Bạo lực học đường thường xảy ra không chỉ trong lớp học, mà còn ở nhà vệ sinh, cổng trường, quán nước gần đó và cả trên mạng xã hội, nơi con trẻ dán mắt vào mỗi ngày. Lanh tôi viết bài này để giúp anh chị nhận diện đúng những địa điểm dễ xảy ra bạo lực học đường và tìm cách đồng hành phù hợp với con.
Bạo lực học đường thường xảy ra ở đâu?
Bạo lực học đường thường xảy ra ở ba nhóm địa điểm chính: trong khuôn viên trường học, khu vực xung quanh trường và trên không gian mạng. Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ đây chỉ là chuyện xảy ra sau giờ tan trường, giữa vài học sinh cá biệt với nhau. Nhưng khi ngồi lại lắng nghe từng câu chuyện phụ huynh chia sẻ, Lanh tôi nhận ra tình trạng này thường xuất hiện ở đúng những nơi thiếu người lớn để mắt tới. Ba nhóm địa điểm dưới đây là nơi câu chuyện lặp đi lặp lại nhiều lần, theo cả những gì tôi quan sát được lẫn những gì các gia đình, nhà trường phản ánh lại.
Trong khuôn viên trường học
Ngay trong sân trường, tưởng là nơi an toàn, lại là nơi âm ỉ nhiều chuyện nếu người lớn không quan sát kỹ.
- Nhà vệ sinh, cầu thang, góc sân trường vào giờ vắng người: Đây là những điểm mù quen thuộc, thường xảy ra vào giờ ra chơi hoặc cuối buổi học, khi giám thị chưa kịp có mặt và camera cũng không phủ hết được. Bạo lực thể chất, trấn lột tiền bạc, đồ dùng học tập thường chọn đúng những khoảng thời gian và không gian này.
- Ngay trong lớp học, vào tiết tự học hoặc khi giáo viên vừa rời đi: Đây là dạng bạo lực tinh thần, diễn ra âm thầm hơn nên nhiều phụ huynh khó phát hiện. Trẻ bị chê bai ngoại hình, bị cả nhóm tẩy chay, cố tình phá sách vở hoặc đồ dùng cá nhân. Không có vết bầm nào để nhìn thấy, nhưng vết thương tinh thần lại kéo dài âm ỉ.
Khu vực xung quanh trường học
Ra khỏi cổng trường không có nghĩa là con đã an toàn. Nhiều vụ việc lại bắt đầu từ chính đoạn đường quen thuộc mỗi ngày con đi qua.
- Cổng trường và những đoạn đường vắng trên đường đi học về: Đây thường là nơi các nhóm học sinh hẹn nhau để giải quyết mâu thuẫn đã tích tụ từ trước, dưới hình thức chặn đường, dằn mặt hoặc đánh hội đồng.
- Quán nước, quán game gần trường: Những nơi này đôi khi trở thành chỗ để học sinh cá biệt hoặc người ngoài ép buộc bạn học đưa tiền, tài sản, thậm chí lôi kéo tham gia vào các nhóm tiêu cực bên ngoài nhà trường.
Không gian mạng
Đây là “địa điểm” không có hình hài cụ thể, nhưng lại là nơi bạo lực học đường lan nhanh và dai dẳng hơn cả những gì xảy ra ngoài đời. Bắt nạt trực tuyến không có giờ đóng cửa: trẻ lập nhóm chat kín để nói xấu bạn học, cắt ghép hình ảnh để chế giễu, hoặc phát động cả một làn sóng công kích nhắm vào một bạn nào đó, kéo dài không có điểm dừng.
Mức độ rủi ro này gắn liền với việc trẻ tiếp xúc internet ngày càng sớm và nhiều. Theo khảo sát của UNICEF, có tới 82% trẻ từ 12 đến 13 tuổi và 93% trẻ từ 14 đến 15 tuổi tại Việt Nam sử dụng Internet hằng ngày. Cũng theo một khảo sát khác của UNICEF, khoảng 21% thanh thiếu niên Việt Nam từng là nạn nhân của bắt nạt trên mạng. Con số này cho thấy không gian mạng không phải là chuyện “công nghệ”, mà đã trở thành một địa điểm xảy ra bạo lực học đường thực sự, chỉ khác là anh chị khó nhìn thấy bằng mắt thường.
Tôi từng đồng hành cùng một gia đình có con gái học lớp 8, cháu đột nhiên không muốn cầm điện thoại nữa, dù trước đó vẫn hay nhắn tin với bạn bè. Hỏi mãi mẹ mới biết, có một nhóm chat trong lớp đang chia sẻ những bức ảnh chế giễu cháu, và cháu không dám kể vì sợ mọi chuyện càng tệ hơn. Câu chuyện đó khiến tôi hiểu rằng, im lặng không phải vì trẻ không tin tưởng cha mẹ, mà vì trẻ sợ cảm giác bất lực sẽ lan sang cả người thân của mình.
