Mất giá trị bản thân là trạng thái anh chị tin rằng mình chỉ đáng quý khi có ích cho người khác, thường bắt nguồn từ tổn thương cũ hoặc những mối quan hệ bào mòn lòng tự trọng. Bài viết giúp anh chị nhận diện biểu hiện, hiểu nguyên nhân và có lộ trình tìm lại chính mình.
Biểu hiện của việc mất giá trị bản thân
Mất giá trị bản thân thường biểu hiện qua năm dấu hiệu chính: chiều lòng người khác và sợ từ chối, ranh giới cá nhân bị xói mòn, tự trách mình quá mức, phụ thuộc vào sự công nhận từ bên ngoài, và thu mình, bỏ bê chính mình. Những dấu hiệu này len vào đời sống qua các thói quen nhỏ, đến mức nhiều anh chị sống cùng chúng hàng năm mà vẫn nghĩ đó chỉ là tính cách của mình. Anh chị không cần có đủ cả năm, chỉ cần thấy vài dấu hiệu lặp đi lặp lại là đã đáng để dừng lại lắng nghe bản thân. Dưới đây là từng biểu hiện, kèm những tình huống tôi gặp ở các anh chị phụ huynh.
Thói quen chiều lòng người khác, sợ nói lời từ chối
Người có thói quen chiều lòng người khác thường đặt nhu cầu của mọi người lên trước nhu cầu của mình, vì tin rằng mình chỉ có giá trị khi còn hữu ích với họ. Họ sợ một lời từ chối sẽ làm người kia thất vọng, rồi tình cảm sẽ dần rời đi. Đây là biểu hiện phổ biến của mất giá trị bản thân, vì sự tử tế lúc này xuất phát từ nỗi sợ chứ không phải từ lựa chọn tự do.
Tôi từng trò chuyện với một chị phụ huynh có hai con nhỏ. Chị nhận lời giúp họ hàng, đồng nghiệp, cả những việc vượt quá sức mình, đến mức tối nào cũng kiệt sức. Khi tôi hỏi vì sao chị không từ chối, chị im lặng một lúc rồi nói: “Em sợ mình không còn ai cần nữa.” Câu nói ấy cho thấy phía sau sự dễ tính nhiều khi là nỗi lo bị bỏ rơi.
Ranh giới cá nhân bị xói mòn
Ranh giới cá nhân là đường kẻ vô hình cho biết điều gì anh chị chấp nhận và điều gì không. Khi mất giá trị bản thân, đường kẻ ấy mờ dần, và anh chị bắt đầu bỏ qua những lời lẽ làm tổn thương, những lần ý kiến bị gạt đi, hoặc sự đối xử thiếu công bằng ở nơi làm việc mà không dám lên tiếng. Một dạng thường gặp là thao túng tâm lý, tức là có người liên tục khiến anh chị nghi ngờ chính ký ức và cảm nhận của mình bằng những câu như “làm gì có chuyện đó, em nhạy cảm quá”.
Sau một thời gian, anh chị bắt đầu tin rằng lỗi nằm ở mình, và việc chịu đựng trở thành điều bình thường. Trẻ em học rất nhiều từ việc quan sát cha mẹ. Khi con thấy mẹ im lặng trước một lời nói nặng nề, con dễ hiểu rằng im lặng là cách ứng xử khi bị làm đau.
Tự trách mình quá mức và phóng đại sai lầm
Ở biểu hiện này của mất giá trị bản thân, anh chị chỉ nhìn bản thân qua những lần thất bại và gạt đi nỗ lực, tiến bộ của mình. Giọng nói chỉ trích trong đầu hoạt động rất mạnh, kiểu “mình vụng quá”, “lại hỏng rồi”, “người ta làm được sao mình không làm được”. Một lỗi nhỏ như quên lịch họp phụ huynh cũng đủ khiến anh chị kết luận mình là người cha, người mẹ thất bại.
Tôi nhớ một anh bố mất ngủ mấy đêm vì con bị điểm thấp, anh nói mình là người cha vô dụng. Trong khi đó, cả học kỳ anh vẫn đều đặn đưa đón con đi học và ngồi cạnh con mỗi tối. Khi anh viết ra những việc mình đã làm, anh mới thấy cái nhìn của mình về bản thân đã lệch đến mức nào.

