Tư duy trừu tượng là khả năng hiểu và xử lý những điều không nhìn thấy hay chạm vào được, như khái niệm, giả định, quy luật. Bài viết này giải thích dễ hiểu bản chất, cách phân biệt với tư duy cụ thể, các biểu hiện, vai trò và cách rèn luyện cho trẻ tại nhà.

Thế nào là tư duy trừu tượng?

Tư duy trừu tượng là khả năng làm việc với những thứ không hiện diện trước mắt: các khái niệm không có hình dạng, những tình huống chỉ tồn tại trong suy đoán, hoặc các ký hiệu đại diện cho một ý nghĩa nào đó.

Người có năng lực này không cần cầm một vật thể trên tay mới hiểu được vấn đề. Họ có thể suy nghĩ về “sự công bằng”, “xác suất” hay “nếu như hôm nay trời không mưa” bằng chính đầu óc của mình.

Tôi hay lấy ví dụ về chuyện chia bánh để phụ huynh dễ hình dung. Một bé nhỏ nhìn hai chiếc bánh và đếm được “một, hai” là đang dùng tư duy gắn với vật thể. Đến khi bé hiểu rằng chia sao cho các bạn đều thấy hợp lý mới gọi là công bằng, dù lúc đó không có chiếc bánh nào trên bàn, thì bé đã bước sang một tầng suy nghĩ khác. Công bằng không có hình dạng, không cân đo được, nhưng bé vẫn hiểu và vận dụng được.

Tư duy trừu tượng là khả năng làm việc với những thứ không hiện hữu

Bản chất cốt lõi của tư duy trừu tượng

Bản chất của tư duy trừu tượng là quá trình bỏ đi những chi tiết thừa, giữ lại điều cốt lõi rồi gộp lại thành quy luật chung, và được diễn đạt bằng ngôn ngữ. Về nguồn gốc, triết học xem đây là bước nhận thức lý tính vượt lên trên cảm tính, còn tâm lý học cho rằng năng lực này hình thành rõ rệt từ tuổi đầu thiếu niên. Hai phần dưới đây lần lượt giải thích hai góc nhìn ấy và ba yếu tố tạo nên năng lực này.

Góc nhìn triết học và tâm lý học

Theo triết học, tư duy trừu tượng thuộc giai đoạn nhận thức lý tính, giai đoạn vượt lên trên nhận thức cảm tính vốn dựa vào những gì mắt thấy tai nghe. Nhận thức lý tính được thể hiện qua ba hình thức. Khái niệm là cách ta gói một nhóm sự vật vào một cái tên chung. Phán đoán là việc nối các khái niệm lại để khẳng định hoặc phủ nhận điều gì đó. Suy lý là từ những phán đoán đã có mà rút ra một kết luận mới.

Về tâm lý học, nhà tâm lý học Thụy Sĩ Jean Piaget cho rằng khả năng suy nghĩ trừu tượng xuất hiện rõ rệt ở giai đoạn thao tác hình thức, thường bắt đầu vào khoảng 11 đến 12 tuổi. Từ độ tuổi này, các em dần hiểu được lý thuyết, đặt ra giả thuyết và dự đoán kết quả của những tình huống chưa xảy ra. Tuy vậy, mốc tuổi chỉ mang tính tham khảo. Các nghiên cứu về sau cho thấy không phải bạn nào cũng đi cùng một nhịp, và một bạn có thể suy luận rất sắc ở môn này nhưng còn lúng túng ở môn khác.

Tôi nhớ có một phụ huynh kể con mình mười tuổi, một buổi tối bất ngờ hỏi: “Nếu thế giới không có tiền thì mọi người sống thế nào hả mẹ?”. Chị ấy lo con nghĩ lung tung. Tôi bảo đó là tín hiệu đáng mừng, vì con đang tập suy nghĩ về một điều chưa từng tồn tại trong đời sống của mình. Việc cần làm lúc ấy là ngồi xuống trò chuyện cùng con, đừng gạt đi.