>>>> Xem thêm: Bạo lực học đường gồm những loại nào? Hệ lụy ra sao?
Thực trạng về các địa điểm thường xảy ra bạo lực học đường
Thực trạng hiện nay cho thấy bạo lực học đường vẫn diễn ra thường xuyên tại các địa điểm kể trên, dù đã có dấu hiệu giảm trong năm học gần đây. Để anh chị có cái nhìn rõ hơn, không chỉ dựa vào cảm nhận, Lanh tôi xin dẫn lại một vài con số đã được công bố chính thức.
Tần suất xảy ra
Theo thống kê được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố tại phiên chất vấn Quốc hội, tính từ tháng 9 năm 2021 đến tháng 11 năm 2023, cả nước ghi nhận 699 vụ bạo lực học đường, liên quan đến 2.016 học sinh. Tính bình quân, cứ khoảng 50 cơ sở giáo dục thì có một vụ việc xảy ra.
Đến năm học 2023, 2024, con số này là 466 vụ với 1.453 học sinh liên quan, giảm hơn hai mươi phần trăm về số vụ so với năm học trước đó, một tín hiệu đáng mừng nhưng chưa đủ để anh chị chủ quan, bởi các hình thức bạo lực trên không gian mạng đang ngày càng khó nhận diện hơn.
Đối tượng dễ liên quan
Bạo lực học đường không chừa cấp học nào, nhưng cần đặc biệt lưu tâm ở giai đoạn trung học cơ sở và trung học phổ thông, khi trẻ bước vào tuổi dậy thì với nhiều biến động tâm lý. Một điều khiến nhiều phụ huynh bất ngờ là tỷ lệ học sinh nữ tham gia cũng không hề nhỏ.
Trong số 2.016 học sinh liên quan đến các vụ việc giai đoạn 2021, 2023, có tới 854 em là nữ, chiếm hơn 42%. Khác với hình dung thông thường về những trận ẩu đả, bạo lực ở nữ sinh thường mang hình thức nói xấu, cô lập, tẩy chay bạn bè, kín đáo hơn nhưng không kém phần dai dẳng.
>>>> Xem thêm: Bạo lực học đường qua mạng là gì? Hình thức và Hậu quả
Tại sao bạo lực học đường lại thường xảy ra ở những địa điểm này?
Bạo lực học đường thường xảy ra ở những địa điểm kể trên vì ba nhóm nguyên nhân đan xen: sự giám sát chưa chặt từ nhà trường, khoảng trống quan tâm từ gia đình và đặc điểm tâm lý lứa tuổi. Không có địa điểm nào tự nhiên trở nên nguy hiểm cả, vấn đề nằm ở việc ai đang để mắt tới nó.
Từ phía nhà trường
- Thiếu sự giám sát ở các góc khuất: Những nơi như nhà vệ sinh, cầu thang, góc sân trường thường vắng người giám sát trực tiếp vào các khung giờ cao điểm, trong khi hệ thống camera dù có cũng không thể phủ hết mọi ngóc ngách.
- Quy trình tiếp nhận phản ánh từ học sinh còn lỏng lẻo: Khi các em không có kênh nào để chia sẻ một cách kín đáo, an toàn, các em sẽ ngại lên tiếng vì sợ bị trả thù hoặc không tin phản ánh của mình sẽ được xử lý đến nơi đến chốn.
Từ phía gia đình
- Cha mẹ thiếu sự quan tâm, xao nhãng: Khi cha mẹ quá bận rộn, không có đủ thời gian trò chuyện, quan sát con mỗi ngày, những thay đổi tâm lý nhỏ của con rất dễ bị bỏ qua cho đến khi sự việc đã đi khá xa.
- Bạo lực trong chính gia đình: Bộ Giáo dục và Đào tạo từng chỉ ra rằng tỷ lệ học sinh có bối cảnh gia đình bạo lực liên quan đến bạo lực học đường là khá lớn. Khi trẻ chứng kiến hoặc là nạn nhân của bạo lực ngay tại nhà, các em dễ mang theo cách giải quyết mâu thuẫn bằng nắm đấm ra ngoài xã hội, kể cả ở trường học.
Từ tâm lý lứa tuổi
- Nhu cầu khẳng định bản thân trước bạn bè: Ở tuổi dậy thì, các con rất coi trọng việc được bạn bè công nhận, đôi khi sẵn sàng tham gia vào những hành vi không phù hợp chỉ để không bị coi là “yếu thế”.
- Dễ bị kích động, lôi kéo: Đây cũng là lý do vì sao những nơi như cổng trường, quán nước, quán nét sau giờ học lại thường trở thành điểm tụ tập, nơi những mâu thuẫn nhỏ có thể bị đẩy lên thành xung đột lớn chỉ vì tâm lý đám đông.