Phụ thuộc vào sự công nhận từ bên ngoài
Khi mất giá trị bản thân, tâm trạng của anh chị trong ngày dễ bị quyết định bởi người khác: số lượt thích dưới một bài đăng, lời khen của người yêu, hay một câu nhận xét của cấp trên. Được khen thì vui cả buổi, còn bị im lặng hoặc góp ý thì thấy mình tệ đi nhiều. Giống như chiếc điện thoại chỉ có pin khi được cắm vào ổ điện, anh chị chỉ thấy mình có giá trị khi có ai đó “cắm điện” cho mình.
Một chị mẹ từng kể với tôi rằng chị đăng ảnh bữa cơm gia đình rồi cứ vài phút lại mở điện thoại xem có bao nhiêu người thích. Ảnh ít được quan tâm, chị bắt đầu tự hỏi mình có phải người mẹ đảm đang hay không. Một bức ảnh không thể trả lời câu hỏi ấy, nhưng khi giá trị bản thân đang yếu, anh chị rất dễ đi tìm câu trả lời ở nơi không có.
Thu mình và bỏ bê chính mình
Dấu hiệu cuối của mất giá trị bản thân là anh chị rút dần khỏi các mối quan hệ vì sợ làm phiền người khác, rồi bỏ bê cả cơ thể mình. Bữa ăn thất thường, ngủ muộn, né việc khám sức khỏe, hoặc dành hàng giờ trong thế giới ảo để khỏi phải nghĩ về thực tại đều là những biểu hiện hay gặp. Nhiều người mẹ nói với tôi rằng họ chăm con rất kỹ nhưng không nhớ lần gần đây mình ngồi ăn một bữa tử tế là khi nào. Sự thu mình này thường rất lặng lẽ nên người xung quanh khó nhận ra, đôi khi chính anh chị cũng không nhận ra.
Vì sao chúng ta đánh mất chính mình và rơi vào tình trạng mất giá trị bản thân?
Mất giá trị bản thân thường bắt nguồn từ bốn nhóm nguyên nhân: những vết thương tinh thần thời thơ ấu, các mối quan hệ độc hại, thất bại và biến cố dồn dập, cùng áp lực so sánh trên mạng xã hội. Hiếm khi chỉ có một yếu tố, mà thường là nhiều lớp trải nghiệm chồng lên nhau theo năm tháng. Hiểu được gốc rễ giúp anh chị bớt tự trách, vì nhiều điều trong đó đâu phải do anh chị chọn. Từng nhóm nguyên nhân được phân tích ở phần dưới.
Những vết thương tinh thần từ thời thơ ấu
Khi lớn lên trong môi trường nhiều căng thẳng, như bị cha mẹ bỏ bê, áp đặt, hoặc thường xuyên bị so sánh và chỉ trích, đứa trẻ dễ tự kết luận rằng mình là nguyên nhân của mọi chuyện và mình không xứng đáng được yêu thương. Trẻ nhỏ chưa đủ khả năng nhận ra lỗi nằm ở người lớn, nên cách đơn giản để giải thích nỗi đau là tự trách mình. Những kết luận ấy theo đứa trẻ vào tuổi trưởng thành và âm thầm chi phối cách họ nhìn bản thân.
Nghiên cứu về trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu (như bị bạo hành về lời nói hay thể chất, hoặc sống trong gia đình nhiều xáo trộn) do bác sĩ Vincent Felitti và cộng sự công bố năm 1998 trên Tạp chí Y học Dự phòng Hoa Kỳ cho thấy người trải qua nhiều nhóm trải nghiệm này lúc nhỏ có xu hướng gặp nhiều yếu tố nguy cơ cho sức khỏe hơn khi trưởng thành. Nghiên cứu không bàn riêng về giá trị bản thân, nhưng nó nhắc chúng ta rằng tuổi thơ để lại dấu vết lâu hơn ta tưởng. Điều này giúp tôi hiểu vì sao nhiều anh chị vẫn mang theo những lời chê cũ dù đã trưởng thành.
Có một chị tôi quen từng bị so sánh với chị gái giỏi giang suốt những năm đi học. Đến khi làm mẹ, chị phát hiện mình cũng vô thức so sánh con với bạn cùng lớp, và mỗi lần như vậy lòng chị lại nhói lên như ngày xưa. Nhận ra vòng lặp ấy chính là lúc chị bắt đầu thay đổi cách nói chuyện với con.
