Kỷ luật là sự tuân thủ những nguyên tắc, quy chuẩn đạo đức hoặc quy định của tổ chức, đồng thời là khả năng tự kiểm soát bản thân để bám sát mục tiêu. Bài viết giúp anh chị hiểu rõ vai trò, biểu hiện và cách rèn luyện kỷ luật cho bản thân lẫn con.
Bản chất của kỷ luật
Bản chất của kỷ luật là sự tự giác tuân thủ nguyên tắc, quy chuẩn đạo đức hoặc quy định chung để đạt một mục đích rõ ràng, chứ không phải là hình phạt. Kỷ luật được nhìn ở hai góc độ: kỷ luật bản thân là khả năng tự kiểm soát mình, còn kỷ luật tổ chức là hệ thống quy định và chế tài của một tập thể. Hai phần dưới đây làm rõ định nghĩa và cách phân loại.
Kỷ luật là gì?
Kỷ luật là sự tuân thủ các nguyên tắc, quy chuẩn đạo đức hoặc quy định của một tổ chức để công việc và cuộc sống đi đúng quỹ đạo. Về gốc Hán Việt, “kỷ” gợi đến giềng mối, phép tắc, còn “luật” là những quy định cần theo. Nói gọn lại, kỷ luật là gì? Đó là việc một người hay một tập thể tự đặt ra chuẩn mực và giữ đúng chuẩn mực ấy, kể cả khi không có ai đứng cạnh nhắc nhở. Cách nói “bị kỷ luật” chỉ là phần chế tài, tức hình thức xử lý khi vi phạm, chứ không phải bản chất của kỷ luật.
Có lần một phụ huynh nhắn hỏi tôi: “Cô ơi, kỷ luật con có phải là phạt con không?” Câu hỏi này tôi gặp khá nhiều, và tôi hiểu vì sao anh chị băn khoăn. Trong đời sống hằng ngày, từ này hay đi kèm những hình ảnh như bị khiển trách hay bị xử lý, nên nghe qua dễ thấy nặng nề. Thực ra đó mới chỉ là một góc nhỏ của câu chuyện.

Phân loại kỷ luật theo hai góc độ
Tùy bối cảnh, chúng ta có thể nhìn kỷ luật ở hai góc độ khác nhau. Một bên xuất phát từ bên trong mỗi người, một bên đến từ những quy định chung của tập thể. Hai góc độ này bổ sung cho nhau chứ không đối lập.
- Kỷ luật bản thân (tự kỷ luật): là khả năng tự kiểm soát, tự vượt qua cám dỗ và sự lười biếng để bám sát mục tiêu đã chọn. Đây là loại kỷ luật không có ai giám sát, chỉ có mình với chính mình. Ví dụ như dậy đúng giờ đã hẹn hay làm xong bài tập trước khi xem phim.
- Kỷ luật tổ chức, doanh nghiệp: là các quy định, chế tài áp dụng trong một tập thể nhằm duy trì trật tự và hiệu suất làm việc. Đó có thể là nội quy công ty, quy chế lớp học hay những thỏa thuận chung trong gia đình. Khi các thành viên cùng hiểu và cùng làm theo, tập thể vận hành trơn tru hơn.
Ý nghĩa và vai trò của kỷ luật
Kỷ luật giúp cá nhân làm chủ thời gian, giữ được thói quen lâu dài và tập trung hơn, đồng thời giúp tập thể vận hành đồng bộ, minh bạch và công bằng. Nói cách khác, kỷ luật biến mục tiêu thành hành động đều đặn ở cả hai cấp độ. Phần dưới đây đi lần lượt từng tầng, kèm những ví dụ gần gũi với gia đình.
Ý nghĩa của kỷ luật đối với cá nhân
Với mỗi người, kỷ luật mang lại ba giá trị dễ thấy:
- Loại bỏ sự trì hoãn, làm chủ quỹ thời gian. Người có kỷ luật không chờ đến lúc có hứng mới làm. Họ đặt giờ giấc, bám theo kế hoạch, nhờ vậy thời gian không bị cuốn đi bởi những việc vặt hay màn hình điện thoại.
- Biến động lực nhất thời thành thói quen lâu dài. Động lực giúp mình bắt đầu, còn kỷ luật giúp mình đi tiếp khi cảm hứng đã nguội. Thói quen vững vàng đến từ việc lặp lại mỗi ngày, ít khi đến từ vài buổi hăng hái.