>>>> Xem thêm: 5 Cách xử lý khi con bị cô giáo đánh – Tìm hiểu và hành động
Hậu quả khôn lường tại những địa điểm thường xảy ra bạo lực học đường
Hậu quả của bạo lực học đường tại các địa điểm này không dừng lại ở nạn nhân, mà còn ảnh hưởng đến cả người gây ra hành vi lẫn môi trường giáo dục nói chung. Đây là phần Lanh tôi muốn anh chị dừng lại đọc kỹ, bởi nhiều gia đình chỉ thực sự lo lắng khi mọi chuyện đã đi quá xa.
Đối với nạn nhân
- Tổn thương thể xác: Từ những vết bầm nhỏ đến chấn thương nghiêm trọng hơn tùy mức độ vụ việc.
- Suy sụp tinh thần: Trẻ dễ rơi vào trạng thái lo âu, sợ hãi kéo dài, ngại đến trường vì cảm giác không an toàn.
- Sa sút học tập: Khi tâm lý bất ổn, khả năng tập trung và kết quả học tập của con cũng đi xuống rõ rệt.
Đối với người gây ra hành vi bạo lực
- Hình thành cách nhìn nhận lệch lạc: Về lâu dài, các em dễ quen với việc dùng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn thay vì đối thoại.
- Nguy cơ vi phạm pháp luật khi trưởng thành: Thói quen này nếu không được điều chỉnh sớm có thể kéo dài đến khi các em bước vào đời.
- Đối diện kỷ luật, đình chỉ học tập: Đây là hệ quả trước mắt, ảnh hưởng trực tiếp đến việc học của chính các em.
Đối với nhà trường và xã hội
- Xói mòn đạo đức học đường: Khi bạo lực lặp lại tại một địa điểm, giá trị chuẩn mực trong môi trường học tập dần bị lung lay.
- Phá vỡ cảm giác an toàn chung: Không chỉ nạn nhân, những học sinh khác chứng kiến sự việc cũng cảm thấy bất an, ảnh hưởng đến cả một tập thể chứ không riêng vài cá nhân.
Giải pháp toàn diện cho các địa điểm thường xảy ra bạo lực học đường
Để giảm bạo lực học đường tại những địa điểm này, cần có sự phối hợp đồng thời từ ba phía: nhà trường, gia đình và chính học sinh. Biết được địa điểm xảy ra bạo lực học đường thôi chưa đủ, điều quan trọng là mỗi bên cần hành động cụ thể tại đúng những nơi đó.
Tại trường học
- Lắp đặt camera và tăng cường giám sát tại các góc khuất như nhà vệ sinh, cầu thang, khu vực sân sau, đặc biệt vào các khung giờ ít người qua lại.
- Xây dựng kênh tiếp nhận phản ánh trực tuyến, bảo mật danh tính, để học sinh yên tâm lên tiếng mà không sợ bị trả thù.
- Tổ chức các buổi chia sẻ kỹ năng sống, giúp học sinh nhận diện sớm dấu hiệu bắt nạt và biết cách ứng xử phù hợp khi chứng kiến hoặc là nạn nhân.
Tại gia đình
- Cha mẹ cần làm gương: Cách cha mẹ xử lý mâu thuẫn trong gia đình, ngoài xã hội chính là bài học đầu tiên và gần gũi mà con quan sát và học theo mỗi ngày.
- Thường xuyên trò chuyện, lắng nghe thay đổi tâm sinh lý của con: Một biểu hiện lặng lẽ hơn thường ngày, một câu nói bâng quơ của con, đôi khi lại là tín hiệu cần anh chị chú ý sớm.
Tôi từng đồng hành cùng một phụ huynh có con trai học lớp 6, cháu bỗng dưng không muốn đến trường mà không nói lý do. Thay vì ép con kể ngay, người mẹ chọn cách ngồi cạnh con mỗi tối, không hỏi dồn dập, chỉ lặng lẽ ở bên. Sau gần hai tuần, cháu mới chịu mở lời về việc bị một nhóm bạn trấn lột tiền ăn sáng ở gần cổng trường. Nhờ phát hiện kịp thời, gia đình và nhà trường đã phối hợp xử lý, và cháu dần lấy lại được sự tự tin để quay lại trường học bình thường.
Về phía học sinh
- Học cách nói “Không” một cách dứt khoát trước những hành vi sai trái, thay vì im lặng chịu đựng.
- Dũng cảm lên tiếng bảo vệ bạn bè và chính mình, kể cả khi chỉ là người chứng kiến chứ không trực tiếp liên quan.
