Hậu quả của bạo lực gia đình không chỉ là vết thương trên cơ thể, mà còn kéo theo tổn thương tinh thần, rạn nứt gia đình, gánh nặng tài chính, ảnh hưởng lâu dài đến trẻ em và cả hệ lụy pháp lý cho người gây ra bạo lực. Lanh tôi sẽ đi qua từng khía cạnh này trong bài viết dưới đây.
Hậu quả của bạo lực gia đình đối với nạn nhân
Hậu quả của bạo lực gia đình đối với nạn nhân thể hiện rõ nhất qua ba mảng: sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần và khả năng lao động. Ba mảng này không tách rời nhau mà tác động qua lại, cơ thể tổn thương kéo theo tinh thần suy sụp, tinh thần suy sụp lại khiến người ta không còn sức để duy trì công việc và thu nhập. Dưới đây là chi tiết từng khía cạnh.
Sức khỏe thể chất
Bạo lực để lại những tổn thương cơ thể thấy được ngay như bầm tím, gãy xương, chấn thương vùng đầu, và cả những tổn thương âm thầm hơn như suy giảm sức khỏe kéo dài do stress mãn tính. Trong những trường hợp nghiêm trọng, bạo lực gia đình có thể dẫn đến tử vong, điều mà không ai muốn nghĩ tới nhưng thực tế vẫn xảy ra ở nhiều gia đình Việt Nam mỗi năm.
Sức khỏe tinh thần
Nạn nhân bạo lực gia đình thường sống trong trạng thái hoảng loạn và lo âu kéo dài, nhiều người dần mắc chứng trầm cảm, xuất hiện sang chấn tâm lý và có những suy nghĩ tiêu cực về bản thân lẫn tương lai. Tôi từng đồng hành cùng một người phụ nữ ngoài bốn mươi tuổi, chị kể rằng sau nhiều năm chịu đựng, chị không còn nhớ nổi cảm giác được cười thoải mái là như thế nào, mỗi tiếng cửa đóng mạnh cũng khiến chị giật mình.
Đó là dấu hiệu rất thật của một tâm lý đã bị bào mòn từng ngày, chứ không phải chuyện gì đó có thể xem nhẹ hay tự hết theo thời gian.
Khả năng lao động
Khi cơ thể đau và tinh thần bất ổn, năng suất làm việc của nạn nhân giảm sút rõ rệt. Nhiều người phải nghỉ việc giữa chừng, mất thu nhập, trong khi vẫn phải gánh thêm các chi phí y tế để điều trị vết thương và ổn định tâm lý. Đây là vòng xoáy khiến nạn nhân càng khó tự chủ về kinh tế, càng khó rời khỏi hoàn cảnh bạo lực.
>>>> Xem thêm: 4 Hình thức bạo lực gia đình phổ biên và cách phòng chống
Hậu quả của bạo lực gia đình đối với người thân
Hậu quả của bạo lực gia đình đối với người thân trải rộng qua năm khía cạnh: rạn nứt quan hệ, gánh nặng tài chính, tác động xấu đến trẻ em, ảnh hưởng sức khỏe sinh sản ở phụ nữ, và hệ quả riêng với người già hoặc người khuyết tật trong nhà. Bạo lực chưa bao giờ chỉ là chuyện của hai người trong cuộc, nó lan ra cả một mạng lưới quan hệ và kéo những người xung quanh vào vòng ảnh hưởng mà họ không hề lựa chọn.
Rạn nứt quan hệ
Niềm tin giữa vợ chồng, giữa cha mẹ và con cái bị tổn hại nghiêm trọng khi bạo lực xảy ra lặp đi lặp lại. Theo thống kê được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố, gần 80% số vụ ly hôn hằng năm tại Việt Nam có nguyên nhân liên quan đến bạo lực gia đình. Con số này phần nào cho thấy bạo lực không chỉ phá vỡ một khoảnh khắc, mà phá vỡ cả nền tảng gắn kết của một gia đình.
Gánh nặng tài chính
Ở cấp độ toàn xã hội, theo Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2019 do Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc thực hiện, bạo lực gia đình với phụ nữ gây thiệt hại khoảng 1,8% GDP mỗi năm, bao gồm chi phí y tế, chi phí cơ hội và năng suất lao động bị mất đi.
Còn ở cấp độ từng gia đình, gánh nặng này hiện diện rất cụ thể qua các khoản chi phí khám chữa vết thương, tiền sửa chữa đồ đạc bị đập phá, chi phí thuê nhà tạm khi phải rời đi lánh nạn, hoặc án phí khi đưa nhau ra tòa ly hôn. Những khoản chi này thường rơi nhiều nhất vào vai người phụ nữ, người vốn đã bị suy giảm khả năng lao động vì chính bạo lực gây ra.