- Gia tăng sự tập trung và nâng cao năng suất học tập, làm việc. Khi đã biết giờ nào làm việc gì, đầu óc đỡ mất sức cân nhắc “bây giờ nên làm gì”. Phần sức lực tiết kiệm được sẽ dồn cho chính việc cần làm.
Tôi nhớ một bé lớp 6 mà mẹ bé từng kể với tôi. Tối nào bé cũng nói “con học khi nào có hứng”, mà hứng thì thường đến sau giờ chơi, tức là đã quá muộn. Hai mẹ con thử thống nhất một khung giờ cố định, bốn mươi lăm phút sau bữa tối, dù hôm đó con thấy thế nào. Vài tuần sau bé không còn ngồi chờ hứng nữa, vì giờ học đã thành một phần của buổi tối, giống như giờ ăn cơm.
XEM THÊM: Con mất tập trung khi học: Nguyên nhân và cách giúp học đơn giản, hiệu quả
Ở quy mô lớn hơn, một nghiên cứu theo dõi khoảng 1.000 trẻ em ở Dunedin (New Zealand) từ lúc sinh ra đến năm 32 tuổi, công bố trên tạp chí PNAS năm 2011, cho thấy khả năng tự kiểm soát từ nhỏ có liên quan đến sức khỏe, tài chính và việc vi phạm pháp luật khi trưởng thành, kể cả khi đã tính đến trí thông minh và hoàn cảnh gia đình. Điều khiến tôi thấy yên tâm là những người cải thiện được khả năng này theo thời gian cũng có kết quả tốt hơn ở tuổi trưởng thành. Điều đó gợi ý rằng kỷ luật là kỹ năng có thể rèn luyện, chứ không phải thứ ai sinh ra cũng đã định sẵn.
Ý nghĩa của kỷ luật đối với tập thể và doanh nghiệp
Trong một tập thể, kỷ luật giống như chất keo gắn các thành viên lại với nhau. Dù là công ty, lớp học hay một gia đình, điều này đều đúng. Kỷ luật ở cấp độ tập thể đem lại hai vai trò chính:
- Đảm bảo tính đồng bộ, nhất quán trong quy trình vận hành. Khi ai cũng biết việc của mình và bước nào đến trước bước nào, công việc ít bị chồng chéo hay bỏ sót. Khách hàng cũng nhận được chất lượng ổn định thay vì lúc tốt lúc kém.
- Xây dựng văn hóa lành mạnh, minh bạch và công bằng. Quy định rõ ràng và áp dụng như nhau cho các vị trí giúp nhân sự yên tâm rằng mình được đánh giá dựa trên việc làm, không dựa trên cảm tính. Từ đó, sự tin tưởng giữa các thành viên được bồi đắp dần.
Biểu hiện của sự kỷ luật
Biểu hiện dễ thấy của kỷ luật là sự đúng giờ, nhất quán và tự giác ở cá nhân, cùng quy chế rõ ràng, xử lý công bằng và lãnh đạo gương mẫu ở tổ chức. Kỷ luật còn có hai dạng: tích cực, dựa trên sự hiểu biết, và tiêu cực, dựa trên áp đặt và hình phạt. Ba phần dưới đây giúp anh chị nhận diện từng biểu hiện.
Biểu hiện của kỷ luật ở cá nhân
Một người có kỷ luật thường thể hiện qua bốn dấu hiệu sau:
- Quản lý thời gian tốt, đúng giờ. Họ đến đúng hẹn, nộp việc đúng hạn và hiếm khi để mọi thứ dồn vào phút chót. Với trẻ, đó có thể là việc tự dậy đúng giờ đi học mà không cần gọi nhiều lần.
- Nhất quán trong hành động. Việc đã quyết định làm thì được làm đều đặn, không phụ thuộc tâm trạng hôm nay. Sự đều đặn ấy có giá trị hơn những cú bứt phá nhất thời.
- Biết từ chối cám dỗ ngắn hạn. Họ có thể gác lại một tập phim hay một món đồ chưa cần để dành sức cho mục tiêu lớn hơn. Đó không phải là ép mình khổ sở, mà là biết rõ mình đang ưu tiên điều gì.