Các yếu tố tạo nên tư duy trừu tượng

Yếu tố đầu tiên là sự trừu tượng hóa, tức là gạt bỏ những chi tiết thừa và giữ lại thuộc tính bản chất. Khi nhìn ba quả cam, ba cái bút và ba bạn học sinh, ta bỏ qua màu sắc, hình dáng, và chỉ giữ lại điều chung là “số lượng ba”. Con số ba chính là thứ còn lại sau khi đã lược bớt mọi chi tiết phụ.

Yếu tố thứ hai là sự khái quát hóa, nghĩa là gộp các đối tượng tương đồng thành một quy luật chung. Bé thấy nhiều lần rằng thả vật nặng thì chìm, thả lá khô thì nổi, rồi từ đó tự rút ra một nhận định về khối lượng và nước. Quy luật chung ấy sẽ giúp bé đoán trước kết quả với những món đồ mới.

Yếu tố thứ ba là mối quan hệ với ngôn ngữ. Ngôn ngữ là lớp vỏ vật chất của tư duy, là công cụ để ý nghĩ trừu tượng được nói ra, viết ra và truyền đến người khác. Vì thế, một bé có vốn từ phong phú, biết diễn đạt mạch lạc thường có lợi thế khi tập suy nghĩ trừu tượng, bởi các em có sẵn “chiếc túi” để đựng ý tưởng của mình.

Điểm khác biệt giữa tư duy trừu tượng và tư duy cụ thể

Điểm khác biệt chính là tư duy cụ thể làm việc với những gì quan sát được trước mắt, còn tư duy trừu tượng làm việc với khái niệm, quy luật và giả định không nhìn thấy được. Hai kiểu này khác nhau ở năm tiêu chí: đối tượng hướng tới, cách xử lý thông tin, điểm mạnh, điểm yếu và ví dụ thực tế. Bảng dưới đây tóm lược sự khác biệt, phần giải thích chi tiết từng tiêu chí nằm ngay sau đó.

Tiêu chíTư duy cụ thểTư duy trừu tượng
Đối tượng hướng tớiVật thể, sự việc, con số có thể quan sát trực tiếpKhái niệm, quy luật, giả định, ký hiệu
Cách xử lý thông tinLàm theo từng bước, dựa vào những gì đang có trước mắtBỏ chi tiết phụ, gom lại thành nguyên lý rồi suy ra trường hợp khác
Điểm mạnhChính xác, chắc tay, ít sai lệch khi thực hiệnNhìn xa, linh hoạt, áp dụng được sang tình huống mới
Điểm yếuKhó chuyển sang tình huống lạ, dễ hiểu theo nghĩa đenDễ xa rời thực tế, thành “lý thuyết suông”
Ví dụ thực tếNhớ cách giải một dạng bài toánHiểu vì sao cách giải đúng và tự tìm cách giải dạng bài tương tự

Điều tôi muốn nhấn mạnh với phụ huynh là hai kiểu tư duy này bổ trợ cho nhau, không loại trừ nhau. Tư duy trừu tượng nếu thiếu tư duy cụ thể làm gốc sẽ trở thành lý thuyết suông, nghe thì hay nhưng không làm được việc. Ngược lại, tư duy cụ thể mà thiếu trừu tượng sẽ giới hạn tầm nhìn, em chỉ giải được những gì đã từng gặp.

Đối tượng mà mỗi kiểu tư duy hướng tới

Tư duy cụ thể làm việc với những gì có thể quan sát: quả táo trên bàn, số 5 trong phép tính, cái thước trong cặp. Mọi thông tin đều có “điểm tựa” trong thế giới thực. Còn tư duy trừu tượng hướng tới những thứ không có hình dạng như tự do, trách nhiệm, phép đại số, hay một câu hỏi “giả sử như vậy thì sao”.

