Lòng biết ơn thầy cô là sự ghi nhớ, trân trọng và biết ơn công lao của những người đã dạy ta con chữ lẫn cách làm người. Bài viết cùng anh chị tìm hiểu vì sao cần biết ơn thầy cô, biểu hiện ra sao và cách nuôi dưỡng điều ấy ở con trong cuộc sống hôm nay.
Lòng biết ơn thầy cô là gì?
Lòng biết ơn thầy cô là sự ghi nhớ, trân trọng và biết ơn sâu sắc đối với công lao dạy dỗ, truyền đạt tri thức và rèn luyện đạo đức của các thầy cô giáo. Tình cảm này gắn liền với truyền thống “Tôn sư trọng đạo” lâu đời của dân tộc ta, nghĩa là kính trọng người thầy và coi trọng đạo lý của việc học.
Ông bà ta vẫn nhắc nhau câu “Không thầy đố mày làm nên”, còn ca dao thì khuyên rằng muốn con hay chữ thì phải yêu lấy thầy. Nói giản dị, biết ơn thầy cô là hiểu rằng những điều mình biết hôm nay có dấu tay của người đã kiên nhẫn dạy mình.
Tôi thường chia sẻ với các anh chị rằng lòng biết ơn thầy cô có ba lớp, đi từ trong ra ngoài:
- Lớp đầu tiên là nhớ ơn, tức là ghi nhớ ai đã từng dạy dỗ và nâng đỡ mình, kể cả khi lúc ấy mình chưa hiểu hết công sức của họ.
- Lớp tiếp theo là trân trọng, tức là nhận ra kiến thức và cách sống của mình được hình thành từ công sức của người khác chứ không tự nhiên mà có.
- Lớp cuối cùng là hành động, tức là biến sự nhớ ơn và trân trọng thành việc làm cụ thể, từ chăm học, lễ phép cho đến thăm hỏi thầy cô.
Thiếu lớp nào, lòng biết ơn cũng dễ trở nên hời hợt. Chỉ nhớ mà không làm gì thì tình cảm dừng lại ở lời nói, còn làm vì bị bắt buộc mà không thấy trân trọng thì dễ thành hình thức. Vì vậy, khi dạy con, tôi luôn mong cha mẹ để ý đến cả cái tâm lẫn cái hành động của con.
>>>> Xem thêm: Lòng biết ơn trong công việc là gì? Có giá trị thế nào?
Vì sao cần biết ơn thầy cô?
Cần biết ơn thầy cô vì thầy cô là người truyền đạt tri thức, dạy con cách làm người và âm thầm dành trọn tâm huyết cho học trò mà không đòi hỏi đền đáp. Lòng biết ơn thầy cô giúp con trân trọng việc học, giữ thái độ lễ phép và hình thành nhân cách biết sống có trước có sau. Nhiều anh chị cho rằng điều này hiển nhiên, cho đến khi con hỏi lại: cô đi dạy thì có lương, sao con phải biết ơn cô? Ba lý do dưới đây là câu trả lời tôi thường chia sẻ với phụ huynh.
Biết ơn thầy cô vì đã truyền lửa tri thức
Thầy cô khai sáng tư duy, dẫn dắt ta từ những chữ cái đầu tiên cho đến những kiến thức chuyên sâu để bước vào đời. Có những điều tưởng đơn giản như biết đọc, biết viết, biết làm một phép tính, thực ra đã được thầy cô dạy đi dạy lại hàng trăm lần bằng sự kiên nhẫn. Nhờ những viên gạch nền ấy, con mới có thể tự tìm hiểu, tự đặt câu hỏi và tự đi tiếp trên con đường của mình.
Một chị phụ huynh từng kể với tôi về cậu con trai lớp 3 luôn sợ môn Toán, cứ nhìn đề bài là cúi gằm mặt. Cô giáo chủ nhiệm không giục giã, chỉ ngồi xuống chia bài toán thành từng bước nhỏ và khen từng bước con làm đúng. Ít lâu sau, cậu bé bắt đầu chủ động giơ tay phát biểu, và chị nói rằng lúc ấy chị mới hiểu cô không chỉ dạy con giải toán mà còn cho con niềm tin vào chính mình.