Tác động xấu đến trẻ em
Trẻ phải chứng kiến cảnh cha mẹ xô xát, la mắng nhau là một trong những trải nghiệm để lại dấu ấn sâu nhất lên tâm lý và nhân cách khi trưởng thành. Tôi nhớ một bé trai học lớp 5 mà gia đình từng nhờ tôi tư vấn, con rất ít nói, hay giật mình khi có tiếng động lớn, và có xu hướng né tránh mọi xung đột dù là nhỏ nhất trong lớp học.
Khi tìm hiểu sâu hơn, tôi mới biết con đã quen với việc nép mình trong phòng mỗi khi bố mẹ lớn tiếng, và cách con phản ứng với thế giới bên ngoài chính là hình ảnh phản chiếu của những gì con từng chứng kiến ở nhà.
Sức khỏe sinh sản ở phụ nữ
Với phụ nữ đang mang thai, bạo lực có thể dẫn đến sẩy thai, khiến thai nhi suy dinh dưỡng hoặc sinh non. Trong những trường hợp có yếu tố bạo lực tình dục, nạn nhân còn đối diện nguy cơ lây nhiễm các bệnh qua đường tình dục. Đây là mảng hậu quả ít được nhắc đến công khai, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của cả mẹ và đứa trẻ chưa chào đời.
Hậu quả đối với người già và người khuyết tật
Nhóm dễ bị tổn thương này thường chịu một dạng bạo lực âm thầm hơn, đó là bị bỏ mặc, không được chăm sóc đúng mức, hoặc bị kiểm soát tài chính khiến họ không còn quyền tự quyết trong chính gia đình mình. Vì hạn chế khả năng tự vệ và tự lên tiếng, người già và người khuyết tật dễ rơi vào tình trạng suy kiệt thể trạng kéo dài mà ít ai nhận ra kịp thời.
>>>> Xem thêm: 12 Nguyên nhân bạo lực gia đình từ Gốc Rễ ít ai ngờ tới
Tác động tâm lý chuyên sâu của bạo lực gia đình
Tác động tâm lý chuyên sâu của bạo lực gia đình nằm ở hai cơ chế: hội chứng liên kết chấn thương khiến nạn nhân khó rời đi, và hiện tượng mô hình hóa hành vi khiến trẻ chứng kiến bạo lực có nguy cơ lặp lại điều đó khi trưởng thành. Đây là hai cơ chế Lanh tôi cho rằng phụ huynh cần hiểu rõ, vì chúng giải thích cho những hành vi tưởng như khó hiểu ở cả nạn nhân lẫn thế hệ sau.
Hội chứng liên kết chấn thương
Nhiều người thắc mắc vì sao một người bị bạo hành nặng nề vẫn chọn ở lại, thậm chí rút đơn tố cáo sau khi đã trình báo. Hiện tượng này thường được gọi là hội chứng liên kết chấn thương, khi nạn nhân hình thành một sợi dây gắn bó tâm lý phức tạp với người gây ra bạo lực, xen lẫn giữa sợ hãi, hy vọng thay đổi và cả cảm giác phụ thuộc về cảm xúc lẫn kinh tế.
Đây không phải là sự yếu đuối hay dại dột như nhiều người vẫn nghĩ, mà là một phản ứng tâm lý có cơ chế riêng, cần được nhìn nhận bằng sự thấu hiểu thay vì phán xét.
Mô hình hóa hành vi ở trẻ em
Trẻ lớn lên trong môi trường có bạo lực có xu hướng dần xem đó là điều bình thường trong các mối quan hệ. Khi trưởng thành, các bé trai từng chứng kiến cha bạo hành mẹ có nguy cơ cao hơn trở thành người gây ra bạo lực trong chính gia đình riêng của mình, còn các bé gái lại dễ rơi vào vai trò cam chịu bạo lực mới. Đây chính là lý do vì sao Lanh tôi luôn nhấn mạnh với các bậc phụ huynh rằng can thiệp sớm không chỉ để bảo vệ hiện tại, mà còn để cắt đứt một vòng lặp có thể kéo dài sang thế hệ tiếp theo.
>>>> Xem thêm: 6 Giải pháp bạo lực gia đình từ Gia Đình và Cộng Đồng
Hệ lụy pháp lý đối với người gây ra bạo lực gia đình
Hệ lụy pháp lý đối với người gây ra bạo lực gia đình gồm ba nhóm: bất lợi khi tòa xét quyền nuôi con và chia tài sản lúc ly hôn, khả năng bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, và những hệ lụy xã hội như mất uy tín, ảnh hưởng công việc. Người gây ra bạo lực, dù ít khi nghĩ tới, cũng không tránh khỏi những hệ quả nghiêm trọng này.
Đánh mất quyền nuôi con và chia tài sản
Khi vụ việc được đưa ra tòa, hành vi bạo lực thường là căn cứ bất lợi rõ ràng cho người gây ra bạo lực trong các quyết định về quyền nuôi con cũng như phân chia tài sản sau ly hôn. Tòa án có xu hướng ưu tiên môi trường an toàn cho trẻ, và một lịch sử bạo lực gia đình gần như luôn được xem xét là yếu tố bất lợi.
Trách nhiệm hình sự
Theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình sửa đổi năm 2022, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2023, các hành vi bạo lực gia đình được quy định cụ thể hơn và có thể bị xử phạt hành chính. Với những trường hợp nghiêm trọng gây tổn hại sức khỏe hoặc tính mạng, người gây ra bạo lực còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật hiện hành.
Hệ lụy xã hội
Ngoài pháp lý, người gây ra bạo lực còn thường bị cộng đồng xung quanh nhìn nhận tiêu cực, mất đi sự tín nhiệm trong công việc lẫn các mối quan hệ xã hội. Nhiều trường hợp việc này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội nghề nghiệp, khi đồng nghiệp hoặc đối tác không còn muốn hợp tác cùng một người có tiền sử bạo lực gia đình.
Khi hiểu hậu quả rồi, điều phụ huynh cần là một nơi để bắt đầu thay đổi
Lanh tôi hiểu rằng đọc đến đây, có thể anh chị đang thấy nặng lòng, vì đâu đó trong câu chuyện là hình ảnh của chính gia đình mình hoặc một người quen. Điều tôi muốn nhắn nhủ là hiểu rõ hậu quả của bạo lực gia đình không phải để tự trách hay để sợ hãi thêm, mà để có động lực tìm một hướng đi khác cho chính mình và cho con.
Rất nhiều phụ huynh tôi từng đồng hành đã bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ trong cách giao tiếp hằng ngày, cách kiềm chế cảm xúc trước mặt con, cách lắng nghe thay vì áp đặt. Nếu anh chị đang tìm một nơi để bắt đầu hành trình đó một cách bài bản hơn, có thể tham khảo thêm các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành với hàng trăm gia đình từng có những trăn trở rất giống câu chuyện anh chị vừa đọc.
Kết luận
Hậu quả của bạo lực gia đình trải dài từ thể chất, tinh thần đến tài chính, pháp lý và cả tương lai của trẻ nhỏ. Nhận diện sớm và tìm hướng thay đổi kịp thời chính là cách để một gia đình không phải trả giá bằng nhiều thế hệ tiếp theo.
Những câu hỏi thường gặp về hậu quả của bạo lực gia đình
Hậu quả của bạo lực gia đình có ảnh hưởng lâu dài đến trẻ em không?
Có. Trẻ chứng kiến bạo lực trong nhà thường mang theo những ảnh hưởng tâm lý kéo dài đến khi trưởng thành, kể cả khi không trực tiếp là nạn nhân, do đây là giai đoạn hình thành nhân cách quan trọng.
Vì sao nhiều nạn nhân bạo lực gia đình không dám lên tiếng?
Phần lớn vì hội chứng liên kết chấn thương khiến họ vừa sợ hãi vừa phụ thuộc về cảm xúc lẫn kinh tế vào người gây ra bạo lực, cộng thêm nỗi lo về dư luận và tương lai của con cái nếu gia đình tan vỡ.
Bạo lực gia đình có thể để lại hậu quả về thể chất như thế nào?
Từ những chấn thương trực tiếp như bầm tím, gãy xương, đến các vấn đề sức khỏe kéo dài do căng thẳng mãn tính, và trong tình huống nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong.
Người gây ra bạo lực gia đình phải chịu trách nhiệm gì trước pháp luật?
Tùy mức độ, người gây ra bạo lực có thể bị xử phạt hành chính theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng người khác.
Bạo lực gia đình có ảnh hưởng đến kinh tế gia đình không?
Có, và ảnh hưởng khá lớn. Ngoài chi phí y tế trực tiếp, nạn nhân thường bị giảm năng suất lao động, mất thu nhập, trong khi vẫn phải gánh thêm các khoản chi phát sinh như sửa chữa tài sản hay chi phí pháp lý khi ly hôn.
Làm sao để phá vỡ vòng lặp bạo lực gia đình qua các thế hệ?
Việc can thiệp sớm, giúp trẻ được sống trong môi trường an toàn và được hướng dẫn cách nhận diện, xử lý cảm xúc đúng cách, là yếu tố quan trọng để ngăn hành vi bạo lực lặp lại ở thế hệ sau.
Tài liệu tham khảo
Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 13/2022/QH15, hiệu lực từ 01/7/2023. Tổng hợp qua: https://luatvietnam.vn/dan-su/diem-moi-luat-bao-luc-gia-dinh-2022-568-92524-article.html
Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Tổng cục Thống kê, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA). Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2019. Dẫn lại qua: https://baophapluat.vn/tu-25122023-nguoi-bi-bao-luc-gia-dinh-duoc-ho-tro-tien-post497272.html
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Phát biểu tại Hội nghị tổng kết 10 năm thi hành Luật Phòng, chống bạo lực gia đình. Dẫn lại qua: https://www.sggp.org.vn/80-vu-ly-hon-hang-nam-la-do-bao-luc-gia-dinh-post502736.html
