Khi con bị bắt nạt ở trường, cha mẹ cần bình tĩnh lắng nghe, trấn an con và khẳng định đó không phải lỗi của con. Sau đó, hãy phối hợp với giáo viên chủ nhiệm để can thiệp kịp thời, và tìm đến Tổng đài 111 nếu nhà trường chưa xử lý thỏa đáng.
Thực trạng bắt nạt học đường hiện nay
Thực trạng bắt nạt học đường hiện nay ra sao? Vấn đề này đang xuất hiện ở hầu hết các cấp học, đặc biệt tập trung nhiều nhất ở lứa tuổi trung học cơ sở, và ngày càng mang tính chất phức tạp hơn khi có sự tham gia của cả nhóm bạn thay vì chỉ là mâu thuẫn cá nhân.
Hậu quả để lại cũng không nhỏ, từ sa sút kết quả học tập đến những tổn thương tâm lý kéo dài nếu không được phát hiện và can thiệp sớm. Dưới đây, Lanh tôi sẽ đi sâu vào ba khía cạnh: mức độ lan rộng, tính chất của các vụ việc, và hậu quả cụ thể mà con có thể gặp phải.
Xu hướng trẻ hóa và lan rộng ở nhiều cấp học
Tình trạng bắt nạt học đường hiện nay xuất hiện ở hầu hết các cấp học, từ tiểu học cho đến trung học phổ thông. Theo số liệu Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, từ đầu năm học 2022 đến 2023, toàn quốc ghi nhận 27 vụ việc liên quan đến bạo lực học đường. Trong đó, cấp trung học cơ sở chiếm tỷ lệ cao nhất với 17 vụ, so với 3 vụ ở tiểu học và 7 vụ ở trung học phổ thông. Điều này khá trùng khớp với những gì Lanh tôi quan sát được trong quá trình đồng hành cùng các gia đình.
Giai đoạn từ lớp 6 đến lớp 9 thường là thời điểm các con dễ va chạm với bạn bè nhất, vì tâm sinh lý các con có nhiều biến động. Các con muốn khẳng định bản thân trong nhóm bạn, nhưng chưa đủ kỹ năng để xử lý mâu thuẫn một cách ôn hòa.
Tính chất ngày càng phức tạp, mang màu sắc hội nhóm
Một điều khiến nhiều phụ huynh lo lắng hơn trước đây là bắt nạt học đường bây giờ không còn dừng lại ở mâu thuẫn cá nhân bộc phát nhất thời. Rất nhiều vụ việc mang tính chất tập thể, có sự tham gia của cả một nhóm bạn. Đáng ngại hơn, hành vi bắt nạt thường bị quay clip rồi phát tán lên mạng xã hội.
Các cơ quan chức năng cũng ghi nhận xu hướng này ngày càng biến tướng tinh vi hơn so với trước. Việc bắt nạt không chỉ dừng ở lời nói hay va chạm ngoài đời, mà còn kéo dài sang không gian mạng, khiến đứa trẻ không có nơi nào để trốn tránh, kể cả khi đã về đến nhà.
Tôi từng nghe một phụ huynh kể rằng con chị chỉ vì một mâu thuẫn nhỏ trong giờ ra chơi mà bị cả nhóm bạn quay lại cảnh xô đẩy, cãi vã. Đoạn clip sau đó bị đăng lên nhóm chat của lớp kèm những bình luận trêu chọc. Con không dám kể với ai vì sợ bị nói là mách lẻo, cho đến khi mẹ vô tình thấy được đoạn tin nhắn trên điện thoại của con.
>>>> Xem thêm: 16 Cách phòng chống bắt nạt trên mạng từ Gia Đình, Nhà Trường tới Xã Hội
Hậu quả để lại không hề nhỏ
Hậu quả của bắt nạt học đường thường nặng nề hơn những gì cha mẹ hình dung ban đầu. Nạn nhân có thể rơi vào trạng thái hoảng loạn, mất ngủ, sợ đến trường, và kết quả học tập sa sút theo thời gian. Nếu không được can thiệp kịp thời, những tổn thương tinh thần này có thể kéo dài âm ỉ trong nhiều năm.
Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo về năm học 2023 đến 2024, cả nước ghi nhận 466 vụ bạo lực học đường liên quan đến 1.453 học sinh. Trong đó có 235 học sinh bị tổn hại về thể chất và 222 học sinh bị tổn hại về tinh thần. Con số này tuy đã giảm so với năm học trước, nhưng vẫn cho thấy đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc, không thể xem là chuyện trẻ con rồi tự qua đi.
Cha mẹ nên làm gì khi con bị bắt nạt ở trường?
Cha mẹ nên làm gì khi con bị bắt nạt ở trường? Về cơ bản, có bốn việc cần làm theo thứ tự: lắng nghe và trấn an con ngay khi con vừa kể chuyện, hướng dẫn con cách ứng phó tại chỗ nếu tình huống lặp lại, chủ động làm việc với nhà trường để có biện pháp can thiệp, và đồng hành lâu dài để con lấy lại sự tự tin. Mỗi bước đều có vai trò riêng, không thể bỏ qua bước nào nếu muốn con thực sự vượt qua giai đoạn khó khăn này. Lanh tôi sẽ giải thích cụ thể từng việc ngay sau đây.
Lắng nghe và trấn an con trước tiên
Phản ứng đầu tiên của cha mẹ khi nghe con kể chuyện bị bắt nạt sẽ ảnh hưởng rất lớn đến việc con có tiếp tục cởi mở chia sẻ hay không. Nếu con cảm thấy bị trách móc hoặc không được tin tưởng, con có thể chọn im lặng trong những lần sau. Vì vậy, những điều sau đây cần được ưu tiên hàng đầu.
- Giữ thái độ bình tĩnh, nhẹ nhàng khi nghe con kể, tránh phản ứng quá kích động vì điều đó có thể khiến con hoảng sợ hoặc cảm thấy mình đã làm sai điều gì đó.
- Khen ngợi con vì đã dũng cảm nói ra sự thật, vì rất nhiều trẻ chọn cách im lặng chịu đựng thay vì kể với cha mẹ.
- Khẳng định rõ ràng với con rằng chuyện xảy ra không phải lỗi của con, để con không mang theo cảm giác tự trách bản thân.
Tôi từng đồng hành với một bé học sinh lớp 6, ban đầu bé giấu chuyện bị trêu chọc suốt gần hai tháng vì sợ mẹ la mắng là yếu đuối. Chỉ đến khi mẹ bé thay đổi cách nói chuyện, ngồi xuống ngang tầm mắt con và hỏi nhẹ nhàng thay vì gặng hỏi dồn dập, bé mới dám kể hết mọi chuyện. Sự kiên nhẫn ở giai đoạn đầu này quan trọng hơn nhiều so với việc vội vàng đi tìm ai đúng ai sai.
Dạy con cách đối phó ngay tại chỗ
Bên cạnh việc trấn an tinh thần, cha mẹ cũng nên trang bị cho con vài kỹ năng ứng phó thực tế. Những kỹ năng này giúp con biết cách bảo vệ mình ngay trong tình huống, thay vì chỉ biết sợ hãi hoặc im lặng chịu đựng. Dưới đây là những điều Lanh tôi thường hướng dẫn các gia đình dạy con.
- Dạy con giữ bình tĩnh, tránh khóc lóc hay tỏ ra quá sợ hãi, vì phản ứng yếu thế đôi khi vô tình khiến người bắt nạt tiếp tục lấn tới.
- Hướng dẫn con nói to, dứt khoát yêu cầu bạn dừng lại, sau đó rời khỏi khu vực đó ngay chứ không đứng lại tranh cãi.
- Nhắc con tránh xa những khu vực vắng vẻ, ít người qua lại, nơi thường tập trung nhóm bạn có xu hướng bắt nạt.
