Những áp lực trong cuộc sống là gánh nặng tinh thần đến từ tài chính, công việc, sự so sánh trên mạng xã hội và kỳ vọng gia đình, xuất hiện ở mọi lứa tuổi. Lanh tôi giúp anh chị nhận diện từng loại áp lực phổ biến, dấu hiệu quá tải và hướng vượt qua nhẹ nhàng hơn.
Những áp lực trong cuộc sống phổ biến nhất hiện nay
Áp lực trong cuộc sống hiện nay thường xoay quanh năm nhóm chính: tài chính, công việc, so sánh đồng trang lứa, kỳ vọng gia đình và vai trò xã hội. Đây là những áp lực phổ biến mà gần như ai cũng từng đối mặt ít nhất một lần, chỉ khác nhau ở mức độ và cách mỗi người phản ứng lại với nó. Dưới đây, Lanh tôi phân tích cụ thể từng loại để anh chị dễ đối chiếu với hoàn cảnh của mình.
Áp lực tài chính và gánh nặng mưu sinh
Đây gần như là loại áp lực mà bất kỳ ai làm cha mẹ cũng từng nếm trải, kể cả Lanh tôi.
- Nỗi lo “cơm áo gạo tiền” thường trực: chi phí sinh hoạt cứ tăng đều mỗi năm, trong khi tiền thuê nhà, tiền học, tiền bồi dưỡng thêm cho con lại là những khoản không thể cắt giảm. Nhiều phụ huynh kể với tôi rằng họ có thể nhịn ăn ngon, nhưng không dám nhịn đóng học phí cho con.
- Áp lực nợ nần, trả góp và rủi ro mất nguồn thu nhập đột ngột: một khoản vay mua nhà, mua xe tưởng chừng là bước tiến, nhưng lại trở thành gánh nặng mỗi khi công việc trục trặc. Chỉ cần một cú sốc nhỏ như mất việc vài tháng cũng đủ khiến cả gia đình chao đảo.
Có một chị phụ huynh tôi từng trò chuyện, chị kể rằng mỗi cuối tháng nhìn vào bảng chi tiêu là tay chị run lên, không phải vì số tiền quá lớn, mà vì cảm giác bất lực khi mọi thứ cứ đội giá còn thu nhập thì giậm chân tại chỗ. Áp lực tài chính, vì thế, không chỉ là chuyện của con số, mà còn là chuyện của cảm giác an toàn trong lòng mỗi người.
Áp lực công việc và rủi ro đào thải
Không ít người trong chúng ta đang sống với cảm giác lúc nào cũng phải chạy, mà không rõ đích đến là đâu.
- Hội chứng làm việc quá sức (Overwork): KPI dồn dập, deadline dày đặc, văn hóa tăng ca đã ăn sâu vào nhịp sống công sở. Nhiều người rời văn phòng lúc trời tối mịt nhưng đầu óc vẫn chưa thể tắt máy.
- Nỗi sợ tụt hậu: áp lực phải liên tục học thêm kỹ năng mới, cập nhật công nghệ, để không bị thay thế bởi máy móc hoặc lớp nhân sự trẻ hơn, nhanh nhạy hơn. Cảm giác này đặc biệt rõ với những người đã ở độ tuổi trung niên.
Đáng chú ý, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từ năm 2019 đã xếp tình trạng kiệt sức do áp lực công việc kéo dài (burn-out) vào nhóm “hiện tượng liên quan đến nghề nghiệp”, chứ không xem đây là một tình trạng bệnh lý cá nhân. Điều đó cho thấy cảm giác cạn kiệt năng lượng, mất hứng thú với công việc không phải lỗi của riêng ai, mà là hệ quả của một môi trường làm việc chưa được quản lý áp lực tốt.
Lanh tôi từng gặp một phụ huynh làm quản lý cấp trung, anh nói rằng có giai đoạn anh sợ họp giao ban đến mức mất ngủ từ tối hôm trước, vì không chắc mình còn theo kịp đội ngũ trẻ trong phòng hay không.
Áp lực đồng trang lứa
Mạng xã hội khiến cho việc so sánh trở nên dễ dàng và thường trực hơn bao giờ hết.
- Facebook, TikTok, LinkedIn khiến con người liên tục nhìn thấy phiên bản “hào nhoáng” nhất của người khác, từ đó rơi vào vòng xoáy so sánh không hồi kết.