Biết ơn thầy cô vì đã dạy cách làm người
Bên cạnh kiến thức, thầy cô là những người đầu tiên ngoài gia đình uốn nắn đạo đức và lối sống cho con. Từ chuyện trung thực khi làm bài, biết xin lỗi khi sai, biết nhường bạn, cho đến việc phân biệt đúng sai trước những cám dỗ nhỏ, tất cả đều được hình thành qua rất nhiều lời nhắc nhở và cách ứng xử hằng ngày của thầy cô. Những bài học này không nằm trong sách giáo khoa, nhưng lại đi cùng con suốt cuộc đời.
Tôi nhớ có một bé lớp 5 nhặt được tờ tiền rơi ở sân trường và đã định giữ lại. Cô giáo không mắng, chỉ nhẹ nhàng hỏi nếu là con đánh rơi thì con sẽ cảm thấy thế nào. Chiều hôm đó, bé tự mang tờ tiền lên văn phòng, và mẹ bé kể rằng về nhà con vẫn nhắc mãi câu hỏi của cô.
Biết ơn thầy cô vì sự hy sinh thầm lặng bên bục giảng
Thầy cô dành trọn tâm huyết, thời gian và sức khỏe bên bục giảng, chăm lo cho thế hệ trẻ mà không đòi hỏi đền đáp. Đằng sau một tiết học kéo dài vài chục phút là những buổi tối soạn giáo án, chấm bài, là những tin nhắn trao đổi với phụ huynh về một bé chưa theo kịp bạn.
Nhiều thầy cô đứng lớp qua nhiều năm, giọng khàn đi, lưng mỏi đi mà vẫn giữ sự dịu dàng với học trò. Điều thầy cô mong chờ không phải là món quà, mà là ngày nhìn thấy học trò trưởng thành, sống tử tế và có ích, và khi hiểu điều này, con sẽ thấy lòng biết ơn thầy cô không phải một nghi thức mà là cách nhìn đúng giá trị của những gì mình đang được nhận.
Những biểu hiện của lòng biết ơn thầy cô
Lòng biết ơn thầy cô thể hiện qua thái độ và việc làm cụ thể mỗi ngày, không phải qua những lời hoa mỹ. Khi còn đi học, đó là sự chăm chỉ, lễ phép và biết sửa lỗi; khi đã ra trường, đó là nhớ về trường cũ và chủ động thăm hỏi thầy cô. Ngoài ra, chính thành tích của con cũng có thể trở thành món quà tri ân. Tôi chia thành ba nhóm dưới đây để anh chị dễ nhận ra ở con và cả ở chính mình.
Lòng biết ơn thầy cô khi còn ngồi trên ghế nhà trường
Với học sinh, lòng biết ơn không cần điều gì to tát, chỉ cần được thể hiện đều đặn qua những việc như:
- Chăm chỉ học tập và lắng nghe bài giảng, vì mỗi tiết học là công sức chuẩn bị của thầy cô.
- Lễ phép chào hỏi, thưa gửi, xưng hô đúng mực khi gặp thầy cô ở trong và ngoài trường.
- Nghiêm túc sửa chữa khuyết điểm khi được nhắc nhở, vì đó là cách nói rằng con hiểu thầy cô nhắc vì thương.
- Giúp thầy cô những việc nhỏ như lau bảng, xếp lại bàn ghế, giữ gìn nề nếp lớp học.
Tôi từng đồng hành với một bé lớp 4 hay bị cô nhắc vì chữ viết ẩu. Thay vì giận dỗi, bé về nhà tự tập viết mỗi tối mười lăm phút, và sau khoảng một tháng, cô khen chữ bé đã gọn hơn nhiều. Khi tôi hỏi vì sao chịu khó như vậy, bé nói con muốn cô biết là con có nghe lời cô. Với tôi, đó là một biểu hiện rất đẹp của lòng biết ơn thầy cô, dù bé chưa hề dùng đến chữ “biết ơn”.
Lòng biết ơn thầy cô khi đã trưởng thành, ra trường
Khi đã ra trường, lòng biết ơn thầy cô thể hiện ở việc luôn nhớ về trường cũ, chủ động thăm hỏi thầy cô nhân dịp Tết, ngày 20/11, hoặc đơn giản là một tin nhắn chúc mừng chân thành. Ngày 20/11 được chọn làm Ngày Nhà giáo Việt Nam theo Quyết định số 167-HĐBT do Hội đồng Bộ trưởng ban hành ngày 28/9/1982, và lễ kỷ niệm đầu tiên diễn ra đúng ngày 20/11/1982.
Nhưng theo tôi, một cuộc gọi hỏi thăm sức khỏe thầy cô vào một ngày bình thường còn có sức nặng hơn nhiều lời chúc trong ngày lễ. Khi đó người thầy hiểu rằng mình vẫn được học trò nhớ đến, không phải vì lịch nhắc mà vì tình cảm thật.
Tôi biết một anh học trò cũ nhắn cho cô giáo cấp hai sau nhiều năm không liên lạc, kể rằng nhờ một câu cô từng nhắc mà anh không bỏ dở việc học. Cô giáo kể lại rằng đọc tin nhắn ấy, cô thấy những năm đứng lớp vất vả như được đền đáp. Chỉ vài dòng thôi, nhưng đó là món quà cô giữ rất lâu.
Tri ân thầy cô bằng thành tích và những câu chuyện có thật
Một cách thể hiện khác là biến chính thành tích của mình thành món quà tri ân: đạt điểm cao, đạt giải thưởng, hoàn thành mục tiêu rồi mang niềm vui ấy chia sẻ với thầy cô. Với thầy cô, thành công của học trò là phần thưởng đáng quý mà không món quà vật chất nào thay thế được. Những câu chuyện của người nổi tiếng cũng cho thấy họ nhớ thầy rất lâu.
Năm 1957, ngay sau khi nhận giải Nobel Văn chương, nhà văn Albert Camus đã viết thư gửi thầy Louis Germain, người thầy thuở nhỏ của ông, vào ngày 19/11. Cậu bé nghèo ở Algeria năm xưa từng được thầy dạy thêm miễn phí để thi học bổng năm 1924, nhờ đó mới có cơ hội học tiếp.
Trong thư, ông nói rằng nếu không có bàn tay thầy chìa ra và sự dạy dỗ của thầy thì những điều ấy đã không xảy ra, và ông còn dành bài diễn văn nhận giải cho thầy. Tôi muốn anh chị kể lại câu chuyện này cho con nghe, để con hiểu rằng lòng biết ơn thầy cô không làm mình nhỏ đi, ngược lại còn cho thấy mình là người có nhân cách.
Học sinh thời nay liệu có lòng biết ơn thầy cô?
Có, phần lớn học sinh hôm nay vẫn còn lòng biết ơn thầy cô, chỉ là các em thể hiện theo cách của thế hệ mình, như tấm thiệp tự làm, bó hoa gom từ tiền tiêu vặt hay đoạn tin nhắn gửi cô giáo trong ngày 20/11. Những lần các em tự giác xếp bàn ghế giúp thầy cũng cho thấy tình nghĩa thầy trò vẫn còn đó. Bên cạnh đó, một bộ phận học sinh có thái độ thờ ơ và thiếu lễ phép với thầy cô, điều này cần được cha mẹ và nhà trường cùng quan tâm.
Điều tôi không thể làm ngơ là ở một bộ phận học sinh, sự thờ ơ ấy có khi đi xa đến mức thiếu lễ phép, lý sự, thậm chí nói năng thiếu chuẩn mực làm tổn thương danh dự người dạy mình. Có chị phụ huynh chia sẻ rằng con gái lớp 8 của chị từng nói cô dạy thì nhận lương, chứ có ơn huệ gì với con. Nghe câu ấy, chị vừa bất ngờ vừa buồn, và tôi hiểu vì sao. Câu nói đó chưa chắc xuất phát từ sự hư hỏng, mà cho thấy cách nhìn thầy cô như một người cung cấp dịch vụ.
Đó chính là điều tôi băn khoăn về lối sống thực dụng đang len vào đời sống hiện đại, khi nhiều mối quan hệ bị quy về chuyện thiệt hơn và trả công. Tình nghĩa thầy trò vốn không thể tính bằng học phí hay bằng số tiết học. Nếu trẻ lớn lên với suy nghĩ ai làm gì cho mình cũng là “việc họ phải làm”, các em sẽ khó biết trân trọng bất kỳ ai, kể cả những người thân trong gia đình.
Nguyên nhân thường không đến từ một phía. Mạng xã hội đôi khi lan truyền những đoạn clip thiếu tôn trọng thầy cô như một trò vui, còn ở nhà, chỉ một lời phàn nàn về cô giáo lúc cha mẹ đang bực cũng đủ để con học theo. Điều tích cực là thái độ này có thể thay đổi khi cha mẹ và nhà trường cùng đồng hành, bởi lòng biết ơn được vun trồng dần chứ không phải bẩm sinh đã có.
Nuôi dưỡng lòng biết ơn thầy cô cho con cùng Minh Trí Thành
Cha mẹ nuôi dưỡng lòng biết ơn thầy cô cho con bằng cách làm gương trong lời nói hằng ngày và cùng con thực hành những việc nhỏ như ghi lại điều biết ơn hay viết thiệp tri ân. Lòng biết ơn không tự nhiên xuất hiện ở trẻ, mà được hình thành từ những gì con nhìn thấy và trải nghiệm trong gia đình. Vì vậy, tôi luôn nghĩ cha mẹ là người thầy đầu tiên dạy con biết ơn, trước cả khi con bước vào lớp một. Dưới đây là bốn việc nhỏ anh chị có thể bắt đầu ngay tại nhà:
- Nói tốt về thầy cô trước mặt con; nếu có điều chưa đồng tình, hãy trao đổi riêng với thầy cô thay vì phàn nàn khi con đang nghe.
- Cùng con nhớ lại mỗi tối một điều thầy cô đã làm cho con trong ngày và ghi vào một cuốn sổ nhỏ.
- Khuyến khích con tự tay viết thiệp hoặc lời nhắn tri ân dịp 20/11 thay vì chọn quà đắt tiền.
- Kể cho con nghe về người thầy đã để lại dấu ấn trong cuộc đời chính anh chị, để con thấy biết ơn là điều người lớn cũng luôn giữ trong lòng.
Việc ghi lại điều biết ơn mỗi ngày không phải mẹo ngẫu nhiên. Nghiên cứu do nhà tâm lý học Jeffrey Froh cùng cộng sự công bố năm 2008 trên Tạp chí Tâm lý học Nhà trường (Journal of School Psychology) đã khảo sát 221 học sinh lớp 6 và lớp 7 ở Mỹ.
Khi các em liệt kê những điều mình biết ơn mỗi ngày trong hai tuần, các em hài lòng hơn với trường lớp, cả ngay sau đó lẫn ở lần theo dõi sau ba tuần, đồng thời lạc quan hơn và ít cảm xúc tiêu cực hơn. Điều này khớp với những gì tôi quan sát được: khi trẻ quen nhìn thấy điều tốt quanh mình, các em cũng nhìn thầy cô bằng ánh mắt ấm áp hơn.
Nếu anh chị đang tìm một hành trình để cả nhà cùng học cách biết ơn, thấu hiểu và kết nối với nhau, có thể tham khảo các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đồng hành với những gia đình có chung trăn trở về việc nuôi dạy con.
Tháng 10/2024, gần 1.500 người đã cùng có mặt tại Nhà thi đấu Cầu Giấy trong chương trình “Kiến tạo cuộc đời mới”, và một chị tham dự cho biết chị đến vì muốn hiểu rõ hơn giá trị của sự chia sẻ và lòng biết ơn. Mỗi gia đình có một hoàn cảnh riêng, nên anh chị có thể liên hệ Minh Trí Thành để được tư vấn chương trình phù hợp với con và với chính mình.
Kết luận
Lòng biết ơn thầy cô bắt đầu từ sự ghi nhớ công lao dạy dỗ và lớn dần qua những việc làm nhỏ mỗi ngày. Khi cha mẹ làm gương và cùng con thực hành, sự biết ơn sẽ theo con suốt đời, để tình nghĩa thầy trò luôn ấm áp, bền lâu và được tiếp nối qua nhiều thế hệ.
Câu hỏi thường gặp về việc biết ơn thầy cô
Vì sao học sinh cần có lòng biết ơn thầy cô?
Vì thầy cô là người truyền đạt tri thức, dạy cách làm người và dành nhiều tâm huyết cho học trò mà không đòi hỏi đền đáp. Lòng biết ơn thầy cô giúp học sinh trân trọng việc học, giữ thái độ lễ phép và biết sống có trước có sau. Đây cũng là nền tảng để các em biết ơn những người khác trong cuộc sống.
Học sinh có thể thể hiện lòng biết ơn thầy cô bằng những việc làm nào?
Khi còn đi học, các em có thể chăm chỉ học tập, lắng nghe bài giảng, lễ phép chào hỏi và nghiêm túc sửa lỗi khi được nhắc nhở. Dịp 20/11, một tấm thiệp tự làm hay lời cảm ơn chân thành đã rất ý nghĩa. Khi lớn lên, việc thăm hỏi thầy cô nhân dịp Tết hoặc nhắn tin hỏi thăm sức khỏe cũng là cách thể hiện đẹp.
Ngày 20/11 có ý nghĩa gì với lòng biết ơn thầy cô?
Đây là Ngày Nhà giáo Việt Nam, được quy định chính thức theo Quyết định số 167-HĐBT ngày 28/9/1982. Ngày này là dịp để các thế hệ học trò bày tỏ lòng biết ơn thầy cô và để cả xã hội ghi nhận công sức của những người làm nghề dạy học. Tuy nhiên, lòng biết ơn sẽ trọn vẹn hơn khi được thể hiện đều đặn quanh năm chứ không chỉ trong một ngày.
Làm thế nào để dạy con có lòng biết ơn thầy cô?
Cha mẹ nên bắt đầu bằng việc làm gương: nói tốt về thầy cô trước mặt con và trao đổi riêng khi có điều chưa hài lòng. Anh chị có thể cùng con ghi lại mỗi tối một điều thầy cô đã làm cho con, hoặc cùng con viết thiệp tri ân dịp 20/11. Kể cho con nghe về người thầy của chính mình cũng là cách giúp con cảm nhận sự biết ơn một cách tự nhiên.
Con thiếu lễ phép, hay lý sự với thầy cô thì cha mẹ nên làm gì?
Trước hết, anh chị hãy bình tĩnh lắng nghe con để hiểu lý do phía sau thái độ ấy, tránh mắng con trước đông người. Sau đó, nên trao đổi với thầy cô để nắm rõ sự việc từ cả hai phía. Cuối cùng, hãy cùng con tập cách bày tỏ ý kiến một cách lễ phép, vì con cần biết rằng mình vẫn có quyền nói điều chưa đồng tình nhưng bằng thái độ tôn trọng.
Biết ơn thầy cô có cần phải tặng quà không?
Không cần thiết. Giá trị của lòng biết ơn thầy cô nằm ở sự chân thành chứ không nằm ở giá trị món quà. Một tấm thiệp tự tay viết, một lời cảm ơn đúng lúc hay sự nỗ lực học tập của con thường khiến thầy cô xúc động hơn nhiều so với một món quà đắt tiền.
Tài liệu tham khảo
- The Marginalian. Albert Camus’s Beautiful Letter of Gratitude to His Childhood Teacher After Winning the Nobel Prize. https://www.themarginalian.org/2014/11/19/albert-camus-letter-teacher/
- My Modern Met. Hear Albert Camus’ Grateful Letter to His Teacher After Winning the Nobel Prize. https://mymodernmet.com/albert-camus-letter-teacher/
Pingback: Lòng biết ơn cha mẹ là gì? Tầm quan trọng và cách thể hiện