Cùng là chuyện học nhưng hai hướng này cho ra hai cách học khác nhau. Một bé học tốt phần hình ảnh, đồ vật thường dễ lúng túng khi sang phần chữ cái x, y trong đại số. Thử hỏi bé “x ở đây đại diện cho cái gì” thường là cách nhanh để biết bé đang vướng ở đâu.

Cách xử lý thông tin

Tư duy cụ thể xử lý thông tin theo trình tự: thấy gì làm nấy, đi từng bước theo hướng dẫn. Cách này rất cần khi ta thực hiện một quy trình, như nấu ăn theo công thức hay lắp đồ chơi theo bản vẽ. Mỗi bước đều rõ ràng, người làm không phải tự suy ra điều gì thêm.

Tư duy trừu tượng xử lý thông tin theo hướng ngược lại. Người suy nghĩ lược bớt chi tiết phụ, gom những điểm chung thành nguyên lý, rồi dùng nguyên lý ấy để xử lý một tình huống khác. Vì vậy, họ có thể đi đường vòng, rút gọn, hoặc đổi cách làm khi quy trình cũ không còn phù hợp.

Tư duy trừu tượng có điểm khác biệt so với tư duy cụ thể

Điểm mạnh của từng kiểu

Điểm mạnh của tư duy cụ thể là sự chính xác và chắc tay. Một em quen quan sát kỹ, làm đúng từng bước thường ít mắc lỗi bất cẩn và có nền tảng kiến thức vững. Đây là phần “móng nhà” mà bé nào cũng cần. Điểm mạnh của tư duy trừu tượng là khả năng nhìn xa và linh hoạt. Em hiểu được nguyên lý sẽ mang nó sang tình huống mới mà không cần ai dặn lại. Khi lên lớp lớn, mức độ khó tăng dần và đề bài ngày càng “lạ”, đây chính là phần giúp các em đứng vững.

Điểm yếu của từng kiểu

Điểm yếu của tư duy cụ thể là dễ bí khi gặp thứ lạ. Em đã quen một dạng bài nhưng đề đổi một chút cách hỏi là không biết bắt đầu từ đâu. Với những câu nói bóng gió, thành ngữ, trẻ thiên về cụ thể còn dễ hiểu theo nghĩa đen, ví dụ nghe “mưa như trút nước” mà ngơ ngác tìm cái xô. Điểm yếu của tư duy trừu tượng là dễ rời xa thực tế. Em nói rất nhiều ý tưởng nhưng khi bắt tay làm lại không biết bắt đầu từ việc nhỏ nào. Kiểu này nếu không được cân bằng sẽ biến thành “nói hay mà làm chưa tới”.

Ví dụ thực tế

Tôi từng gặp hai bé cùng lớp 6, cùng được điểm cao ở bài kiểm tra toán chương trình đã học. Bé thứ nhất nhớ rất kỹ cách giải từng dạng bài. Khi đề đổi cách diễn đạt, bé khựng lại và bảo “cô chưa dạy dạng này”. Bé thứ hai chậm hơn ở bước đầu, nhưng thường tự hỏi “bài này thực chất là đang hỏi gì”. Khi gặp đề lạ, bé tự tìm ra hướng đi dựa trên điều mình đã hiểu. Hai bé không ai kém ai. Bé thứ nhất cần được dẫn dắt để nhìn lên tầng nguyên lý, còn bé thứ hai cần thêm bài tập cụ thể để thành thạo tay nghề. Cả hai đều cần được bồi đắp cả hai phía.

Biểu hiện của người có tư duy trừu tượng tốt

Người có tư duy trừu tượng tốt thường có năm biểu hiện: hay dùng ẩn dụ khi giải thích, nhìn ra mối liên hệ ngầm giữa các sự việc, thích hỏi nguyên nhân gốc rễ, biết đặt mình vào vị trí người khác và giải tốt các bài toán logic, hình không gian. Đây là những gợi ý để phụ huynh quan sát trong sinh hoạt hằng ngày, không phải thước đo hơn thua giữa các con. Mỗi biểu hiện được phân tích riêng ở các phần dưới đây.