Chủ động làm việc với nhà trường
Sau khi đã ổn định tâm lý cho con, bước tiếp theo là liên hệ với nhà trường để có biện pháp can thiệp phù hợp. Đây là bước mà nhiều phụ huynh còn ngần ngại vì sợ làm to chuyện, nhưng thực tế im lặng mới là điều khiến tình hình kéo dài. Trao đổi sớm và rõ ràng với nhà trường giúp con được bảo vệ kịp thời hơn.
- Liên hệ trực tiếp với giáo viên chủ nhiệm hoặc giám thị, thay vì chỉ trao đổi qua nhóm chat chung của lớp.
- Cung cấp thông tin cụ thể về thời gian, địa điểm, và tên của những bạn liên quan đến sự việc để nhà trường dễ dàng xác minh.
- Đề nghị nhà trường có biện pháp can thiệp và giám sát để đảm bảo an toàn cho con trong những ngày tiếp theo.
Đồng hành và bồi dưỡng tâm lý cho con lâu dài
Giải quyết sự việc trước mắt là cần thiết, nhưng chưa đủ để con thực sự vững vàng trở lại. Cha mẹ cần có một kế hoạch đồng hành dài hơi hơn, giúp con xây dựng lại sự tự tin và các mối quan hệ bạn bè lành mạnh. Ba việc sau đây Lanh tôi thấy có hiệu quả rõ rệt với nhiều gia đình từng đồng hành cùng tôi.
- Khuyến khích con tham gia các lớp thể thao hoặc võ tự vệ, không chỉ để nâng cao thể lực mà còn giúp con tự tin hơn trong giao tiếp.
- Động viên con kết bạn với những bạn vui vẻ, tốt tính trong lớp, tạo cho con một nhóm bạn thân thiện để cảm thấy được ủng hộ.
- Quan sát biểu hiện hàng ngày của con, từ giấc ngủ, khẩu vị ăn uống đến thái độ khi nhắc đến trường lớp, để kịp thời nhận ra nếu con vẫn còn lo lắng.
Tìm kiếm sự giúp đỡ khi con bị bắt nạt
Khi tình huống vượt quá khả năng xử lý của gia đình và nhà trường, phụ huynh nên tìm đến bốn nhóm hỗ trợ: đường dây nóng bảo vệ trẻ em hoặc cơ quan công an nếu sự việc nghiêm trọng, mạng lưới trong trường như giáo viên và phòng tham vấn tâm lý, chuyên gia y tế hoặc tâm lý nếu con có dấu hiệu tổn thương kéo dài, và cuối cùng là chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, bằng chứng trước khi đi trình báo.
Việc biết trước những kênh này giúp anh chị không bị lúng túng khi sự việc xảy ra bất ngờ. Phần dưới đây sẽ đi vào chi tiết từng kênh hỗ trợ cụ thể.
Hệ thống hỗ trợ khẩn cấp và pháp lý bên ngoài nhà trường
Khi vụ việc vượt quá tầm kiểm soát của nhà trường, hoặc nhà trường có dấu hiệu đùn đẩy trách nhiệm, phụ huynh cần biết đến các kênh hỗ trợ bên ngoài. Đây là những đầu mối chính thức, có thể can thiệp nhanh khi tình huống trở nên nghiêm trọng. Ba kênh phổ biến nhất bao gồm:
- Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111: đây là đường dây nóng miễn phí, hoạt động 24 trên 24. Phụ huynh có thể gọi đến để được tư vấn tâm lý khẩn cấp và kết nối với mạng lưới bảo vệ trẻ em tại địa phương khi con bị bạo lực nghiêm trọng.
- Cơ quan công an cấp xã, phường: nếu hành vi bắt nạt có dấu hiệu cấu thành hành vi vi phạm pháp luật, chẳng hạn như cố ý gây thương tích hoặc xúc phạm danh dự nghiêm trọng, phụ huynh nên nộp đơn trình báo kèm theo bằng chứng càng sớm càng tốt.