- Tinh thần tự giác chịu trách nhiệm. Khi có sai sót, họ nhận phần của mình và tìm cách sửa, thay vì đổ cho hoàn cảnh. Một bé biết tự soạn cặp sách từ tối hôm trước đã là biểu hiện đẹp của tinh thần này.
Biểu hiện của kỷ luật ở tổ chức
Ở cấp độ tập thể, kỷ luật hiện ra qua ba điều: nội quy, quy chế bằng văn bản rõ ràng để ai cũng tra cứu được; quy trình xử lý vi phạm công bằng, áp dụng như nhau cho các vị trí; và sự gương mẫu của đội ngũ lãnh đạo. Một đội nhóm mà cấp trên đòi nhân viên đúng giờ nhưng bản thân thường đến muộn thì quy định dù viết hay đến đâu cũng khó thuyết phục. Ngược lại, khi người đứng đầu làm đúng điều mình yêu cầu, các thành viên thường làm theo một cách tự nhiên. Điều này đúng với công ty, và cũng đúng với một gia đình nơi cha mẹ là người dẫn đường.

Phân biệt kỷ luật tích cực và kỷ luật tiêu cực
Kỷ luật tích cực là kỷ luật dựa trên nhận thức: người ta làm theo quy tắc vì hiểu lý do và thấy lợi ích. Kỷ luật tiêu cực là kỷ luật dựa trên áp đặt và hình phạt: người ta làm theo vì sợ bị phạt chứ không vì hiểu. Hai kiểu này có thể cho kết quả bề ngoài giống nhau, nhưng độ bền thì khác, vì thứ chỉ được giữ bằng nỗi sợ thường biến mất khi không còn ai giám sát.
Tôi từng nghe hai gia đình kể về cùng một chuyện, là con chơi điện thoại quá giờ. Một nhà quen thu máy ngay và nói “mai không được chơi nữa”, kết quả là con giấu máy hoặc lý sự lại. Nhà còn lại ngồi cùng con thỏa thuận khung giờ chơi, để con tự đặt chuông báo hết giờ, và khi con làm được thì khen cụ thể việc con đã làm. Sau một thời gian, bé ở nhà thứ hai tự tắt máy đúng giờ, và không khí trong nhà cũng nhẹ nhàng hơn nhiều.
Kỷ luật trong đời sống
Kỷ luật trong đời sống thể hiện qua nếp sinh hoạt bền bỉ của từng cá nhân và qua quy trình nhất quán của các tổ chức lớn. Cristiano Ronaldo, Haruki Murakami và Warren Buffett là ba tấm gương ở ba lĩnh vực khác nhau, còn quân đội và các tập đoàn công nghệ là ví dụ ở cấp độ tổ chức. Hai phần dưới đây rút ra điều mỗi ví dụ có thể gợi ý cho gia đình mình.
Tấm gương kỷ luật của những cá nhân nổi tiếng
Cristiano Ronaldo thường được nhắc đến như hình mẫu về kỷ luật trong thể thao. Theo ESPN FC và tờ AS, anh chia bữa ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày và sắp xếp giấc ngủ theo chu kỳ 90 phút, theo lời khuyên của chuyên gia giấc ngủ Nick Littlehales. Mỗi người có thể trạng và công việc khác nhau nên không cần sao chép từng chi tiết. Điều đáng học là việc anh giữ nếp sinh hoạt chặt chẽ ấy bền bỉ qua nhiều năm thi đấu.
Nhà văn Haruki Murakami kể trong cuộc phỏng vấn với tạp chí The Paris Review năm 2004 rằng khi viết tiểu thuyết, ông dậy lúc bốn giờ sáng và làm việc năm đến sáu giờ liền. Buổi chiều ông chạy mười ki-lô-mét hoặc bơi, rồi đi ngủ lúc chín giờ tối. Ông cho rằng chính sự lặp lại là điều quan trọng, và giữ nếp ấy trong nhiều tháng đòi hỏi cả thể lực lẫn sức bền tinh thần. Câu chuyện này cho thấy kỷ luật không chỉ là ý chí, mà còn là một nhịp sống được sắp xếp có chủ đích.