Thường xuyên dùng ẩn dụ, ví von khi giải thích

Một em có tư duy trừu tượng thường tự nhiên nói kiểu “bộ não giống như một cái tủ, phải xếp đồ cho gọn mới tìm được” hay “bài toán này giống như mở khóa”. Các phép ẩn dụ, ví von, hoán dụ cho thấy em đang nối một ý trừu tượng với một hình ảnh quen thuộc. Em không chỉ hiểu mà còn tìm được cách kể lại cho người khác hiểu. Nếu con hay nói chuyện bằng hình ảnh, phụ huynh nên khuyến khích con nói tiếp thay vì sửa câu chữ.

Nhìn ra mối liên hệ giữa những việc tưởng như không liên quan

Bé có thể nhận ra chuyện chia kẹo cho bạn có điểm giống với phép chia trong toán, hoặc quy luật nảy lên rồi rơi xuống của quả bóng có điểm giống với lên xuống của tâm trạng. Việc thấy được các mối liên hệ ngầm hoặc quy luật chung giữa những sự việc có vẻ riêng rẽ là dấu hiệu em đã bắt đầu nhìn vào “khung sườn” của vấn đề, chứ không chỉ nhìn bề mặt.

Thích hỏi “Tại sao?” hơn chỉ hỏi “Làm thế nào?”

Có một bé tôi từng đồng hành, mỗi lần được dạy một cách giải đều hỏi lại: “Nhưng sao lại làm như vậy được ạ?”. Thời gian đầu thầy cô hơi mệt vì phải trả lời nhiều. Nhưng sau vài tháng, bé tự giải được những bài chưa ai chỉ cách làm. Những em thích tìm nguyên nhân gốc rễ thay vì chỉ làm theo quy trình thường đang rèn tư duy trừu tượng rất tốt. Tuy vậy, câu hỏi “làm thế nào” vẫn cần, vì có hiểu “tại sao” mà không biết “làm thế nào” thì cũng khó thành việc.

Biết đặt mình vào vị trí người khác

Thấu cảm cũng là một dạng tư duy trừu tượng, vì em phải dựng trong đầu suy nghĩ và cảm xúc của người khác, dù những điều ấy không nhìn thấy được. Khi con nói “chắc bạn ấy buồn vì bị mọi người bỏ lại”, con đang tự đoán một thế giới bên trong mà con chưa hề được ai kể. Đây là biểu hiện ít được để ý nhưng rất đáng quý.

Giải tốt các bài toán logic, hình học không gian hoặc dữ liệu

Các bài toán logic, hình học không gian hay những bài tập xử lý dữ liệu đòi hỏi em phải giữ nhiều thứ trong đầu cùng lúc mà không có hình vẽ sẵn. Em xoay một khối hộp trong tưởng tượng, hay sắp xếp một chuỗi điều kiện để tìm đáp án, thường đang vận dụng tư duy trừu tượng. Nếu con thích những loại bài tập này mà không cần ai ép, đó là một dấu hiệu tốt.

Vai trò của tư duy trừu tượng trong đời sống

Tư duy trừu tượng giúp trẻ áp dụng điều đã học vào tình huống mới, giúp người trưởng thành lập kế hoạch dài hạn và ra quyết định, đồng thời giúp mỗi người cảm nhận được chiều sâu của nghệ thuật và ngôn ngữ. Nói gọn lại, đây là nền tảng cho việc học, việc làm và cách ta thưởng thức đời sống. Ba lĩnh vực này được phân tích lần lượt dưới đây.

Trong giáo dục và thi cử

Càng lên lớp lớn, đề bài càng ít khi lặp lại điều thầy cô đã giảng nguyên xi. Nhiều đề thi yêu cầu học sinh lấy một nguyên lý đã học và áp dụng vào tình huống mới lạ chưa từng gặp. Đây là lúc tư duy trừu tượng phát huy. Em nào chỉ thuộc cách làm thường bối rối, em nào hiểu nguyên lý thì dễ tìm được hướng giải quyết.