Mối quan hệ độc hại làm mòn lòng tự trọng
Mối quan hệ độc hại là mối quan hệ mà anh chị thường xuyên bị kiểm soát, hạ thấp hoặc bị coi nhẹ năng lực, dù người kia là người yêu, bạn bè hay người thân trong nhà. Những lời chê lặp lại mỗi ngày giống như giọt nước rơi trên đá: từng giọt chẳng đáng kể, nhưng sau vài năm lòng tự trọng đã bị khoét sâu. Điều khiến nhiều người khó thoát ra là họ nghe lẫn lộn cả lời quan tâm lẫn lời hạ thấp từ cùng một người, nên không biết nên giận hay nên biết ơn.
Có chị kể với tôi rằng chị không nhớ mình mất tự tin từ lúc nào. Chị chỉ nhớ đến một ngày mình không còn dám tự quyết định cả việc chọn món cho bữa tối vì sợ bị chê. Khi người ta mất dần quyền tự quyết trong những việc nhỏ, mất giá trị bản thân cũng bắt đầu từ đó.
Thất bại và biến cố dồn dập
Mất việc, làm ăn thua lỗ, hôn nhân đổ vỡ đều là những cú sốc lớn, và khi chúng đến cùng lúc hoặc nối tiếp nhau, người trải qua dễ mất phương hướng. Họ không chỉ mất đi thứ mình đang có mà còn hoài nghi vị trí của mình trong gia đình và xã hội, tự hỏi “mình còn làm được gì” hoặc “mình còn là ai”. Với người làm cha, làm mẹ, cảm giác này nặng thêm vì họ nghĩ mình phải là chỗ dựa cho con.
Theo quan sát của tôi, thất bại chỉ kéo anh chị vào mất giá trị bản thân khi anh chị đánh đồng việc mình làm với con người mình. Một công việc mất đi là một sự kiện, còn anh chị vẫn là người có kinh nghiệm, có tình thương và có khả năng bắt đầu lại. Tách hai điều ấy ra là bước đầu để đứng dậy sau biến cố.
Mạng xã hội và áp lực so sánh với người khác
Mỗi ngày anh chị lướt qua rất nhiều khoảnh khắc đẹp: gia đình cười rạng rỡ, bữa cơm bày biện cầu kỳ, đứa con học giỏi, chuyến du lịch sang trọng. Những nội dung ấy đều đã được chọn lọc, nhưng người xem vẫn dễ tự đặt đời mình cạnh đó. Nhóm nghiên cứu của Erin Vogel tại Đại học Toledo (Hoa Kỳ), công bố năm 2014 trên tạp chí Psychology of Popular Media Culture, cho thấy những người dùng Facebook thường xuyên có lòng tự trọng thấp hơn, một phần vì họ tiếp xúc nhiều hơn với những so sánh theo hướng “người khác hơn mình”.
Trong thí nghiệm của nhóm, chỉ cần xem hồ sơ của một người có đời sống “nhỉnh hơn” trong thời gian ngắn, người tham gia cũng đánh giá bản thân thấp đi tạm thời. Điều này giải thích vì sao có hôm anh chị đang bình thường, lướt điện thoại mười phút rồi bỗng thấy mình kém cỏi. Khi hiểu cơ chế ấy, anh chị có thể chủ động chọn nội dung mình xem, thay vì để màn hình đẩy mình vào cảm giác mất giá trị bản thân.
Hệ luỵ của việc kéo dài trạng thái mất giá trị bản thân
Nếu kéo dài, mất giá trị bản thân ảnh hưởng đến ba mặt của đời sống: tâm lý (lo lắng, buồn bã, trống rỗng), hành vi (dễ bước vào những mối quan hệ làm mình tổn thương hoặc tìm đến cách tự xoa dịu sai hướng) và xã hội (bị đánh giá thấp, lỡ cơ hội trong công việc). Ba mặt này tác động qua lại, nên một khó khăn nhỏ không được chú ý có thể kéo theo những khó khăn khác. Nhìn rõ hệ luỵ không phải để anh chị lo thêm, mà để thấy rằng bắt đầu thay đổi sớm là việc xứng đáng. Dưới đây là từng mặt cụ thể.
Ảnh hưởng đến tâm lý
Về tâm lý, mất giá trị bản thân kéo dài có thể kéo theo lo lắng thường trực, buồn bã dai dẳng và cảm giác trống rỗng, bế tắc. Anh chị có thể thấy mình mệt dù không làm nhiều, mất hứng thú với những điều từng yêu thích, hoặc nhìn về tương lai mà thấy mờ mịt. Ở mức nặng, có người nảy sinh ý nghĩ không muốn tiếp tục sống nữa. Nếu anh chị hoặc người thân đang có ý nghĩ như vậy, xin đừng giữ một mình: hãy nói với một người đáng tin cậy và đến cơ sở y tế hoặc gặp bác sĩ chuyên khoa sớm.
Ảnh hưởng đến hành vi
Về hành vi, người đang mất giá trị bản thân dễ bước vào những mối quan hệ khiến mình tiếp tục bị tổn thương, vì tin rằng mình chỉ xứng đáng nhận được chừng đó. Một số người tìm đến những thói quen khó bỏ để xoa dịu cảm giác trống rỗng, chẳng hạn mua sắm quá tay, ăn uống thiếu kiểm soát, hoặc lệ thuộc rượu bia và chất kích thích. Những cách tự xoa dịu ấy chỉ cho cảm giác dễ chịu ngắn hạn, về sau lại thành gánh nặng và khiến anh chị thấy mình càng kém giá trị hơn.
Ảnh hưởng đến xã hội và công việc
Về xã hội, sự thiếu tự tin phát ra thành những tín hiệu mà người xung quanh cảm nhận được dù không ai nói ra: giọng nói nhỏ, ngại nêu ý kiến, nhận việc thay người khác, hay xin lỗi trước cả khi mình sai. Đồng nghiệp và cấp trên vì thế vô tình đánh giá thấp năng lực của anh chị, và những cơ hội thăng tiến cứ lặng lẽ đi qua. Trong gia đình, con cái cũng quan sát và học theo cách cha mẹ nhìn nhận bản thân. Tôi thường nói với các anh chị rằng tìm lại giá trị của mình cũng là cho con một tấm gương để noi theo.
Lộ trình tìm lại giá trị bản thân
Để tìm lại giá trị bản thân, anh chị có thể đi qua năm bước: gọi tên nỗi đau, cắt tỉa môi trường sống và học nói “không”, đối xử dịu dàng với chính mình, xây lại niềm tin từ những việc nhỏ, và tìm điểm tựa chuyên môn khi cần. Giá trị bản thân không biến mất, nó chỉ bị che lấp bởi những lớp trải nghiệm cũ. Anh chị có thể bắt đầu từ bước nào thấy gần gũi với mình, không cần làm cùng lúc hay làm cho thật trọn vẹn. Mỗi bước nhỏ đều là một lần anh chị bước ra khỏi trạng thái mất giá trị bản thân.
Bước 1: Nhận ra và gọi tên nỗi đau khiến mình mất giá trị bản thân
Điểm xuất phát là thừa nhận rằng mình đang tổn thương, thay vì đè nén hoặc cố tỏ ra mạnh mẽ. Viết nhật ký là cách đơn giản để làm việc này, vì khi cảm xúc nằm trên trang giấy, anh chị dễ tách được lời phán xét bên ngoài ra khỏi con người thật của mình. Mỗi tối, anh chị chỉ cần dành mười phút để trả lời vài câu hỏi sau:
- Hôm nay mình cảm thấy thế nào, và điều gì khiến mình cảm thấy như vậy?
- Có câu nói nào làm mình đau không, và câu ấy là sự thật hay chỉ là ý kiến của một ai đó?
- Hôm nay mình đã làm được điều gì, dù rất nhỏ?
Sau vài tuần, nhiều người nhận ra những lời tự phán xét quen thuộc thật ra là giọng của người khác, của cha mẹ, của người cũ, của ai đó từng chê mình. Khi đã gọi đúng tên, chúng bớt đi quyền lực. Anh chị không cần viết hay, chỉ cần viết thật.
Bước 2: Cắt tỉa môi trường sống và học cách nói “không”
Môi trường quanh ta ảnh hưởng mạnh đến cách ta nhìn mình, nên bước tiếp theo là giảm dần tiếp xúc với những người thường xuyên hạ thấp anh chị. Không phải lúc nào cũng rời xa được, đặc biệt khi đó là người thân. Khi ấy anh chị có thể giảm tần suất gặp, rút ngắn thời gian trò chuyện hoặc đặt giới hạn cho những chủ đề mình không bàn. Ranh giới cần có ở cả hai mặt: ranh giới vật lý như thời gian riêng, không gian riêng, và ranh giới cảm xúc như không nhận lỗi thay cho điều không phải của mình.
Nói “không” là một kỹ năng cần tập dần. Chị phụ huynh tôi kể ở phần đầu đã bắt đầu bằng một câu rất nhẹ: “Để chị xem lại lịch rồi trả lời em sau.” Tuần đầu chị hồi hộp, nhưng sau một thời gian chị nhận ra gần như không ai giận mình, và những lời từ chối rõ ràng hơn dần trở nên dễ nói.
Bước 3: Thực hành lòng tự trắc ẩn với chính mình
Lòng tự trắc ẩn là sự thấu hiểu và dịu dàng mà anh chị dành cho chính mình khi gặp khó khăn. Nhà tâm lý học Kristin Neff, thuộc Đại học Texas ở Austin, đã mô tả khái niệm này trong bài viết năm 2003 đăng trên tạp chí Self and Identity. Theo bà, lòng tự trắc ẩn gồm ba phần: tử tế với mình lúc thất bại, nhìn nỗi đau của mình như một phần của trải nghiệm chung của con người, và đón nhận cảm xúc đau buồn một cách cân bằng, không đè nén mà cũng không phóng đại.
Thay vì mắng mình khi làm sai, anh chị hãy hình dung một người bạn thân đang gặp đúng chuyện ấy và tự hỏi mình sẽ nói gì với bạn. Sau đó hãy nói chính câu ấy với bản thân. Lòng tự trắc ẩn không có nghĩa là bỏ qua lỗi lầm, mà là nhìn lỗi lầm mà không tự hạ thấp mình.

Bước 4: Xây lại niềm tin từ những việc rất nhỏ
Niềm tin vào năng lực của mình được xây bằng những lần mình nói và làm được. Vì vậy, anh chị hãy đặt mỗi ngày một mục tiêu thật nhỏ, nhỏ đến mức khó có lý do để bỏ qua. Vài gợi ý để anh chị chọn:
- Đi bộ hoặc vận động nhẹ 15 phút
- Dọn gọn một góc phòng hoặc một ngăn tủ
- Uống đủ nước và ăn sáng đúng giờ
- Nhắn tin hỏi thăm một người bạn khiến mình thấy dễ chịu
Tôi quen một chị mẹ sau khi nghỉ việc đã mất cả nhịp sống lẫn lòng tin vào bản thân. Chị bắt đầu bằng việc trải giường gọn gàng mỗi sáng, rồi thêm mười lăm phút đi bộ sau khi đưa con đến lớp. Chị chia sẻ rằng lần đầu tiên sau nhiều tháng, chị thấy mình vẫn hoàn thành được một việc, và cảm giác “mình vẫn làm được” quay lại dần. Mỗi việc nhỏ hoàn thành là một bằng chứng cụ thể chống lại niềm tin rằng mình vô dụng.
Bước 5: Tìm điểm tựa chuyên môn
Nếu cảm giác mất giá trị bản thân bủa vây quá lâu, ảnh hưởng đến giấc ngủ, ăn uống, công việc hoặc việc chăm sóc con, anh chị nên gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc Thạc sĩ tâm lý để được lắng nghe và hướng dẫn phù hợp. Tìm đến chuyên môn không có nghĩa là yếu đuối, mà là biết dùng đúng nguồn lực khi một mình khó thoát ra. Anh chị có thể ghi sẵn vài dòng về những điều mình nhận thấy ở các bước trước để buổi gặp thêm rõ ràng. Nếu có người thân tin cậy, anh chị cũng nên nói để họ đi cùng mình.
Tìm lại sự kết nối với chính mình và với con
Nhìn lại cả hành trình ở trên, anh chị có thể thấy mất giá trị bản thân thường đi cùng sự đứt gãy kết nối: với chính mình, với con và với những người thân thương. Khi không còn nghe được tiếng nói bên trong, anh chị khó nhìn ra mình đáng quý ở đâu. Con cái cũng cảm nhận được khoảng cách ấy, dù cha mẹ vẫn lo cho con mỗi ngày. Vì vậy, bên cạnh việc tự thực hành từng bước, nhiều anh chị cần thêm một môi trường an toàn và người đồng hành để tìm lại sự kết nối đó.

Kết Nối là nơi tôi cùng đội ngũ Minh Trí Thành đồng hành để anh chị hiểu cảm xúc của chính mình, thay đổi tích cực cách giao tiếp hằng ngày và gắn kết lại với con, với gia đình. Chương trình phù hợp với những anh chị đang thấy mệt mỏi, hay tự trách hoặc muốn làm mới mối quan hệ với người thân. Anh chị không cần chuẩn bị gì nhiều, chỉ cần một chút can đảm cho bước đầu tiên. Nếu bài viết này khiến anh chị thấy mình trong đó, hãy nhắn tin để được tư vấn và tham khảo chương trình Kết Nối tại Minh Trí Thành, nơi tôi cùng đội ngũ sẵn lòng lắng nghe anh chị.
Kết luận
Mất giá trị bản thân không phải dấu chấm hết, mà là lời nhắc rằng anh chị đã chịu đựng khá lâu. Khi nhận ra biểu hiện, hiểu nguyên nhân và đi từng bước nhỏ mỗi ngày, anh chị có thể lấy lại giá trị của mình, sống nhẹ nhõm hơn và trở thành điểm tựa vững vàng cho con.
Câu hỏi thường gặp về mất giá trị bản thân
Mất giá trị bản thân có phải là bệnh không?
Mất giá trị bản thân không phải một tên bệnh, mà là cách một người nhìn nhận và đánh giá bản thân trở nên tiêu cực, thường do trải nghiệm sống tác động. Điều này có thể thay đổi khi anh chị hiểu nguyên nhân và chăm sóc bản thân đúng cách. Tuy vậy, nếu trạng thái này kéo dài và ảnh hưởng đến giấc ngủ, ăn uống, công việc hay các mối quan hệ, anh chị nên gặp bác sĩ chuyên khoa hoặc Thạc sĩ tâm lý để được hướng dẫn phù hợp.
Làm sao biết mình đang mất giá trị bản thân?
Anh chị có thể nhận ra mất giá trị bản thân qua việc mình thường sợ từ chối, hay tự trách, hay phụ thuộc vào lời khen chê của người khác, hay thu mình và bỏ bê bản thân. Nếu nhiều dấu hiệu trong số đó lặp lại trong thời gian dài, đó là tín hiệu anh chị cần dành sự quan tâm cho chính mình nhiều hơn. Anh chị có thể đối chiếu lại với năm biểu hiện ở phần đầu bài để thấy rõ hơn.
Mất giá trị bản thân có ảnh hưởng đến việc nuôi dạy con không?
Mất giá trị bản thân có thể ảnh hưởng đến việc nuôi dạy con, vì trẻ học cách nhìn mình từ cách cha mẹ đối xử với chính họ. Cha mẹ hay tự trách hoặc khó nói “không” có thể vô tình truyền cho con những thói quen tương tự. Ngược lại, khi cha mẹ biết dịu dàng với bản thân, con cũng có một tấm gương để học theo.
Mất bao lâu để lấy lại giá trị bản thân?
Thời gian lấy lại giá trị bản thân không có mốc chung, vì mỗi người có hoàn cảnh và trải nghiệm khác nhau. Nhiều anh chị cảm nhận những thay đổi nhỏ khi duy trì các việc đều đặn mỗi ngày, còn nền tảng vững chắc cần thêm thời gian và sự kiên nhẫn. Điều quan trọng là bắt đầu và tiếp tục, dù chỉ từng bước nhỏ.
Làm gì khi người thân đang mất giá trị bản thân?
Khi người thân đang mất giá trị bản thân, anh chị hãy lắng nghe mà không phán xét, ghi nhận những nỗ lực nhỏ của họ và tránh so sánh họ với người khác. Có thể nhẹ nhàng gợi ý họ gặp bác sĩ chuyên khoa hoặc Thạc sĩ tâm lý. Nếu họ nói đến ý nghĩ không muốn sống nữa, hãy ở bên cạnh và đưa họ đến cơ sở y tế sớm.
Nên bắt đầu tìm lại giá trị bản thân từ đâu?
Hãy bắt đầu bằng một việc rất nhỏ ngay trong tuần này, chẳng hạn viết ra ba điều mình đã làm được hôm nay, hoặc tập nói “để mình suy nghĩ” trước một lời nhờ vả. Những việc nhỏ này giúp anh chị lấy lại cảm giác mình vẫn làm chủ được cuộc sống. Từ đó, anh chị có thể đi tiếp theo lộ trình năm bước ở trên, mỗi lần một bước và theo nhịp của riêng mình.
Tài liệu tham khảo
- Felitti, V. J., Anda, R. F., Nordenberg, D., và cộng sự (1998). Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults: The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study. American Journal of Preventive Medicine, 14(4), 245-258. https://doi.org/10.1016/S0749-3797(98)00017-8
- Vogel, E. A., Rose, J. P., Roberts, L. R., và Eckles, K. (2014). Social comparison, social media, and self-esteem. Psychology of Popular Media Culture, 3(4), 206-222. https://doi.org/10.1037/ppm0000047
- Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85-101. https://doi.org/10.1080/15298860309032