Nhà đầu tư Warren Buffett thể hiện kỷ luật theo cách khác, là sự chừng mực. Ông gắn bó hơn sáu mươi năm với căn nhà ở Omaha mua năm 1958 với giá 31.500 đô la Mỹ. Trong cơn sốt cổ phiếu công nghệ cuối thập niên 1990, ông cũng nổi tiếng vì không mua loại cổ phiếu mà ông nói mình chưa hiểu rõ. Giữ vững nguyên tắc khi nhiều người xung quanh đang hào hứng cũng là một dạng kỷ luật khó không kém việc dậy sớm.
Ba người, ba lĩnh vực, nhưng điểm chung là họ đặt nguyên tắc cho mình rồi giữ đều đặn qua năm tháng. Với phụ huynh, điều này nhắc tôi một điều giản dị: con học kỷ luật từ cách chúng ta sống mỗi ngày nhiều hơn từ những lời dặn. Vì vậy, trước khi đòi hỏi con, có lẽ chúng ta nên tự hỏi mình đang làm gương như thế nào.
Kỷ luật trong mô hình tổ chức
Quân đội thường được xem là môi trường tiêu biểu của kỷ luật. Ở đó, giờ giấc, đội ngũ và cách phối hợp đều có điều lệnh quy định cụ thể, và mỗi người hiểu rõ vị trí cũng như trách nhiệm của mình. Nhờ vậy cả đơn vị có thể hành động đồng bộ, kể cả trong những tình huống căng thẳng.
Trong giới công nghệ, Amazon là một ví dụ thú vị. Trong thư gửi cổ đông năm 2017, nhà sáng lập Jeff Bezos cho biết công ty không dùng bản trình chiếu mà viết những bản ghi nhớ dài sáu trang theo lối kể chuyện, và mỗi cuộc họp bắt đầu bằng việc mọi người đọc im lặng bản ghi nhớ đó. Quy trình này buộc người viết nghĩ kỹ và người đọc tập trung trước khi bàn. Tôi cho rằng những thói quen làm việc nhất quán như vậy là một cách để các tập đoàn lớn giữ được chất lượng quyết định khi quy mô ngày càng rộng.
Phương pháp xây dựng và rèn luyện kỷ luật
Để rèn kỷ luật, cá nhân có thể đi theo bốn bước: đặt mục tiêu rõ ràng, hành động ngay và loại bỏ xao nhãng, tạo thói quen nhỏ rồi tăng dần, cân bằng giữa nghiêm khắc và nghỉ ngơi. Với tổ chức, nền tảng là nội quy minh bạch, lãnh đạo làm gương và đo lường công bằng. Phần cuối là góc nhìn phản biện để anh chị tránh biến kỷ luật thành sự gò bó.
Các bước tự rèn kỷ luật cho cá nhân
- Xác định mục tiêu rõ ràng và chia nhỏ theo bộ tiêu chí SMART. SMART gồm năm yếu tố: cụ thể, đo lường được, khả thi, phù hợp và có thời hạn. Thay vì đặt mục tiêu “chăm đọc sách hơn”, hãy viết thành “đọc mười phút mỗi tối trong bốn tuần”. Mục tiêu càng rõ thì càng dễ biết hôm nay mình đã làm đúng hay chưa.
- Hành động ngay và dọn bớt tác nhân gây xao nhãng. Chờ đến khi “sẵn sàng” thường là một cách trì hoãn khéo léo. Hãy bắt tay làm trong vài phút đầu, đồng thời tắt thông báo mạng xã hội và để điện thoại xa tầm tay khi cần tập trung.
- Tạo dựng thói quen nhỏ từ dễ đến khó. Cuốn sách Thói quen nguyên tử (Atomic Habits) của James Clear gợi ý bắt đầu bằng những hành động nhỏ đến mức khó viện cớ từ chối, rồi tăng dần. Nghiên cứu của nhà nghiên cứu Phillippa Lally và cộng sự tại Đại học University College London (Anh), đăng năm 2009, theo dõi 96 người và thấy trung bình mất 66 ngày để một hành vi mới trở nên tự động, có người nhanh hơn, có người lâu hơn nhiều. Vì thế, anh chị đừng nản nếu chưa thấy kết quả sau vài tuần, và bỏ lỡ một ngày không ảnh hưởng đáng kể đến cả quá trình.