Trong công việc

Khi đi làm, từ quản trị chiến lược, lên kế hoạch dài hạn, quản lý rủi ro cho đến đổi mới sáng tạo, người ta đều cần nhìn ra những điều chưa xảy ra và hình dung sẵn các khả năng. Một người biết nhìn từ tổng thể, rút ra nguyên lý chung và dự đoán hệ quả sẽ có lợi thế khi phải ra quyết định trong điều kiện thiếu thông tin. Những kỹ năng này được hình thành từ nền tảng suy nghĩ mà trẻ rèn luyện từ nhỏ.

Tư duy trừu tượng đóng vai trò quan trọng trong đời sống

Trong nghệ thuật và ngôn ngữ

Hiểu một bài thơ, một bộ phim hay một bức tranh không dừng ở việc biết “chuyện gì xảy ra”. Người xem còn phải hiểu hàm ý, biểu tượng và điều tác giả muốn gửi gắm. Câu chuyện cười châm biếm hay một câu đố mẹo cũng vậy, muốn cười được thì phải hiểu ý nằm sau chữ. Những trải nghiệm này làm cuộc sống của trẻ giàu hơn, và là sân chơi tự nhiên để rèn tư duy trừu tượng.

Mặt trái của việc “quá trừu tượng”

Tư duy trừu tượng có thể gây khó khăn theo hai hướng: một số tình trạng sức khỏe làm năng lực này suy yếu, còn việc suy nghĩ quá mức khiến trẻ lo lắng và xa rời thực tế. Vì vậy, điều cần hướng tới là sự cân bằng giữa trừu tượng và cụ thể, không phải cứ trừu tượng nhiều là tốt. Hai khía cạnh này được giải thích ở các phần dưới đây.

Những tình trạng sức khỏe có thể ảnh hưởng

Một số tình trạng làm suy giảm năng lực suy nghĩ trừu tượng, chẳng hạn tổn thương não do chấn thương, sa sút trí tuệ và mất trí nhớ ở người lớn tuổi, hoặc tâm thần phân liệt. Với tự kỷ, mức độ ảnh hưởng khác nhau rất nhiều từ người này sang người khác, nhiều người có cách tư duy riêng và không thể gộp chung. Tôi nhắc điều này để phụ huynh hiểu rằng khả năng này có thể bị ảnh hưởng bởi cả yếu tố sức khỏe, đừng vội kết luận hay gán nhãn cho con. Nếu anh chị thấy con có điều đáng lo kéo dài, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia để được tư vấn đúng cách.

Hệ lụy tâm lý khi suy nghĩ quá mức

Mặt còn lại của tư duy trừu tượng là khi đầu óc cứ chạy xa khỏi thực tế. Người suy nghĩ quá mức dễ nghĩ về điều xấu nhất sẽ xảy ra, biến một chuyện nhỏ thành một chuyện lớn, rồi lo lắng và buồn chán kéo dài mà không có việc gì cụ thể để làm.

Tôi nhớ một bé lớp 7 sau lần thi giữa kỳ bị điểm thấp, bé nói “chắc con không đủ giỏi, sau này không làm được gì”. Từ một bài kiểm tra, bé đã nối ra cả cuộc đời mình. Điều giúp bé lúc ấy không phải là những lời an ủi chung chung. Chúng tôi cùng ngồi lại, hỏi bé sai ở câu nào, vì sao, rồi chia thành hai việc nhỏ để làm trong tuần. Khi đưa suy nghĩ trở về điều cụ thể, bé nhẹ đi trông thấy. Nếu tình trạng lo lắng của con kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt, anh chị nên trao đổi với chuyên gia.

