tự học cũng không có nghĩa là né mọi lớp học thêm. Lê Khánh Ngọc, thủ khoa khối C00 tỉnh Quảng Trị năm 2025, có đi học thêm nhưng xem đó là nơi để trao đổi, phản biện và làm rõ vấn đề, chứ không ngồi nghe thụ động. Mỗi em một cách, và điểm chung là các em đều chủ động với việc học của mình. Anh chị nên xem đây là gợi ý để con tìm cách riêng, không phải công thức để sao chép.
>>>> Xem thêm: Học nhiều mà điểm vẫn thấp: 4 Nguyên nhân và cách khắc phục
Nếu không học thêm được gì và mất gì so với học thêm?
Không học thêm giúp con tự lập, có thời gian nghỉ ngơi và giảm gánh nặng chi phí, nhưng dễ hổng kiến thức nếu con thiếu kỷ luật. Học thêm giúp hệ thống hóa kiến thức và luyện đề chuyên sâu, nhưng có thể khiến con ỷ lại hoặc quá tải. Bảng dưới đây đặt hai lựa chọn cạnh nhau để anh chị dễ so sánh.
| Khía cạnh | Nếu không học thêm (tự học là chính) | Nếu học thêm (lớp bồi dưỡng, trung tâm) |
|---|---|---|
| Ưu điểm, lợi ích | • Rèn tính tự lập: con phát triển tư duy độc lập, tự tìm tòi và ghi nhớ sâu.<br>• Tiết kiệm thời gian và sức khỏe: con có thời gian nghỉ ngơi, chơi thể thao, phát triển kỹ năng mềm.<br>• Giảm chi phí: bớt gánh nặng tài chính cho gia đình. | • Bổ sung kiến thức: được hệ thống hóa phần trọng tâm, làm bài toán thực tế, tiếp cận phương pháp giải nhanh.<br>• Luyện đề chuyên sâu: chuẩn bị cho các kỳ thi lớn có tính phân hóa như tuyển sinh lớp 10, tốt nghiệp THPT. |
| Rủi ro, hạn chế | • Dễ hổng kiến thức: nếu con mất gốc hoặc gặp bài quá khó mà không có người hướng dẫn kịp thời.<br>• Thiếu kỷ luật: con dễ nản nếu không đủ tự giác. | • Tâm lý ỷ lại: con lơ là khi nghe giảng trên lớp vì nghĩ về nhà đã có thầy cô dạy lại, dần mất thói quen tự suy nghĩ.<br>• Quá tải: áp lực học liên tục dễ dẫn đến mệt mỏi, ngủ gật trên lớp, chán học. |
Nhìn vào bảng, anh chị sẽ thấy lựa chọn nào cũng có mặt được và mặt mất, nên câu hỏi đúng là con đang cần gì ở thời điểm này. Tôi từng nghe một người mẹ kể con lớp 9 của chị kín lịch học sáu buổi mỗi tuần. Bé bắt đầu ngủ gật trên lớp, cô giáo phải nhắc nhiều lần. Gia đình quyết định giữ lại hai buổi đúng môn bé yếu, ít lâu sau bé tỉnh táo hơn và chủ động làm bài hơn.
>>>> Xem thêm: Học nhiều có tốt không? 3 Cách học nhiều mà không mệt
Không học thêm trong giáo dục hiện đại
Trong giáo dục hiện nay, không học thêm là lựa chọn hợp lý khi con học chắc trên lớp và biết tự học. Bộ Giáo dục không cấm học thêm chính đáng, nhưng yêu cầu việc học thêm phải xuất phát từ nhu cầu tự nguyện của học sinh. Đề thi theo chương trình mới thì nghiêng về vận dụng thực tế, khiến cách học thuộc bài mẫu ngày càng ít tác dụng. Hai thay đổi này được phân tích cụ thể ở hai phần dưới đây.
Thay đổi từ Bộ Giáo dục về dạy thêm, học thêm: không cấm nhưng phải đúng nhu cầu
Bộ Giáo dục không cấm học thêm chính đáng, nhưng siết quản lý để việc học thêm xuất phát từ nhu cầu thật của con. Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT có hiệu lực từ 14/2/2025, với nguyên tắc chỉ tổ chức dạy thêm khi học sinh có nhu cầu, tự nguyện và được cha mẹ đồng ý. Thông tư 19/2026/TT-BGDĐT sửa đổi một số điều của Thông tư 29 và có hiệu lực từ 15/5/2026, trong đó vẫn tiếp tục không cấm dạy thêm, học thêm chính đáng. Một số điểm phụ huynh nên biết:
- Học thêm trong nhà trường: không thu tiền và chỉ dành cho học sinh chưa đạt ở học kỳ liền kề, học sinh được chọn bồi dưỡng học sinh giỏi, hoặc học sinh lớp cuối cấp tự nguyện ôn thi.
- Thời lượng: mỗi môn không quá 2 tiết mỗi tuần, muốn vượt phải được Giám đốc Sở Giáo dục cho phép.