- Các tổ chức bảo vệ trẻ em: những tổ chức như UNICEF Việt Nam, Plan International, hay Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em Việt Nam đều có tài liệu hướng dẫn và mạng lưới hỗ trợ tư vấn cho gia đình.
Thiết lập liên minh bảo vệ con trong nhà trường
Bên cạnh các kênh bên ngoài, việc xây dựng một mạng lưới kết nối ngay trong trường học cũng quan trọng không kém. Có thể hình dung đây như một lớp bảo vệ xung quanh con, gồm những người thường xuyên tiếp xúc và có thể quan sát con mỗi ngày. Ba đầu mối anh chị nên chủ động kết nối là:
- Giáo viên chủ nhiệm và giám thị: là những người tiếp cận con thường xuyên nhất. Phụ huynh nên chủ động hẹn gặp, đề nghị có biên bản làm việc rõ ràng và thống nhất cách giám sát con trong những khung giờ dễ xảy ra va chạm như giờ ra chơi hay giờ tan học.
- Phòng tham vấn tâm lý học đường, nếu trường có bố trí: đưa con đến gặp chuyên viên tại đây để con có một không gian an toàn, được giải tỏa áp lực ngay tại nơi con từng cảm thấy sợ hãi.
- Hội phụ huynh học sinh: kết nối với các phụ huynh khác trong lớp, đặc biệt là phụ huynh của nhóm bạn thân với con, để cùng quan sát và chia sẻ thông tin, góp phần xây dựng môi trường học tập lành mạnh hơn cho tất cả các con.
Tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn về sức khỏe và tâm lý
Những tổn thương do bắt nạt học đường để lại có thể không biến mất ngay cả khi sự việc đã được giải quyết trên giấy tờ. Có những con vẫn còn sợ hãi, thu mình trong một thời gian dài sau đó, dù bên ngoài đã không còn ai bắt nạt nữa. Vì vậy, phụ huynh nên biết khi nào cần tìm đến hỗ trợ chuyên môn.
- Chuyên gia hoặc thạc sĩ tâm lý trẻ em: nếu con có biểu hiện buồn bã, thu mình, mất ngủ kéo dài hoặc sợ hãi không dám đến trường, việc tìm đến chuyên gia tâm lý để con có nơi giãi bày và được hướng dẫn cách vượt qua là điều nên làm sớm, không cần chờ đến khi tình trạng trở nên nghiêm trọng.
- Bác sĩ hoặc cơ sở y tế: trong trường hợp con bị tổn thương về thể chất, phụ huynh cần đưa con đi khám ngay lập tức. Việc này vừa giúp chăm sóc sức khỏe cho con, vừa để có giấy xác nhận thương tích, một loại bằng chứng quan trọng nếu sau này cần đến sự can thiệp của cơ quan chức năng hoặc kỷ luật của nhà trường.
Chuẩn bị gì khi đi tìm kiếm sự giúp đỡ
Để các cơ quan chức năng hoặc nhà trường xử lý nhanh chóng, phụ huynh nên chuẩn bị sẵn một số thông tin trước khi đi trình báo hoặc làm việc. Việc chuẩn bị kỹ càng giúp câu chuyện của con được tiếp nhận nghiêm túc ngay từ đầu, thay vì phải giải trình lại nhiều lần. Ba nhóm thông tin cần có là:
- Nhật ký sự việc: ghi lại rõ thời gian, địa điểm và diễn biến cụ thể của từng lần con bị bắt nạt.
- Chứng cứ số, nếu có: ảnh chụp màn hình tin nhắn đe dọa, video clip, hoặc bài đăng mang tính bôi nhọ trên mạng xã hội.
- Danh sách nhân chứng: tên của những bạn học hoặc thầy cô từng chứng kiến sự việc, nếu con nhớ được.
Khi anh chị cần thêm một điểm tựa
Có những giai đoạn, dù cha mẹ đã cố gắng hết sức, con vẫn cần thêm một môi trường để rèn luyện sự tự tin, khả năng giao tiếp và cách ứng xử với bạn bè. Đây là những điều gia đình không phải lúc nào cũng có đủ thời gian và phương pháp để tự dạy con ở nhà.
