Khẳng định giá trị bản thân là quá trình mỗi người nhận ra năng lực thật của mình, không ngừng học hỏi, rèn luyện và sống đúng với chính mình. Bài viết cùng anh chị tìm hiểu ý nghĩa, lợi ích, cách thực hiện, tấm gương tiêu biểu và những điều nên tránh.
Vậy giá trị bản thân là gì?
Giá trị bản thân là điều làm nên một con người, gồm những gì mình có bên trong và những gì mình mang lại cho người khác. Giá trị ấy không nằm ở tiền bạc, địa vị hay số lượt theo dõi, mà ở năng lực thật và sự tự nhận thức của mỗi người. Hai phần dưới đây sẽ làm rõ định nghĩa và bản chất của giá trị bản thân, làm nền cho việc khẳng định giá trị bản thân ở các phần sau. Nhiều anh chị từng hỏi tôi giá trị của mình nằm ở đâu sau bao năm làm cha, làm mẹ, nên tôi muốn trả lời kỹ câu hỏi này trước tiên.
Định nghĩa về giá trị bản thân
Giá trị bản thân là tổng hòa của nội lực bên trong và thành quả mà mỗi người đóng góp cho cộng đồng, xã hội. Nội lực bên trong gồm trí tuệ, phẩm chất đạo đức, kỹ năng và kinh nghiệm sống. Thành quả đóng góp có thể là công việc anh chị làm tốt, cách anh chị chăm sóc gia đình, hay đơn giản là sự tử tế anh chị mang đến cho người xung quanh.
Hiểu theo cách này, giá trị bản thân không phải thứ có sẵn từ lúc sinh ra rồi đứng yên mãi. Nó giống một khu vườn: nội lực là đất, kỹ năng và kinh nghiệm là hạt giống, còn thành quả là những gì mình thu hoạch và sẻ chia. Vì vậy, một người mẹ ở nhà chăm con nhiều năm vẫn có giá trị bản thân rõ ràng, chỉ là chị chưa quen gọi tên nó.
XEM THÊM: Kỹ năng là gì? Những kỹ năng quan trọng giúp bạn thành công trong thời đại số
Bản chất đích thực của giá trị bản thân
Giá trị bản thân không đo bằng tiền bạc, địa vị, ngoại hình hay những con số ảo trên mạng xã hội. Có người nhiều tiền nhưng thiếu bản lĩnh, có người hàng chục nghìn lượt theo dõi mà vẫn thấy trống trải mỗi tối. Giá trị bản thân thật sự được định hình bằng năng lực thật và sự tự nhận thức, tức là mình biết rõ mình giỏi gì, còn thiếu gì và muốn sống ra sao.
Tôi từng trò chuyện với một chị phụ huynh có con học lớp 5. Chị kể mỗi lần lướt mạng, thấy bạn bè khoe ảnh du lịch, con đạt giải, nhà cửa đẹp, chị lại thấy mình kém cỏi. Tôi gợi ý chị thử viết ra ba việc mình đã làm tốt trong tuần, chị ngập ngừng một lúc rồi viết được cả một danh sách: nấu ăn cho cả nhà, kiên nhẫn nghe con kể chuyện, giúp đồng nghiệp xử lý một đơn hàng khó. Lúc ấy chị mới nhận ra chiếc thước mình dùng bấy lâu nay đã đặt sai chỗ.
Tại sao cần khẳng định giá trị bản thân?
Cần khẳng định giá trị bản thân vì đó là nền tảng giúp mỗi người tự tin, có định hướng rõ ràng và đủ bản lĩnh vượt qua thất bại, đồng thời góp phần xây dựng một cộng đồng đa dạng, tích cực. Với cá nhân, việc này giúp đứng vững trước định kiến, chọn đúng mục tiêu và biến vấp ngã thành đòn bẩy. Với xã hội, khi mỗi người đều trân trọng và phát huy giá trị của mình, cộng đồng sẽ phong phú và phát triển hơn. Với phụ huynh, điều này càng rõ, vì con trẻ thường nhìn cách cha mẹ sống để học theo.
Đối với cá nhân
Khi biết khẳng định giá trị bản thân, mỗi người nhận được ba lợi ích rõ rệt:
- Tạo nền tảng tư duy vững chắc, tăng sự tự tin và lòng tự trọng. Khi biết mình là ai, anh chị không dễ bị lung lay trước định kiến, lời chê bai hay những phép so sánh của người khác.
- Định hướng mục tiêu cuộc sống và nghề nghiệp rõ ràng. Hiểu thế mạnh và điều mình coi trọng giúp anh chị chọn đúng việc đáng đầu tư thời gian, thay vì chạy theo số đông.
- Biến thất bại thành đòn bẩy. Người nhìn nhận được giá trị của mình sẽ coi vấp ngã là một bài học, nên đủ bản lĩnh bước ra khỏi vùng an toàn và thử lại.
Tôi nhớ một anh phụ huynh bị cắt giảm nhân sự sau nhiều năm gắn bó với công ty. Những tuần đầu, anh gần như không dám nói với vợ con vì thấy mình mất hết giá trị. Sau đó anh ngồi lại, liệt kê những kỹ năng và kinh nghiệm mình đã tích lũy, rồi nhận một dự án nhỏ bên ngoài để làm lại từ đầu. Thất bại ấy không biến mất, nhưng anh đã nhìn nó như một khúc rẽ thay vì dấu chấm hết.
Đối với xã hội
Sự khẳng định của mỗi cá nhân tạo nên một cộng đồng đa dạng sắc màu, nơi người làm nghề giáo, người buôn bán, người nội trợ hay người làm khoa học đều có chỗ đứng riêng. Khi nhiều người cùng nỗ lực hoàn thiện chính mình, sự phát triển chung của xã hội cũng được thúc đẩy. Một người sống có giá trị còn lan tỏa năng lượng tích cực đến gia đình, đồng nghiệp và những người trẻ đang nhìn theo. Trong gia đình, đứa trẻ lớn lên bên cha mẹ biết trân trọng bản thân thường học được cách trân trọng người khác.
Làm thế nào để khẳng định giá trị bản thân?
Để khẳng định giá trị bản thân, anh chị có thể đi qua bốn bước: khám phá chính mình, không ngừng nâng cấp tri thức và kỹ năng, dám hành động và kiên trì, giữ gìn bản sắc riêng. Các bước không cần làm theo thứ tự cứng nhắc, anh chị có thể bắt đầu từ bước nào thấy gần với mình. Qua quá trình đồng hành cùng nhiều anh chị, tôi thấy điều quan trọng là bắt tay vào làm, dù chỉ từ một việc nhỏ.
Khám phá chính mình
Bước đầu tiên để khẳng định giá trị bản thân là thấu hiểu bản thân, hiểu rõ mình đang có gì. Anh chị có thể làm các bài trắc nghiệm về tính cách, thế mạnh hay sở thích nghề nghiệp, nhưng nên xem kết quả như một gợi ý tham khảo, không phải bản kết luận về con người mình. Quan trọng hơn là tự nhìn nhận một cách khách quan, để biết rõ ưu điểm nhằm phát huy và nhược điểm nhằm khắc phục. Một cách làm đơn giản là dành mười lăm phút mỗi tuần để:
- Viết ra ba việc mình làm tốt và ba điều mình muốn cải thiện.
- Hỏi một người thân hoặc đồng nghiệp tin cậy xem họ thấy điểm mạnh nào ở mình.
- Nhớ lại những lúc mình hào hứng đến mức quên cả thời gian, vì đó thường là gợi ý về thế mạnh thật.
Không ngừng nâng cấp bản thân
Giá trị bản thân cần được nuôi dưỡng bằng việc học đều đặn, cả tri thức lẫn kỹ năng mềm như giao tiếp, quản lý thời gian, lắng nghe và làm việc nhóm. Theo bài tổng hợp nghiên cứu của hai nhà kinh tế học James Heckman và Tim Kautz đăng trên tạp chí Labour Economics năm 2012, những yếu tố như tính cách, mục tiêu và động lực có thể dự báo thành công trong cuộc sống, và các chương trình nâng cao những kỹ năng này có vai trò quan trọng. Hiểu một cách giản dị, bằng cấp giúp mở cánh cửa, còn kỹ năng mềm giúp anh chị đi tiếp phía sau cánh cửa đó. Với phụ huynh, đây cũng chính là những kỹ năng giúp ích ngay trong việc đồng hành cùng con.
Dám hành động và kiên trì
Hiểu mình mà không hành động thì giá trị vẫn nằm trên giấy. Anh chị hãy thiết lập mục tiêu rõ ràng, chia nhỏ thành những việc làm được trong từng tuần, rồi chủ động nắm bắt cơ hội khi nó xuất hiện. Đừng chờ đến lúc thấy mình đã sẵn sàng, vì cảm giác ấy thường đến sau khi ta bắt đầu.
Tôi biết một chị làm mẹ toàn thời gian suốt tám năm, rất muốn quay lại làm việc nhưng sợ mình đã lạc hậu. Chị bắt đầu bằng một việc nhỏ là học một chương trình ngắn hạn về kế toán trên điện thoại mỗi tối sau khi con ngủ. Có tháng chị nản và bỏ dở, nhưng chị quay lại, và sau gần một năm chị nhận được công việc bán thời gian đầu tiên. Điều khiến tôi nhớ không chỉ là công việc ấy, mà là cách chị nói về bản thân đã khác đi.
Giữ gìn bản sắc
Giá trị bản thân chỉ bền khi nó thật. Anh chị hãy sống thật với chính mình, giữ những điều mình tin và theo đuổi, thay vì sao chép hay vay mượn lối sống của người khác. Mỗi người có hoàn cảnh, tính cách và nhịp độ riêng, nên cách sống hợp với người này chưa chắc đã hợp với người kia.
Trong việc nuôi dạy con cũng vậy. Có một anh phụ huynh từng kể với tôi rằng anh bắt chước nguyên cách dạy nghiêm khắc của một người bạn, nhưng con anh ngày càng ít nói. Khi anh thử quay về cách vốn có của mình là kiên nhẫn ngồi trò chuyện, không khí trong nhà dần nhẹ đi.
Tấm gương khẳng định giá trị bản thân trong cuộc sống
Hai tấm gương tiêu biểu cho việc khẳng định giá trị bản thân là thầy Nguyễn Ngọc Ký, người thầy viết bằng đôi chân, và Steve Jobs, người đứng dậy sau khi rời chính công ty mình lập ra. Họ ở hai hoàn cảnh rất khác nhau, nhưng đều cho thấy giá trị bản thân được xây nên từ nỗ lực và sự kiên trì, không phải từ hoàn cảnh thuận lợi. Khi lý thuyết còn xa, một câu chuyện thật thường giúp ta hiểu rõ hơn.
Thầy Nguyễn Ngọc Ký, người thầy viết bằng đôi chân
Nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký sinh năm 1947 tại huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Từ năm lên 4 tuổi, ông bị bệnh và mất khả năng dùng cả hai tay. Thay vì đầu hàng số phận, đến năm 7 tuổi ông tập viết bằng chân, rồi kiên trì học đến khi tốt nghiệp Khoa Văn Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1970, ông cho ra đời tác phẩm đầu tay mang tên “Những năm tháng không quên”, cũng là tập truyện ký đầu tiên viết bằng chân ở Việt Nam.
Ông gắn bó với nghề giáo hơn 35 năm, và ngày 20/11/1992 trở thành nhà giáo viết bằng chân đầu tiên nhận danh hiệu Nhà giáo ưu tú. Cuộc đời thầy sau này còn được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa vào tư liệu giảng dạy trong sách giáo khoa, như một tấm gương về ý chí và nghị lực. Thầy đã khẳng định giá trị của một người nhà giáo ưu tú bằng đôi chân kỳ diệu của mình, thay vì để hoàn cảnh quyết định thay.
Steve Jobs, người đứng dậy sau khi rời chính công ty mình lập ra
Steve Jobs cùng Steve Wozniak sáng lập Apple năm 1976, khi ông mới 20 tuổi. Đến năm 1985, ở tuổi 30, ông bị buộc rời chính công ty mình gây dựng sau những bất đồng nội bộ. Thay vì dừng lại, ông lập công ty NeXT và tiếp quản hãng phim hoạt hình Pixar. Năm 1997, Apple mua lại NeXT và ông trở về công ty cũ.
Trong bài phát biểu tại Đại học Stanford năm 2005, ông chia sẻ rằng nếu không bị sa thải, nhiều điều về sau có lẽ đã không xảy ra. Điều đáng học ở Jobs là ông không để một lần vấp ngã định nghĩa giá trị của mình. Ông kiên trì rèn luyện, sáng tạo, rồi khẳng định lại giá trị riêng của mình với cả thế giới. Với những anh chị đang đi qua giai đoạn chông chênh, câu chuyện này nhắc rằng một cú ngã không quyết định cả hành trình.
Điều cần tránh khi cố khẳng định giá trị bản thân
Khi cố khẳng định giá trị bản thân, anh chị nên tránh hai thái cực: tự ti, nhút nhát khiến mình nhìn thấp hơn thực tế, và tự cao, ảo tưởng khiến mình nhìn cao hơn thực tế. Cả hai đều làm giá trị bản thân khó phát triển vì thiếu sự tự nhận thức đúng. Nhận ra mình đang nghiêng về phía nào sẽ giúp anh chị điều chỉnh sớm.
Tự ti, nhút nhát
Tự ti là khi mình luôn cho rằng mình chưa đủ giỏi, nên ngại thử, ngại nói và ngại nhận cơ hội. Có người quen sống khép kín trong vỏ bọc an toàn, ngại thay đổi và để cuộc đời đi theo số phận thay vì tự cầm lái. Lâu dần, năng lực không có chỗ để lớn lên, và chính điều đó khiến người ấy càng tin rằng mình kém. Một vài biểu hiện thường gặp là:
- Từ chối cơ hội trước khi thử.
- Hay so sánh mình với người khác rồi tự trách.
- Ngại bày tỏ ý kiến dù mình có hiểu biết về vấn đề.
Cách gỡ nhẹ nhàng là chọn một việc nhỏ có thể làm ngay trong tuần này, hoàn thành nó và ghi nhận từng bước tiến của mình.
Tự cao, ảo tưởng
Ở phía ngược lại là tự cao ảo tưởng, khi một người ngộ nhận về năng lực, tự tin thái quá và coi thường người khác. Người ấy ít lắng nghe góp ý, khó học thêm điều mới, nên dễ đi đến những giá trị lệch lạc như hơn thua, khoe khoang hay đề cao mình bằng cách hạ thấp người khác. Giá trị thật không cần phải nói to, nó thể hiện qua việc mình làm và cách mình đối xử với mọi người. Một vài biểu hiện thường gặp là:
- Ít khi chấp nhận góp ý từ người khác.
- Thích so kè, hơn thua trong mọi chuyện.
- Nhanh chóng đổ lỗi cho hoàn cảnh khi công việc không như ý.
Để giữ sự cân bằng, anh chị nên thường xuyên mở lòng nghe phản hồi và đối chiếu đánh giá của mình với kết quả thực tế.
Cùng Minh Trí Thành bắt đầu hành trình khẳng định giá trị bản thân
Muốn khẳng định giá trị bản thân thường không bắt đầu từ một việc thật lớn, mà từ lúc anh chị tự hỏi mình đang sống vì điều gì. Trong những năm đồng hành với phụ huynh, tôi gặp nhiều anh chị dành gần hết thời gian và sức lực cho con, đến một lúc mới nhận ra mình hiếm khi được ngồi lại để nhìn mình bằng ánh mắt trân trọng. Những mong muốn ấy rất đáng được lắng nghe, vì khi cha mẹ hiểu và trân trọng giá trị của mình, không khí trong nhà thường nhẹ nhàng hơn và con có thêm một tấm gương sống động để học theo.
Nếu anh chị đang ở bước khám phá chính mình, muốn nhìn lại bản thân và đặt nền cho một cuộc sống mới, chương trình Kiến Tạo Cuộc Đời Mới là điểm khởi đầu gần với nội dung bài này. Chương trình hướng đến việc giúp anh chị hiểu mình, hiểu các mối quan hệ trong gia đình và tìm lại sự kết nối với những người thân yêu. Đây cũng là bước nền giúp việc giữ gìn bản sắc và sống thật với chính mình trở nên rõ ràng hơn.
Khi đã có nền tảng ấy, chương trình Nâng Tầm giúp anh chị tiếp tục phát triển, rèn luyện kỹ năng và biến những điều đã hiểu thành hành động đều đặn mỗi ngày, tương ứng với các bước không ngừng nâng cấp, dám hành động và kiên trì trong bài. Hai chương trình có thể đi nối tiếp nhau, và anh chị cũng có thể chọn chương trình gần với nhu cầu hiện tại của mình. Anh chị có thể liên hệ Minh Trí Thành để được tư vấn chương trình phù hợp với hoàn cảnh và mục tiêu của mình.
Kết luận
Khẳng định giá trị bản thân bắt đầu từ việc hiểu mình, học hỏi mỗi ngày, dám hành động và giữ sự chân thật. Khi biết mình có giá trị, anh chị bình tâm hơn trước áp lực và trở thành tấm gương sống động cho con. Hãy bắt đầu từ một việc nhỏ ngay hôm nay.
Câu hỏi thường gặp về khẳng định giá trị bản thân
Khẳng định giá trị bản thân nghĩa là gì?
Khẳng định giá trị bản thân là việc mỗi người nhận ra năng lực, phẩm chất thật của mình, rèn luyện để hoàn thiện và thể hiện chúng qua hành động, thành quả cụ thể. Đây không phải chuyện khoe khoang hay hơn thua, mà là sống tự tin, có mục tiêu và có trách nhiệm với chính mình.
Khẳng định giá trị bản thân có phải là khoe khoang không?
Không phải. Khoe khoang hướng về việc được người khác công nhận, còn khẳng định giá trị bản thân hướng về việc hiểu mình và làm tốt điều mình theo đuổi. Người có giá trị thật thường để kết quả công việc và cách ứng xử nói thay mình.
Làm sao khẳng định giá trị bản thân khi hay bị người khác coi thường?
Anh chị hãy bắt đầu bằng việc nhìn lại những điều mình đã làm được và ghi chép lại để có cơ sở tự tin. Sau đó đặt mục tiêu nhỏ, hoàn thành từng việc và để kết quả thể hiện năng lực. Nếu những lời nói ấy khiến anh chị nặng lòng kéo dài, hãy chia sẻ với người thân hoặc người có chuyên môn để được hướng dẫn thêm.
Người ít tự tin nên bắt đầu khẳng định giá trị bản thân từ đâu?
Nên bắt đầu từ việc nhỏ và vừa sức: viết ra ba điều mình làm tốt, chọn một kỹ năng muốn cải thiện và dành mười lăm phút mỗi ngày cho nó. Những thành quả nhỏ tích lũy dần sẽ tạo nền tảng để anh chị tự tin hơn với những mục tiêu lớn.
Phụ huynh giúp con khẳng định giá trị bản thân từ nhỏ bằng cách nào?
Cha mẹ có thể khen cụ thể vào nỗ lực của con thay vì chỉ khen kết quả, giao cho con những việc vừa sức và để con tự quyết định trong phạm vi phù hợp. Cha mẹ cũng nên là tấm gương, cho con thấy mình trân trọng bản thân và không đem con ra so sánh với con nhà người khác.
Khẳng định giá trị bản thân khác tự cao ở điểm nào?
Khẳng định giá trị bản thân dựa trên năng lực thật và sự tự nhận thức, đi kèm thái độ cầu tiến và tôn trọng người khác. Tự cao dựa trên sự ngộ nhận, thường kèm việc coi thường người khác và ít chịu lắng nghe. Một cách phân biệt đơn giản là tự hỏi: điều mình tin về bản thân có được kết quả thực tế và góp ý của người khác ủng hộ không?
Tài liệu tham khảo
- Tiền Phong, “Thầy Nguyễn Ngọc Ký dùng chân viết nên số phận”: https://tienphong.vn/giao-duc/65800/Thay-Nguyen-Ngoc-Ky-dung-chan-viet-nen-so-phan.html
- Stanford News (2005), “Steve Jobs to 2005 graduates: Stay hungry, stay foolish”: https://news.stanford.edu/2005/06/14/jobs-061505/
- Heckman, J. J. và Kautz, T. (2012), “Hard evidence on soft skills”, Labour Economics, 19(4), 451-464: https://doi.org/10.1016/j.labeco.2012.05.014