- Cân bằng giữa nghiêm khắc với bản thân và thời gian nghỉ ngơi để tránh kiệt sức. Kỷ luật cần sức bền, mà sức bền cần được nạp lại. Hãy dành chỗ cho giấc ngủ, bữa ăn, vận động nhẹ và những khoảng thời gian chơi thoải mái, nhất là với trẻ nhỏ.
Tôi nhớ một bé lớp 3 từng bị mẹ than là không chịu đọc sách. Hai mẹ con chỉ bắt đầu bằng mười phút trước giờ ngủ, với cuốn sách do con tự chọn. Vài tuần sau, bé tự lấy sách ra khi đến giờ, thậm chí còn xin đọc thêm. Lúc đó mẹ mới tăng thời gian dần dần, thay vì đòi hỏi ngay từ đầu.

Cách xây dựng kỷ luật nơi làm việc
Với doanh nghiệp, kỷ luật nên được xây như một hệ thống chứ không chỉ là vài lời nhắc. Ba nền tảng sau thường được áp dụng:
- Thiết lập bộ nội quy rõ ràng, minh bạch ngay từ đầu. Nhân sự cần biết điều gì được làm, điều gì không và hậu quả ra sao trước khi vi phạm xảy ra, chứ không phải sau đó. Nội quy ngắn gọn, dễ hiểu, được phổ biến công khai sẽ ít gây tranh cãi hơn.
- Lãnh đạo làm gương. Quy định áp dụng cho nhân viên nhưng cấp trên là ngoại lệ sẽ khiến nội quy mất giá trị. Khi người đứng đầu tuân thủ trước, tập thể thấy rõ đây là chuẩn mực chung.
- Đo lường bằng hiệu suất, gắn với chế độ thưởng phạt công minh. Các chỉ số như KPI (chỉ số đo lường hiệu quả công việc) hay OKR (mục tiêu và kết quả then chốt) giúp đánh giá dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính. Khi người làm tốt được ghi nhận và người vi phạm bị xử lý theo cùng một thước đo, tính công bằng được giữ vững.
Góc nhìn phản biện: kỷ luật không đồng nghĩa với gò bó
Kỷ luật không đồng nghĩa với rập khuôn, gò bó hay triệt tiêu sáng tạo. Nhiều người sáng tạo bền bỉ lại có nếp làm việc rất đều, như nhà văn Murakami ở trên. Một khung giờ rõ ràng thường giúp ý tưởng có chỗ để nảy nở thay vì bị cuốn vào sự lộn xộn.
Ngược lại, kỷ luật mù quáng, quá khắt khe hoặc ép buộc dễ tạo áp lực tâm lý nặng nề và sự chống đối ngầm. Một đứa trẻ bị ép tuân thủ bằng quát mắng có thể ngoan ngoãn trước mặt cha mẹ nhưng làm ngược lại khi vắng mặt. Khi đó quy tắc chỉ còn là thứ để né tránh, không còn là thứ để tin theo.
Vì vậy, kỷ luật đích thực cần đi cùng sự tự nguyện và lòng thấu hiểu bản thân. Khi hiểu mình cần gì, mỗi người sẽ chọn được quy tắc phù hợp, và khi hiểu con đang nghĩ gì, cha mẹ sẽ chọn được cách nhắc phù hợp. Đó cũng là lý do tôi thường đặt việc giúp con hiểu cảm xúc lên trước việc đặt luật.
Rèn kỷ luật cho cả gia đình cùng Minh Trí Thành
Trong quá trình đồng hành cùng nhiều gia đình, tôi nhận thấy phần khó của việc rèn kỷ luật cho con thường không nằm ở kỹ thuật, mà ở chỗ cha mẹ chưa biết bắt đầu từ đâu và làm sao giữ được sự bình tĩnh. Khi anh chị hiểu con và hiểu chính mình, các quy tắc trong nhà trở nên nhẹ nhàng và dễ duy trì hơn. Đó cũng là điều tôi và đội ngũ muốn chia sẻ tại Minh Trí Thành.

Nếu anh chị muốn có thêm điểm tựa cho hành trình này, có thể tham khảo các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi tôi cùng đội ngũ hướng dẫn cách xây thói quen tích cực, giao tiếp trong gia đình và giúp con hiểu cảm xúc của mình để kỷ luật đến từ sự tự nguyện.