Cẩm nang rèn luyện tư duy trừu tượng từng bước

Cách rèn tư duy trừu tượng cho trẻ gồm ba nhóm: trò chơi giải trí như kịch ứng tác, cờ vua, Sudoku; thói quen suy nghĩ như vẽ sơ đồ tư duy và nhìn lại vấn đề dưới nhiều góc; và trải nghiệm nghệ thuật như xem phim, đọc sách rồi viết cảm nhận. Không cần bài tập nặng nề, mỗi lần chỉ vài chục phút trong ngày thường là đủ để bắt đầu. Từng nhóm được hướng dẫn cụ thể ở các phần dưới đây.

Nhóm tư duy giải trí

Các trò chơi giúp con tập suy nghĩ mà không bị áp lực. Anh chị có thể thử:

  • Chơi kịch ứng tác: cả nhà cùng đóng vai trong một tình huống bất ngờ, ví dụ “nếu sáng nay thức dậy mà mọi người trong nhà biến thành robot thì sao”. Con phải tự nghĩ ra lời thoại, diễn biến mà không có kịch bản.
  • Giải đố không gian ba chiều: xếp khối, lắp ghép, xoay hình để con quen với việc giữ hình ảnh trong đầu.
  • Chơi cờ vua: mỗi nước đi buộc con nghĩ trước vài bước và hình dung phản ứng của đối thủ.
  • Chơi Sudoku: con tập tìm quy luật, loại trừ và rút ra kết luận từ các điều kiện cho trước.

Nhóm thói quen tư duy

Những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày thường có tác dụng bền hơn một buổi học dài. Anh chị có thể thử:

  • Viết nhật ký hoặc suy ngẫm bằng sơ đồ tư duy: cuối ngày, con vẽ ra một sơ đồ gồm điều quan trọng nhất hôm nay ở giữa, rồi nhánh ra những chuyện liên quan. Cách này giúp con nhìn thấy mối liên hệ giữa các việc.
  • Tập nhìn lại vấn đề dưới nhiều góc: khi con gặp chuyện bực bội, hỏi con “nếu nhìn từ góc của bạn kia thì sao”, hoặc “một năm nữa nhìn lại chuyện này con thấy thế nào”. Việc đổi khung nhìn giúp con bớt bám vào một cách hiểu duy nhất.
  • Tập hỏi “tại sao” và “nếu như” trong bữa cơm: mỗi người đặt một câu hỏi về một chuyện vừa xảy ra, cả nhà cùng nghĩ.
Cách rèn luyện tư duy trừu tượng được phân loại theo từng nhóm

Nhóm trải nghiệm nghệ thuật

Nghệ thuật cho con một chỗ để tập đọc ra ý nghĩa nằm sau bề mặt. Anh chị có thể thử:

  • Xem phim hoặc đọc sách cùng con rồi viết vài dòng cảm nhận, thay vì chỉ kể lại cốt truyện.
  • Hỏi con về ẩn ý: “theo con, tác giả muốn nói gì qua nhân vật này”, “hình ảnh con sói trong truyện tượng trưng cho điều gì”.
  • Cùng đến bảo tàng hoặc triển lãm tranh, chọn một bức, để con tự kể bức tranh ấy muốn nói gì trước khi đọc phần giải thích.

Điều quan trọng là phụ huynh chỉ nên gợi mở, đừng chấm điểm câu trả lời của con. Câu trả lời lạ vẫn đáng được lắng nghe.

Đồng hành rèn luyện tư duy cho con tại Minh Trí Thành

Trong những năm làm việc cùng các bạn nhỏ và phụ huynh, tôi nhận ra rằng nhiều gia đình không thiếu sự quan tâm, mà thiếu một người cùng đồng hành để biết con đang đứng ở đâu và nên bước tiếp thế nào. Rèn tư duy cho trẻ cần sự kiên nhẫn, cần phương pháp phù hợp với từng độ tuổi, và cần một môi trường khiến các con thấy việc suy nghĩ là thú vị chứ không phải áp lực.