- Định kiến kiểu “25 tuổi mua nhà, 30 tuổi mua xe” vô tình tạo nên một cuộc đua ngầm, khiến nhiều người trẻ tự tạo áp lực cho chính mình dù không ai ép buộc.
Một thống kê được công bố tại hội nghị khoa học thường niên về sức khỏe tinh thần do Hiệp hội Y học TP.HCM tổ chức từng nhắc đến việc tương tác trên mạng xã hội nhiều hơn giao tiếp trực tiếp có thể làm tăng tâm lý so sánh, giảm sự tự tin, kéo theo cảm giác lo lắng, mất ngủ, cô đơn kéo dài. Đọc đến đây, chắc nhiều phụ huynh cũng nhận ra, con mình không phải trường hợp cá biệt khi cứ dán mắt vào điện thoại rồi buồn bã không rõ lý do.
Áp lực từ kỳ vọng của gia đình
Kỳ vọng, nếu đặt đúng chỗ, là động lực. Nhưng nếu đặt sai cách, nó lại trở thành gánh nặng vô hình.
- Với người trẻ, đó là áp lực học tập, điểm số, chọn ngành học theo mong muốn của cha mẹ chứ không phải theo sở thích hay thế mạnh thật sự của bản thân.
- Với người trưởng thành, đó là áp lực phải thành gia lập thất đúng độ tuổi xã hội mong đợi, phải sinh con, và phải trở thành chỗ dựa kinh tế vững vàng cho cả gia đình lớn.
Tôi từng đồng hành cùng một gia đình có con trai vừa tốt nghiệp đại học, cháu chọn ngành kỹ thuật theo ý bố mẹ dù bản thân thích thiết kế. Ba năm đi làm, cháu luôn trong trạng thái uể oải, không hứng thú, mà chính bố mẹ cháu cũng không hiểu vì sao con mình cứ trầm lặng dần. Đến khi ngồi lại nói chuyện thật lòng, cả nhà mới nhận ra gốc rễ vấn đề nằm ở chỗ nào.
Áp lực vai trò xã hội
Xã hội thường gán cho mỗi người một “kịch bản” phải sống theo, và không phải ai cũng thấy thoải mái với kịch bản đó.
- Áp lực của “người lớn”: phải luôn tỏ ra mạnh mẽ, không được phép gục ngã hay bộc lộ sự yếu đuối trước mặt người khác, kể cả khi bên trong đang rất mỏi mệt.
- Áp lực kép của phụ nữ hiện đại: vừa phải giỏi việc ngoài xã hội để xây dựng sự nghiệp, vừa phải đảm việc nhà, chăm lo con cái và giữ gìn hạnh phúc gia đình.
Bản thân Lanh tôi cũng từng có giai đoạn cố gắng làm tốt mọi vai trò cùng lúc, đến mức quên mất việc hỏi bản thân mình có đang ổn không. Sau này tôi mới hiểu, không có ai đủ sức làm hoàn hảo tất cả mọi vai trò cùng một lúc, và việc cho phép mình đôi khi không hoàn hảo cũng là một cách để sống nhẹ nhàng hơn.
>>>> Xem thêm: Áp lực tinh thần là gì? Nguyên nhân và Cách Giải tỏa kịp lúc
Những áp lực trong cuộc sống của từng nhóm tuổi
Mỗi giai đoạn cuộc đời mang một kiểu áp lực trong cuộc sống khác nhau: học sinh, sinh viên chịu áp lực thi cử và định hướng tương lai; người trẻ độc thân chịu áp lực sự nghiệp và tài chính; người đã lập gia đình chịu áp lực cân bằng giữa con cái, công việc và các mối quan hệ. Hiểu đúng đặc thù của từng giai đoạn sẽ giúp anh chị dễ đồng cảm hơn với người thân trong nhà, dù đó là con cái hay chính bạn đời của mình.
Nhóm học sinh, sinh viên
Với các bạn trẻ đang đi học, áp lực lớn nhất thường xoay quanh chuyện thi cử, chọn ngành, chọn trường và định hướng tương lai. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới công bố năm 2021, khoảng 14% trẻ vị thành niên trên toàn cầu đang phải đối mặt với những vấn đề liên quan đến lo âu và căng thẳng kéo dài, và xu hướng này có dấu hiệu gia tăng.
Nhiều em kể với tôi rằng điều khiến các em sợ nhất không phải là bài thi khó, mà là ánh mắt thất vọng của cha mẹ nếu điểm số không như mong đợi. Nỗi sợ làm cha mẹ buồn lòng, đôi khi lớn hơn cả nỗi sợ trượt kỳ thi, và đó cũng là lý do nhiều em chọn cách im lặng chịu đựng thay vì chia sẻ.
Nhóm người trẻ độc thân, từ 22 đến 30 tuổi
Đây là giai đoạn nhiều bạn trẻ vừa rời ghế nhà trường, bắt đầu đi tìm chỗ đứng trong sự nghiệp. Không ít người trải qua điều mà tôi hay gọi là khủng hoảng tuổi vỡ mộng, khi những dự định đẹp đẽ thời sinh viên va vào thực tế công việc đầy cạnh tranh. Song song đó là áp lực tích lũy tài chính, khi bạn bè đồng trang lứa người thì mua nhà, người thì có xe, còn mình vẫn đang loay hoay với những khoản chi tiêu cơ bản. Cảm giác chậm chân so với người khác, nếu không được nhìn nhận đúng, rất dễ khiến người trẻ rơi vào trạng thái tự ti kéo dài.
Nhóm người đã lập gia đình
Ở giai đoạn này, áp lực trở nên đa tầng hơn hẳn. Việc nuôi dạy con cái sao cho đúng cách đã là một hành trình không hề dễ dàng, chưa kể đến những mâu thuẫn quen thuộc giữa mẹ chồng và nàng dâu vẫn âm ỉ trong nhiều gia đình Việt. Cộng thêm áp lực phải cân bằng giữa công việc và gia đình, nhiều phụ huynh, đặc biệt là các chị em, rơi vào tình trạng kiệt sức mà không dám nói ra, vì sợ bị cho là “than vãn” hay “không biết sắp xếp cuộc sống”.
>>>> Xem thêm: Áp lực đồng trang lứa là gì? Có tác động gì đến trẻ?
Cách nhận biết bản thân đang chịu quá nhiều áp lực trong cuộc sống
Cơ thể thường phát tín hiệu cảnh báo rất rõ ràng trước khi tinh thần thật sự kiệt sức, điển hình là mất ngủ kéo dài, dễ cáu gắt vô cớ, mất hứng thú với mọi thứ và cảm giác lo lắng thường trực. Nhận ra sớm những dấu hiệu này giúp anh chị can thiệp kịp thời, thay vì để áp lực trong cuộc sống âm thầm tích tụ đến mức khó kiểm soát. Dưới đây là bảng đối chiếu nhanh Lanh tôi thường dùng khi trò chuyện cùng các phụ huynh mình đồng hành:
| Dấu hiệu cảnh báo | Biểu hiện thường gặp |
|---|---|
| Kiệt sức thể xác | Mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ ngơi, dậy sớm vẫn thấy uể oải như chưa từng ngủ |
| Khó ngủ, mất ngủ | Trằn trọc nhiều đêm liền, đầu óc cứ quay vòng với những chuyện chưa giải quyết |
| Dễ cáu gắt vô cớ | Nổi nóng với người thân vì những chuyện rất nhỏ, sau đó lại thấy hối hận |
| Mất hứng thú | Không còn muốn làm những việc trước đây từng yêu thích, kể cả nghỉ ngơi cũng thấy chán |
| Lo lắng thường trực | Đầu óc luôn trong trạng thái căng thẳng, khó tập trung vào công việc hiện tại |
| Thay đổi khẩu vị | Ăn nhiều hơn hoặc ít hơn hẳn bình thường mà không rõ nguyên nhân |
Nếu anh chị thấy mình có từ ba dấu hiệu trở lên và tình trạng này kéo dài trên hai tuần, đó là lúc nên dừng lại, nhìn thẳng vào vấn đề thay vì tiếp tục cố gồng gánh một mình. Tôi luôn nói với các phụ huynh của mình rằng, cơ thể không nói dối, nó chỉ đang cố gắng nhắc mình chậm lại trước khi mọi thứ đi quá xa.
Minh Trí Thành đồng hành cùng anh chị vượt qua áp lực trong cuộc sống
Khi áp lực trong cuộc sống vượt quá sức chịu đựng, điều nhiều người cần không phải là lời khuyên chung chung, mà là một người thật sự hiểu và đồng hành cùng mình vượt qua. Tôi nhớ có một phụ huynh từng nhắn cho tôi lúc nửa đêm, hỏi rằng chị ấy phải làm sao khi vừa lo tiền học cho hai đứa con, vừa gánh áp lực công việc, mà về nhà lại chẳng ai để chia sẻ cùng. Lanh tôi đọc tin nhắn ấy mà thấy quen quá, vì đó cũng là những đêm tôi từng trải qua khi các con còn nhỏ.
Chính từ những câu chuyện như vậy, Lanh tôi cùng đội ngũ tại Minh Trí Thành xây dựng các chương trình hướng đến việc giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về những áp lực trong cuộc sống mà chính mình và con cái đang đối mặt, để từ đó biết cách chia sẻ, thấu hiểu và đồng hành cùng nhau nhẹ nhàng hơn. Không phải để xóa bỏ hoàn toàn áp lực, vì điều đó khó ai làm được, mà để mỗi gia đình học cách nhận diện sớm, trò chuyện thẳng thắn với nhau, và tìm ra cách ứng phó phù hợp với hoàn cảnh riêng của mình.
Nếu anh chị đang cảm thấy quá tải với những áp lực trong cuộc sống hiện tại, có thể tham khảo thêm các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành cùng hàng trăm gia đình có những trăn trở tương tự như anh chị đang trải qua.
Kết luận về những áp lực trong cuộc sống
Những áp lực trong cuộc sống sẽ không hoàn toàn biến mất, nhưng anh chị có thể học cách nhận diện sớm và giảm bớt gánh nặng cho chính mình. Đôi khi chỉ cần một người đồng hành đúng lúc, mọi áp lực cũng trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với khi tự mình gánh chịu.
Câu hỏi thường gặp về áp lực trong cuộc sống
Áp lực trong cuộc sống có phải là điều xấu không?
Không hẳn. Ở mức độ vừa phải, áp lực có thể là động lực để mình cố gắng hơn. Nó chỉ trở thành vấn đề khi kéo dài quá lâu và vượt quá khả năng chịu đựng của bản thân.
Làm sao để phân biệt áp lực bình thường và áp lực đã quá tải?
Anh chị có thể dựa vào các dấu hiệu như mất ngủ kéo dài, dễ cáu gắt, mất hứng thú với mọi thứ. Nếu những dấu hiệu này xuất hiện liên tục trên hai tuần, đó là lúc cần quan tâm nghiêm túc hơn đến bản thân.
Áp lực tài chính nên bắt đầu giải quyết từ đâu?
Trước hết nên nhìn lại bức tranh chi tiêu tổng thể của gia đình, xác định đâu là khoản chi bắt buộc, đâu là khoản có thể cắt giảm, sau đó lập kế hoạch cụ thể thay vì để nỗi lo cứ âm ỉ trong đầu mỗi ngày.
Con tôi đang chịu áp lực học tập, tôi nên nói chuyện với con như thế nào?
Điều quan trọng nhất là lắng nghe trước khi đưa ra lời khuyên. Nhiều em chỉ cần cảm thấy được thấu hiểu, chứ không cần cha mẹ giải quyết hộ vấn đề ngay lập tức.
Áp lực đồng trang lứa trên mạng xã hội có thực sự ảnh hưởng đến tâm lý không?
Có. Việc liên tục so sánh bản thân với hình ảnh được chọn lọc của người khác trên mạng xã hội dễ khiến người xem cảm thấy tự ti, dù thực tế cuộc sống của họ không hề tệ như họ nghĩ.
Tôi có thể tìm hiểu thêm về cách vượt qua áp lực trong cuộc sống ở đâu?
Anh chị có thể tham khảo các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ chia sẻ những kinh nghiệm thực tế đã đồng hành cùng nhiều gia đình trong hành trình vượt qua những áp lực trong cuộc sống.
Nguồn tham khảo
- World Health Organization, “Burn-out an ‘occupational phenomenon’: International Classification of Diseases” (28/5/2019): https://www.who.int/news-room/detail/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases
- World Health Organization, “Mental health of adolescents” (2021): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
- Hiệp hội Y học TP.HCM, số liệu công bố tại hội nghị khoa học thường niên “Sức khỏe tâm thần: góc nhìn từ đa chuyên khoa”, đăng lại trên Báo Pháp luật Việt Nam: https://baophapluat.vn/chu-dong-trong-cham-soc-suc-khoe-tam-than.html
Pingback: 16 Cách vượt qua áp lực trong cuộc sống Dễ Dàng Áp Dụng