Nếu anh chị đang tìm một nơi như vậy, có thể tham khảo thêm các chương trình dành cho cha mẹ và các bạn nhỏ tại Minh Trí Thành. Đây là nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành với hàng trăm gia đình từng trải qua những nỗi trăn trở tương tự, giúp các con dần lấy lại sự tự tin và cha mẹ có thêm những công cụ thiết thực để đồng hành cùng con lâu dài.
Kết luận
Làm gì khi con bị bắt nạt ở trường, điều con cần nhất không phải là một giải pháp hoàn hảo ngay lập tức, mà là cảm giác được cha mẹ lắng nghe và đứng về phía mình. Từ đó, việc phối hợp với nhà trường và tìm hỗ trợ đúng nơi mới thực sự giúp con vững vàng trở lại.
Câu hỏi thường gặp
Con không chịu kể chuyện bị bắt nạt, cha mẹ nên làm gì?
Anh chị nên tạo không khí trò chuyện tự nhiên, tránh gặng hỏi dồn dập. Đồng thời, hãy quan sát thêm những dấu hiệu bất thường trong sinh hoạt hàng ngày của con như biếng ăn, khó ngủ, hoặc ngại đến trường, để có thêm cơ sở trò chuyện với con.
Có nên đến gặp trực tiếp phụ huynh của bạn bắt nạt con mình không?
Điều này nên được cân nhắc kỹ. Tốt nhất nên thông qua nhà trường làm cầu nối trước, để tránh xảy ra xung đột không cần thiết giữa hai gia đình khi cảm xúc còn đang căng thẳng.
Khi nào cần đưa con đi gặp chuyên gia tâm lý?
Khi con có biểu hiện buồn bã, thu mình, mất ngủ hoặc sợ đến trường kéo dài hơn một vài tuần dù đã được cha mẹ trấn an. Đây là lúc nên tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em để con được hỗ trợ đúng cách.
Nhà trường không xử lý thỏa đáng thì cha mẹ nên làm gì tiếp theo?
Anh chị có thể liên hệ Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111 để được tư vấn. Nếu sự việc có dấu hiệu nghiêm trọng, có thể trình báo lên cơ quan công an cấp xã, phường kèm theo đầy đủ bằng chứng đã thu thập được.
Làm sao để phân biệt trêu đùa bình thường và bắt nạt thực sự?
Trêu đùa thường mang tính hai chiều, cả hai bên đều thoải mái. Bắt nạt thì khác, nó thường lặp lại nhiều lần, có sự chênh lệch quyền lực giữa các bên, và khiến con cảm thấy sợ hãi hoặc tổn thương thực sự mỗi khi nhắc đến.
Cha mẹ có nên dạy con đánh trả lại khi bị bắt nạt không?
Lanh tôi cho rằng thay vì dạy con đánh trả, nên ưu tiên dạy con cách phản ứng dứt khoát bằng lời nói, rời khỏi tình huống nguy hiểm và báo ngay với người lớn. Việc đánh trả có thể khiến tình huống leo thang khó lường, thậm chí gây hậu quả nghiêm trọng hơn cho chính con.
Tài liệu tham khảo
- Báo Đại biểu Nhân dân, “Trên 2.600 vụ bạo lực học đường có tính chất phức tạp, chuyên gia đề xuất giải pháp”: https://daibieunhandan.vn/tren-2-600-vu-bao-luc-hoc-duong-co-tinh-chat-phuc-tap-chuyen-gia-de-xuat-giai-phap-10311033.html
- Báo Thanh tra, “Bạo lực học đường trong bối cảnh mới: Thách thức từ không gian mạng và sự cấp bách của giải pháp đồng bộ”: https://thanhtra.com.vn/giao-duc-A6BAEB6CD/bao-luc-hoc-duong-trong-boi-canh-moi-thach-thuc-tu-khong-gian-mang-va-su-cap-bach-cua-giai-phap-dong-bo-fd59e544b.html