- Học thêm ngoài nhà trường: tổ chức, cá nhân mở lớp có thu tiền phải đăng ký kinh doanh và công khai môn học, thời lượng, giáo viên, mức thu trước khi tuyển sinh.
- Học sinh tiểu học: Thông tư 29 không cho tổ chức dạy thêm đối với học sinh tiểu học, trừ nghệ thuật, thể dục thể thao và kỹ năng sống. Thông tư 19 làm rõ các hoạt động như tăng cường ngoại ngữ, STEM, kỹ năng sống không thuộc phạm vi dạy thêm, học thêm.
Hiểu quy định giúp anh chị bình tĩnh hơn khi được mời đăng ký thêm lớp, vì câu hỏi cần đặt ra là con có thật sự cần hay không. Quy định có thể tiếp tục điều chỉnh theo từng thời điểm. Vì vậy anh chị nên hỏi lại nhà trường hoặc Sở Giáo dục tại địa phương để nắm thông tin mới.
Xu hướng đề thi mới: học vẹt ở trung tâm ngày càng ít tác dụng
Đề thi theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 nghiêng về vận dụng vào thực tế, nên cách học thuộc bài mẫu ngày càng ít tác dụng. Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 là kỳ thi đầu tiên theo chương trình này, với tỷ lệ câu hỏi ở các mức biết, hiểu, vận dụng là 4:3:3. Đề thi hướng nhiều hơn tới việc đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Riêng môn Ngữ văn được định hướng dùng ngữ liệu, tức đoạn văn bản để đọc hiểu, nằm ngoài sách giáo khoa.
Với kiểu đề này, một bạn thuộc lòng bài mẫu nhưng gặp đoạn văn lạ sẽ dễ lúng túng. Tôi biết một bé lớp 11 từng như vậy: em học thuộc nhiều đoạn nghị luận mẫu, nhưng khi đứng trước văn bản chưa gặp thì không biết bắt đầu từ đâu. Mẹ em chuyển sang cho con đọc một đoạn văn mới mỗi ngày, rồi tự viết vài dòng nêu ý hiểu của mình. Sau một thời gian, em bớt sợ những văn bản lạ.
Đúng như lời nhắn của GS.TS Huỳnh Văn Chương, khi đó là Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, tới thí sinh: điều cần chú trọng là hiểu bản chất vấn đề thay vì học thuộc lòng máy móc.
>>>> Xem thêm: 12 Nguyên nhân của áp lực thi cử Học Sinh đang phải chịu
Có nên học thêm hay không? Lời khuyên cho học sinh và phụ huynh
Nên học thêm khi con thật sự cần, có mục tiêu rõ ràng và chọn đúng môn còn yếu. Nếu con theo kịp bài thì học tốt trên lớp cộng với tự học đã đủ vững. Với câu hỏi không học thêm có sao không, nhiều gia đình có thể yên tâm khi con biết cách tự học. Dưới đây là lời khuyên riêng cho học sinh, cho phụ huynh và một thông điệp chung.
Lời khuyên cho học sinh: cách tự học thông minh thay vì cày cuốc ở trung tâm
Thay vì ngồi nhiều giờ ở trung tâm, con có thể bắt đầu từ bốn thói quen sau:
- Nghe trọn vẹn trên lớp. Con ghi ý chính bằng lời của mình, không chép nguyên văn từng chữ của thầy cô. Cách này giúp con hiểu ngay trong tiết học và bớt phải học lại ở nhà.
- Hỏi thầy cô ngay khi chưa hiểu. Con nên hỏi cụ thể chỗ mình vướng, trong ngày hoặc đầu buổi sau, để lỗ hổng không kịp lớn.
- Vẽ sơ đồ tư duy. Sau mỗi chương, con vẽ một tờ giấy nối các ý chính với nhau, từ đó thấy được bức tranh chung của bài học.
- Chủ động nhớ lại. Con gập sách, viết ra những gì còn nhớ, rồi mở sách đối chiếu và bổ sung. Nghiên cứu của Roediger và Karpicke đăng trên tạp chí Psychological Science năm 2006 cho thấy việc tự kiểm tra trí nhớ giúp ghi nhớ lâu hơn. Ở các bài kiểm tra sau hai ngày và một tuần, nhóm tự kiểm tra nhớ tốt hơn nhóm chỉ đọc lại, dù ngay sau vài phút thì đọc lại còn cho kết quả nhỉnh hơn.
Lời khuyên cho phụ huynh: khi nào nên cho con học thêm và khi nào không
Điều đầu tiên tôi muốn nhắn với anh chị là hãy ngừng so sánh con với “con nhà người ta”. Mỗi bé có nhịp học riêng, và lời so sánh thường khiến con mất tự tin hơn là có thêm động lực. Anh chị cũng đừng ghi danh theo phong trào, vì lớp hợp với con bạn chưa chắc hợp với con mình.
Thay vào đó, hãy ngồi lại nghe con nói về việc học: con thấy môn nào khó, vì sao muốn hoặc không muốn học thêm, con mong điều gì. Tôi từng gặp một bé lớp 8 được mẹ đăng ký bốn lớp vì bạn nào cũng học. Bé ngồi học đủ giờ nhưng hỏi lại thì không nhớ gì, và chỉ sáng mắt lên khi nói về môn Vẽ. Sau cuộc trò chuyện, mẹ giữ lại một lớp Toán con thật sự cần và dành thời gian cho sở thích của bé. Bé dần chủ động hơn với bài vở, vì lần đầu tiên con thấy ý kiến của mình được lắng nghe.
Thông điệp: học thêm là công cụ hỗ trợ, tự học mới tạo nên bản lĩnh
Học thêm chỉ là một công cụ hỗ trợ, không phải tấm vé bắt buộc dẫn đến thành công. Có bạn thành công nhờ tự học là chính, có bạn cần thêm sự hướng dẫn ở một giai đoạn nhất định. Bản lĩnh nằm ở khả năng tự học và tự chủ của mỗi người. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi không học thêm có sao không, anh chị có thể hỏi thêm một câu: con đã biết cách học của mình chưa.
Xây dựng thói quen tự học cho con cùng Minh Trí Thành
Để con tự học vững, anh chị có thể bắt đầu bằng việc giúp con giữ được sự tập trung và hiểu cảm xúc của chính mình khi áp lực bài vở, rồi tham khảo các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Tôi cùng đội ngũ hướng dẫn, chia sẻ cách đồng hành với con theo hướng tích cực.
Tôi vẫn nói với các phụ huynh rằng đôi khi điều con cần không phải thêm một lớp vào lịch học. Con cần một người lớn biết lắng nghe và một phương pháp học phù hợp với mình. Anh chị có thể nhắn tin cho Minh Trí Thành để được tư vấn chương trình phù hợp với độ tuổi và nhu cầu của con.
Kết luận
Không học thêm có sao không? Không sao nếu con có nền tảng vững và biết tự học, còn học thêm là công cụ hỗ trợ khi con thật sự cần. Anh chị hãy nhìn vào năng lực thực tế, mục tiêu và nguyện vọng của con để chọn hướng đi, thay vì chạy theo phong trào.
Câu hỏi thường gặp về việc không học thêm
Con không học thêm có bị thua bạn bè không?
Không nhất thiết. Kết quả phụ thuộc nhiều vào việc con nắm bài trên lớp và tự ôn có hệ thống. Nếu điểm số ổn định và con theo kịp bạn bè thì anh chị chưa cần lo. Nếu một môn tụt dần, anh chị nên tìm nguyên nhân rồi hỗ trợ đúng phần con còn yếu.
Khi nào nên cho con học thêm?
Anh chị nên cân nhắc khi con mất kiến thức nền, nhiều lần sai cùng một dạng bài, hoặc đang chuẩn bị kỳ thi lớn như tuyển sinh lớp 10, tốt nghiệp THPT và cần luyện đề có tính phân hóa. Hãy chọn theo từng môn, từng giai đoạn. Đừng quên hỏi ý kiến con trước khi đăng ký.
Thông tư mới có cấm học thêm không?
Không. Thông tư 19/2026/TT-BGDĐT tiếp tục không cấm dạy thêm, học thêm chính đáng. Quy định tập trung vào việc tự nguyện, công khai và không ép buộc. Anh chị nên hỏi thêm nhà trường hoặc cơ quan giáo dục địa phương để nắm hướng dẫn cụ thể.
Học thêm trong trường có mất phí không?
Theo quy định từ 15/5/2026, việc dạy thêm, học thêm trong nhà trường không được thu tiền của học sinh, và chỉ dành cho ba nhóm học sinh đã nêu ở trên. Với các lớp ngoài nhà trường có thu tiền, đơn vị tổ chức phải đăng ký kinh doanh và công khai thông tin. Anh chị nên xem kỹ các thông tin này trước khi đăng ký cho con.
Làm sao biết con đang quá tải vì học thêm?
Anh chị hãy để ý những biểu hiện kéo dài như con ngủ ít, hay ngủ gật trên lớp, dễ cáu gắt, chán học hoặc than mệt thường xuyên. Khi thấy vài dấu hiệu như vậy, bước đầu tiên là giảm bớt lịch học và trò chuyện cùng con. Nếu tình trạng vẫn kéo dài, anh chị nên trao đổi với giáo viên chủ nhiệm hoặc người làm tâm lý học đường.
Con lớp 9 không học thêm có đỗ được lớp 10 không?
Có thể, nếu con nắm chắc kiến thức và luyện đề đều đặn. Mức cạnh tranh và cấu trúc đề thi khác nhau tùy từng tỉnh, thành phố. Anh chị nên xem đề thi những năm gần đây của địa phương, cùng con xác định phần còn yếu rồi mới quyết định có học thêm hay không.
Tài liệu tham khảo
- Báo Điện tử Chính phủ, Quy định mới về dạy thêm, học thêm: https://baochinhphu.vn/quy-dinh-moi-ve-day-them-hoc-them-102260408162857714.htm
- Roediger, H. L., & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249-255: https://journals.sagepub.com/doi/10.1111/j.1467-9280.2006.01693.x
Pingback: 6 Lợi ích và tác hại của việc học thêm và cách Cân Bằng