Khi phụ huynh cần thêm một điểm tựa để đồng hành cùng con
Có một điều Lanh tôi nhận ra sau nhiều năm lắng nghe các gia đình, đó là phần lớn phụ huynh không thiếu tình thương, mà chỉ thiếu một góc nhìn đủ rõ để biết mình nên bắt đầu từ đâu. Việc hiểu được bạo lực học đường thường xảy ra ở đâu, vì sao nó xảy ra và hậu quả ra sao, chỉ là bước đầu tiên. Bước tiếp theo, quan trọng hơn, là làm sao để đồng hành cùng con một cách kiên nhẫn và đúng cách, giúp con vừa biết tự bảo vệ mình, vừa giữ được sự cởi mở để chia sẻ với cha mẹ khi cần.
Nếu anh chị đang tìm một nơi để cùng con xây dựng những kỹ năng sống cần thiết, biết cách ứng xử trước những tình huống khó, cũng như củng cố sự kết nối trong gia đình, có thể tham khảo thêm các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành với nhiều gia đình có những trăn trở tương tự trong hành trình nuôi dạy con.
Kết luận
Bạo lực học đường thường xảy ra ở đâu? Câu trả lời nằm ở cả ba nơi: trong trường, quanh trường và trên không gian mạng. Hiểu rõ từng địa điểm, nguyên nhân và hậu quả sẽ giúp anh chị đồng hành cùng con chủ động hơn, thay vì chỉ lo lắng khi sự việc đã xảy ra.
Câu hỏi thường gặp về bạo lực học đường thường xảy ra ở đâu
Bạo lực học đường thường xảy ra ở đâu?
Ba nhóm địa điểm phổ biến là trong khuôn viên trường học (nhà vệ sinh, cầu thang, góc sân trường, lớp học lúc vắng giáo viên), khu vực xung quanh trường (cổng trường, đường đi học về, quán nước, quán game) và không gian mạng, nơi bắt nạt trực tuyến diễn ra liên tục không giới hạn thời gian.
Vì sao bạo lực học đường trên mạng lại đáng lo ngại hơn ngoài đời?
Vì tốc độ lan truyền nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và diễn ra suốt ngày đêm, trong khi cha mẹ khó giám sát trực tiếp như khi con ở trường hay trên đường đi học.
Độ tuổi nào cần đặc biệt lưu tâm về bạo lực học đường?
Giai đoạn trung học cơ sở và trung học phổ thông là thời điểm cần đặc biệt lưu tâm, do các con đang trong giai đoạn dậy thì với nhiều biến động tâm lý và nhu cầu khẳng định bản thân trước bạn bè.
Học sinh nữ có liên quan nhiều đến bạo lực học đường không?
Có. Theo thống kê, tỷ lệ học sinh nữ liên quan đến các vụ việc chiếm hơn 42%, thường dưới hình thức nói xấu, tẩy chay, cô lập bạn bè thay vì bạo lực thể chất trực tiếp.
Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ con liên quan đến bạo lực học đường?
Trước hết, hãy dành thời gian trò chuyện nhẹ nhàng, không ép con kể ngay, đồng thời quan sát những thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày của con. Khi cần thiết, nên chủ động trao đổi với giáo viên chủ nhiệm để cùng phối hợp xử lý kịp thời.
Nhà trường có thể làm gì để giảm bạo lực học đường tại những địa điểm nguy cơ?
Tăng cường giám sát tại các góc khuất, xây dựng kênh tiếp nhận phản ánh bảo mật cho học sinh, và tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống thường xuyên thay vì chỉ xử lý khi sự việc đã xảy ra.
Tài liệu tham khảo
- VietnamPlus. Bộ GD-ĐT: Cả nước có gần 700 vụ bạo lực học đường trong hai năm qua. https://www.vietnamplus.vn/bo-gd-dt-ca-nuoc-co-gan-700-vu-bao-luc-hoc-duong-trong-hai-nam-qua-post906468.vnp
- Báo Thanh Tra. Bạo lực học đường trong bối cảnh mới: Thách thức từ không gian mạng và sự cấp bách của giải pháp đồng bộ. https://thanhtra.com.vn/giao-duc-A6BAEB6CD/bao-luc-hoc-duong-trong-boi-canh-moi-thach-thuc-tu-khong-gian-mang-va-su-cap-bach-cua-giai-phap-dong-bo-fd59e544b.html
- Báo Pháp Luật Việt Nam. Bảo vệ trẻ em trước “bóng ma xâm hại” trên không gian mạng (dẫn khảo sát UNICEF 2022 về tỷ lệ trẻ sử dụng Internet hằng ngày). https://baophapluat.vn/bao-ve-tre-em-truoc-bong-ma-xam-hai-tren-khong-gian-mang-post534839.html
Pingback: 9 Hậu quả của bạo lực học đường tới Nạn nhân và Thủ phạm