Kết luận
Kỷ luật không phải chiếc roi, mà là nếp sống giúp mỗi người đi đến mục tiêu bằng sự tự giác và thấu hiểu bản thân. Khi cha mẹ làm gương, đặt quy tắc rõ ràng và cho con hiểu lý do phía sau, kỷ luật sẽ thành thói quen tích cực của cả nhà. Hãy bắt đầu từ một việc nhỏ ngay hôm nay.
Câu hỏi thường gặp về kỷ luật
Kỷ luật là gì, nói ngắn gọn thế nào?
Kỷ luật là việc tuân thủ nguyên tắc, quy chuẩn đạo đức hoặc quy định của tổ chức, đồng thời biết tự kiểm soát bản thân để đi đến mục tiêu. Nó có hai mặt là kỷ luật bản thân và kỷ luật tổ chức. Phần xử lý khi vi phạm chỉ là một phần nhỏ, không phải cốt lõi của kỷ luật.
Kỷ luật bản thân khác kỷ luật tổ chức ở điểm nào?
Kỷ luật bản thân đến từ bên trong, là điều mình tự đặt ra và tự giữ. Kỷ luật tổ chức đến từ bên ngoài, gồm nội quy và chế tài chung của tập thể. Hai loại này hỗ trợ nhau: nơi có nếp tốt giúp mỗi người dễ tự kỷ luật hơn, và khi mỗi người tự giác thì tập thể vận hành nhẹ nhàng hơn.
Làm sao rèn kỷ luật khi hay trì hoãn?
Anh chị hãy bắt đầu bằng một việc rất nhỏ, đặt vào giờ cố định mỗi ngày, và tắt những thứ gây xao nhãng như thông báo điện thoại. Hãy làm ngay vài phút đầu thay vì chờ có hứng. Khi việc nhỏ đã đều đặn, anh chị tăng dần mức độ để kỷ luật có thời gian thành thói quen.
Mất bao lâu để hình thành thói quen kỷ luật?
Theo nghiên cứu của Phillippa Lally và cộng sự công bố năm 2009, trung bình mất khoảng 66 ngày để một hành vi mới trở nên tự động, trong khoảng từ 18 đến 254 ngày tùy người và độ phức tạp của việc. Con số 21 ngày được truyền miệng nhiều chỉ là một cách nói quen thuộc. Vì vậy, anh chị nên kiên nhẫn và ưu tiên sự đều đặn hơn tốc độ.
Kỷ luật có làm mất sự sáng tạo không?
Không nhất thiết. Kỷ luật tích cực tạo ra khung giờ và nếp làm việc để ý tưởng có chỗ phát triển, nhiều người sáng tạo bền bỉ vẫn làm việc rất đều đặn. Chỉ khi kỷ luật trở nên cứng nhắc, ép buộc và thiếu sự thấu hiểu thì nó mới dễ kìm hãm sự sáng tạo.
Nên bắt đầu dạy trẻ kỷ luật từ khi nào?
Điều này tùy từng bé, nhưng thường có thể bắt đầu khi con làm theo được những hướng dẫn đơn giản, qua các việc nhỏ như cất đồ chơi hay rửa tay trước bữa ăn. Điều quan trọng là cha mẹ nhất quán, giải thích lý do ngắn gọn và làm gương. Với trẻ lớn hơn, nên cùng con thỏa thuận quy tắc thay vì chỉ áp đặt.
Tài liệu tham khảo
- Moffitt, T. E. và cộng sự (2011). A gradient of childhood self-control predicts health, wealth, and public safety. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(7), 2693-2698. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3041102
- Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998-1009. https://doi.org/10.1002/ejsp.674
- The Paris Review (2004). Haruki Murakami, The Art of Fiction No. 182. https://www.theparisreview.org/interviews/2/the-art-of-fiction-no-182-haruki-murakami
- NBC News. Buffett: folksy style, brainy investing. https://www.nbcnews.com/id/wbna13562374
- Yahoo News. Cristiano Ronaldo can eat up to six meals and take five naps in a single “typical” day (dẫn lại ESPN FC và AS). https://news.yahoo.com/cristiano-ronaldo-eat-6-meals-232727589.html
- CNBC (2018). What Jeff Bezos learned from requiring 6-page memos at Amazon. https://www.cnbc.com/2018/04/23/what-jeff-bezos-learned-from-requiring-6-page-memos-at-amazon.html