Minh Trí Thành đồng hành cùng anh chị và con trẻ phát triển tư duy

Nếu anh chị muốn tìm hiểu thêm về cách nuôi dưỡng tư duy cho con theo từng độ tuổi, có thể tham khảo các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi tôi cùng đội ngũ làm việc với các bạn nhỏ và trò chuyện cùng phụ huynh mỗi ngày. Anh chị cứ xem đó là một nguồn tham khảo thêm, phù hợp với con theo cách nào thì mình chọn cách đó.

Kết luận

Tư duy trừu tượng không chỉ là năng khiếu mà còn là kỹ năng được nuôi dưỡng dần qua trò chuyện, trải nghiệm và những câu hỏi “tại sao” mỗi ngày. Khi con có nền tảng cụ thể vững vàng và được dẫn dắt nhẹ nhàng, khả năng nhìn xa, nhìn sâu sẽ lớn lên cùng con theo thời gian.

Câu hỏi thường gặp về tư duy trừu tượng

Tư duy trừu tượng là gì?

Tư duy trừu tượng là khả năng suy nghĩ về những điều không nhìn thấy hay chạm vào được, như khái niệm, giả định, quy luật hoặc ký hiệu. Người có năng lực này không cần vật thể trước mắt vẫn hiểu và xử lý được vấn đề.

Trẻ mấy tuổi bắt đầu có tư duy trừu tượng?

Theo Jean Piaget, khả năng này xuất hiện rõ rệt từ khoảng 11 đến 12 tuổi. Tuy vậy, mỗi bé phát triển một nhịp khác nhau, và trẻ nhỏ hơn vẫn có thể bộc lộ những mầm mống đầu tiên qua trò chơi tưởng tượng và những câu hỏi “nếu như”.

Tư duy trừu tượng khác gì với tư duy cụ thể?

Tư duy cụ thể làm việc với những gì quan sát được và xử lý theo từng bước. Tư duy trừu tượng lược bớt chi tiết, tìm quy luật chung rồi áp dụng sang tình huống khác. Hai kiểu này bổ trợ cho nhau, thiếu một trong hai đều gây hạn chế.

Làm sao biết con có tư duy trừu tượng tốt?

Anh chị có thể để ý xem con có hay dùng ví von khi giải thích, thích hỏi “tại sao”, nhìn ra điểm giống nhau giữa những việc khác nhau, biết đặt mình vào vị trí người khác và hứng thú với bài toán logic hay hình không gian. Đây là dấu hiệu để quan sát, không phải thước đo để so sánh.

Rèn tư duy trừu tượng cho trẻ tại nhà bằng cách nào?

Anh chị có thể bắt đầu bằng trò chơi như kịch ứng tác, cờ vua, Sudoku, rồi tập thói quen vẽ sơ đồ tư duy và nhìn một vấn đề dưới nhiều góc. Xem phim, đọc sách cùng con rồi trao đổi về ẩn ý cũng là cách rèn nhẹ nhàng và bền.

Suy nghĩ trừu tượng quá mức có hại không?

Nếu đầu óc chỉ chạy theo những điều xa thực tế mà không gắn với việc cụ thể, trẻ dễ nghĩ quá nhiều, lo lắng và nghĩ về điều xấu nhất. Cách giữ cân bằng là đưa con trở lại với việc nhỏ có thể làm ngay. Nếu tình trạng kéo dài, anh chị nên trao đổi với chuyên gia.

Tài liệu tham khảo

  1. Encyclopaedia Britannica. “Formal operational stage” (giai đoạn thao tác hình thức trong thuyết phát triển nhận thức của Jean Piaget). https://www.britannica.com/print/article/213742
  2. WebMD. “What to Know About Concrete Thinking” (tư duy cụ thể, tư duy trừu tượng và các tình trạng có thể làm chậm hoặc suy giảm tư duy trừu tượng). https://www.webmd.com/brain/what-to-know-about-concrete-thinking

5/5 - (1 bình chọn)

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *