Bạo lực học đường để lại hậu quả nặng nề trên nhiều phương diện: tổn thương thể chất, ảnh hưởng tâm lý lâu dài, sa sút học tập ở nạn nhân, đồng thời khiến người gây ra hành vi dễ hình thành tính cách hung hăng. Trong bài này, Lanh tôi sẽ chia sẻ cụ thể từng hậu quả và hướng khắc phục dành cho phụ huynh.
Hậu quả của bạo lực học đường đối với nạn nhân
Nạn nhân của bạo lực học đường thường gánh chịu bốn nhóm hậu quả chính: tổn thương về thể chất, tổn thương tinh thần kéo dài, sa sút kết quả học tập và xu hướng thu mình, ngại kết nối với người xung quanh. Đây là những ảnh hưởng có thể xuất hiện gần như cùng lúc và cộng hưởng lẫn nhau, khiến một đứa trẻ vốn hoạt bát dần trở nên khép kín chỉ sau một thời gian ngắn.
Theo báo cáo của UNICEF công bố năm 2018, khoảng một nửa số học sinh từ 13 đến 15 tuổi trên toàn thế giới, tương đương ước tính 150 triệu em, từng cho biết mình bị bạn đồng trang lứa gây bạo lực ngay trong hoặc xung quanh khuôn viên trường học. Con số đó cho thấy đây không phải chuyện hiếm gặp ở đâu xa, mà rất có thể đang xảy ra ngay trong lớp học của con mình mà phụ huynh chưa kịp nhận ra.
Tổn thương thể chất
Hậu quả dễ thấy nhất là những tổn thương trên cơ thể: vết bầm tím, trầy xước, có trường hợp nặng hơn dẫn đến gãy xương hoặc chấn thương nội tạng. Với những vụ việc nghiêm trọng, tính mạng của học sinh thậm chí bị đe dọa trực tiếp. Tôi từng gặp không ít phụ huynh chỉ phát hiện con bị đánh khi thấy vết thương trên người con, vì trước đó các em thường giấu kín, sợ bị trả thù hoặc sợ bị la mắng thêm.
Tổn thương tinh thần kéo dài
Không giống vết thương ngoài da có thể lành sau vài ngày, những ảnh hưởng lên đời sống tinh thần của trẻ thường âm ỉ và kéo dài hơn nhiều. Trẻ dễ rơi vào trạng thái lo âu thường trực, sợ hãi khi phải đến trường, có xu hướng tự ti, mất niềm tin vào bản thân. Một số em thu mình lại, không muốn chia sẻ với ai, thậm chí có những suy nghĩ tiêu cực về chính mình nếu tình trạng này kéo dài mà không được ai để ý và hỗ trợ kịp thời.
Lanh tôi từng đồng hành cùng một bé gái học lớp 7, bị nhóm bạn cùng lớp cô lập và nói những lời không đúng, không chuẩn mực suốt gần một học kỳ. Bé không kể với ai, chỉ lặng lẽ né tránh giờ ra chơi, ngồi một mình trong lớp. Đến khi mẹ bé để ý thấy con ngày càng ít nói, hay giật mình khi có tiếng chuông điện thoại, gia đình mới biết chuyện và tìm cách hỗ trợ con dần lấy lại sự tự tin.
Sa sút học tập và nguy cơ bỏ học
Khi tâm trí trẻ luôn bị chi phối bởi nỗi sợ hãi và căng thẳng, khả năng tập trung vào bài vở gần như không còn. Kết quả học tập vì thế đi xuống rõ rệt, nhiều em bắt đầu trốn học, xin nghỉ ốm liên tục hoặc tìm mọi lý do để không phải đến lớp. Nếu tình trạng kéo dài mà không được can thiệp, nguy cơ học sinh bỏ học giữa chừng hoặc phải chuyển trường là điều hoàn toàn có thể xảy ra.
Thu mình và ngại kết nối với mọi người
Một hệ quả âm thầm nhưng ảnh hưởng lâu dài là trẻ dần mất niềm tin vào những người xung quanh, kể cả bạn bè và đôi khi cả người lớn. Các em ngại giao tiếp, khó mở lòng, thường chọn cách im lặng thay vì chia sẻ dù đang gặp khó khăn.
Nếu không được hỗ trợ đúng lúc, xu hướng thu mình này có thể kéo dài đến tận khi trưởng thành, gây khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ lành mạnh cả trong công việc lẫn đời sống cá nhân sau này. Đây cũng là lý do vì sao việc đồng hành và lắng nghe con ngay từ giai đoạn đầu lại quan trọng đến vậy.
>>>> Xem thêm: Bạo lực học đường thường xảy ra ở đâu? Tần suất thế nào?
Hậu quả của bạo lực học đường đối với người gây ra hành vi
Học sinh có hành vi gây bạo lực học đường cũng phải đối mặt với hai nhóm hệ quả rõ rệt: nguy cơ hình thành tính cách hung hăng, thiếu đồng cảm về lâu dài, và khả năng phải chịu kỷ luật hoặc chế tài pháp luật nếu sự việc nghiêm trọng. Nhiều phụ huynh chỉ tập trung lo cho con là nạn nhân mà quên rằng con mình, nếu là người gây ra hành vi, cũng đang cần được uốn nắn kịp thời. Nếu không được nhìn nhận và điều chỉnh sớm, những hệ quả này hoàn toàn có thể theo các em đến tận khi trưởng thành.
Nguy cơ hình thành tính cách hung hăng, thiếu đồng cảm
Khi một đứa trẻ quen dùng nắm đấm hoặc lời lẽ không đúng mực để giải quyết mâu thuẫn, dần dần các em có xu hướng xem đó là cách ứng xử bình thường, thậm chí là cách duy nhất để giành phần thắng trong mọi tình huống. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng đến khả năng đồng cảm, khiến trẻ khó xây dựng những mối quan hệ dựa trên sự tôn trọng và thấu hiểu lẫn nhau.
Không chỉ trong môi trường học đường, thói quen ứng xử này còn có thể theo các em vào công việc và các mối quan hệ xã hội sau này, gây ảnh hưởng đến chính con đường phát triển của các em. Đó là lý do việc uốn nắn cần bắt đầu càng sớm càng tốt, thay vì đợi đến khi hành vi đã trở thành thói quen khó thay đổi.
Đối mặt với kỷ luật nhà trường và quy định pháp luật
Tùy mức độ nghiêm trọng, học sinh gây ra hành vi bạo lực có thể phải chịu các hình thức kỷ luật của nhà trường, nhẹ thì viết kiểm điểm, nặng hơn có thể bị đình chỉ học tập một thời gian. Với những vụ việc gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe hoặc tính mạng người khác, các em hoàn toàn có thể phải đối diện với những chế tài xử lý theo quy định của pháp luật.
Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc học trước mắt mà còn có thể để lại dấu vết trong hồ sơ cá nhân, tác động đến những cơ hội học tập hoặc công việc sau này. Vì vậy, can thiệp sớm từ gia đình luôn tốt hơn nhiều so với việc để mọi chuyện đi đến mức phải xử lý theo pháp luật.
>>>> Xem thêm: Bạo lực học đường gồm những loại nào? Hệ lụy ra sao?
Tác động của bạo lực học đường đối với gia đình, nhà trường và xã hội
Bạo lực học đường không chỉ là câu chuyện của riêng học sinh, mà còn kéo theo tác động ở ba nhóm: gia đình, nhà trường và cả xã hội nói chung. Theo số liệu được Bộ Giáo dục và Đào tạo báo cáo, chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 9/2021 đến tháng 11/2023, cả nước ghi nhận gần 700 vụ việc liên quan đến bạo lực học đường, với hơn 2.000 học sinh có liên quan, trung bình cứ khoảng 50 cơ sở giáo dục lại xảy ra một vụ.
Những con số này cho thấy mức độ phổ biến của vấn đề không hề nhỏ, và tác động của nó lan ra xa hơn nhiều so với những gì diễn ra trong một lớp học hay một gia đình đơn lẻ.
Đối với gia đình
Khi con là nạn nhân, cha mẹ thường rơi vào trạng thái đau xót xen lẫn tự trách vì đã không phát hiện sớm. Còn khi con là người gây ra hành vi bạo lực, phụ huynh lại đối diện với áp lực tâm lý khác, vừa lo lắng cho tương lai của con, vừa phải tìm cách giúp con nhận ra và sửa đổi hành vi của mình. Cả hai tình huống đều đặt gia đình vào trạng thái căng thẳng kéo dài nếu không có sự hỗ trợ đúng cách.
Đối với nhà trường
Một môi trường học đường lẽ ra phải an toàn, giờ đây lại trở thành nơi khiến học sinh e ngại. Uy tín của nhà trường bị ảnh hưởng, mối quan hệ giữa thầy cô, phụ huynh và học sinh cũng dễ rạn nứt nếu sự việc không được xử lý minh bạch và kịp thời. Nhiều trường hợp phụ huynh mất niềm tin vào khả năng bảo vệ con của nhà trường, dẫn đến những phản ứng gay gắt hơn mức cần thiết.
Đối với xã hội
Ở góc nhìn rộng hơn, một thế hệ lớn lên với những trải nghiệm về bạo lực học đường mà không được hỗ trợ đúng cách sẽ thiếu hụt các kỹ năng ứng xử cần thiết khi trưởng thành. Về lâu dài, điều này có thể góp phần làm gia tăng những vấn đề phức tạp hơn liên quan đến trật tự và an toàn trong cộng đồng. Đây là lý do vì sao việc phòng ngừa và can thiệp sớm luôn được xem là ưu tiên hàng đầu trong giáo dục hiện nay.
>>>> Xem thêm: Trẻ con đánh nhau phải làm sao? Can thiệp như thế nào?
Giải pháp khắc phục hậu quả của bạo lực học đường
Để khắc phục hậu quả của bạo lực học đường, cần triển khai đồng thời ba nhóm giải pháp: hỗ trợ nạn nhân phục hồi, đồng hành cùng người gây ra hành vi để thay đổi, và xây dựng hệ thống phòng ngừa từ nhà trường lẫn cộng đồng. Ba nhóm giải pháp này không tách rời nhau mà cần được thực hiện song song, vì chỉ tập trung vào một phía sẽ khó ngăn được những vụ việc tương tự tái diễn. Biết được hậu quả là bước đầu, nhưng điều phụ huynh quan tâm nhất vẫn là làm sao để giúp con vượt qua và phòng ngừa những chuyện đáng tiếc xảy ra lần nữa.
Hỗ trợ và đồng hành cùng nạn nhân phục hồi
- Đưa con gặp chuyên viên tâm lý học đường hoặc thạc sĩ tâm lý để được lắng nghe, giải tỏa lo âu và dần vượt qua nỗi sợ hãi kéo dài, thay vì để con tự xoay xở một mình.
- Cha mẹ và thầy cô tạo không gian an toàn để con chia sẻ, tránh trách móc hay đổ lỗi ngược lại cho con, giúp con lấy lại cảm giác được bảo vệ và tin tưởng.
- Nhà trường hỗ trợ con bắt kịp chương trình học bằng cách giãn tiến độ kiểm tra hoặc tổ chức phụ đạo, tránh tạo thêm áp lực thành tích ngay sau giai đoạn con vừa trải qua tổn thương.
- Kết nối con với nhóm bạn học tập hoặc các hoạt động tập thể lành mạnh để con dần tái hòa nhập, không còn cảm giác bị cô lập như trước.
Có một bé trai học lớp 5 mà Lanh tôi từng đồng hành, sau khi bị bạn bắt nạt một thời gian, bé trở nên sợ đến trường, mỗi sáng đều tìm cớ đau bụng để xin nghỉ. Sau khi gia đình phối hợp với giáo viên chủ nhiệm để theo sát tình hình, đồng thời dành thời gian trò chuyện cùng con mỗi tối thay vì chỉ hỏi bài vở, chỉ khoảng một tháng sau bé đã dần vui vẻ trở lại và tự tin kể chuyện ở lớp cho mẹ nghe.
Đồng hành cùng người gây ra hành vi bạo lực để thay đổi
- Áp dụng các hình thức kỷ luật mang tính giáo dục như lao động công ích, viết thư xin lỗi, kết hợp trò chuyện cùng chuyên viên tâm lý để con thật sự hiểu và nhận ra sai lầm của mình, thay vì chỉ phạt cho có.
- Gia đình và nhà trường phối hợp theo sát lịch trình, các mối quan hệ bạn bè của con để kịp thời phát hiện và ngăn chặn nếu có dấu hiệu tái diễn.
- Với những trường hợp nghiêm trọng, cần phối hợp cùng cơ quan chức năng để xử lý đúng quy định, vừa bảo vệ nạn nhân, vừa giúp con nhận thức rõ trách nhiệm của mình.
Xây dựng hệ thống phòng ngừa từ nhà trường và cộng đồng
- Thành lập tổ tham vấn tâm lý học đường cùng hòm thư góp ý bảo mật, để học sinh chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ ngay khi có dấu hiệu bị bắt nạt, không phải chờ đến khi mọi chuyện đi quá xa.
- Đưa các bài học về cách hiểu và quản lý cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn không bằng bạo lực vào chương trình học chính khóa, giúp trẻ có công cụ ứng xử phù hợp ngay từ nhỏ.
- Duy trì kênh liên lạc thường xuyên giữa giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh, để những thay đổi bất thường ở học sinh được phát hiện và trao đổi kịp thời, thay vì chỉ báo khi sự việc đã xảy ra.
Khi phụ huynh cần thêm một người đồng hành
Nhiều phụ huynh từng nhắn cho Lanh tôi với chung một nỗi lo: biết con đang gặp chuyện ở trường nhưng không biết bắt đầu trò chuyện với con từ đâu, sợ hỏi sai cách lại khiến con thu mình hơn. Đó cũng là lý do Lanh tôi cùng đội ngũ tại Minh Trí Thành xây dựng những chương trình đồng hành riêng cho phụ huynh và học sinh, giúp cả hai phía hiểu nhau hơn trong những giai đoạn nhạy cảm như thế này.
Nếu anh chị đang cần một hướng đi cụ thể hơn để giúp con vượt qua giai đoạn khó khăn liên quan đến bạo lực học đường, có thể tham khảo thêm các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành cùng nhiều gia đình có những trăn trở tương tự.
Kết luận
Bạo lực học đường để lại hậu quả trên cả nạn nhân, người gây ra hành vi lẫn gia đình, nhà trường và xã hội. Nhận diện sớm dấu hiệu, đồng hành đúng cách cùng con và phối hợp chặt chẽ giữa gia đình với nhà trường chính là chìa khóa giúp trẻ vượt qua và phòng ngừa những chuyện đáng tiếc.
Câu hỏi thường gặp về hậu quả của bạo lực học đường
- Bạo lực học đường ảnh hưởng đến trẻ trong bao lâu?
Tùy mức độ nghiêm trọng và cách gia đình can thiệp, ảnh hưởng tâm lý có thể kéo dài vài tuần đến vài năm. Can thiệp và đồng hành càng sớm, thời gian con hồi phục càng được rút ngắn.
- Làm sao phụ huynh nhận biết con đang là nạn nhân của bạo lực học đường?
Một số dấu hiệu thường gặp là con đột nhiên sợ đến trường, hay tìm cớ nghỉ học, có vết thương không rõ nguyên nhân, ngủ không ngon hoặc thu mình hơn thường ngày. Khi thấy những thay đổi này, phụ huynh nên chủ động trò chuyện nhẹ nhàng với con thay vì gạn hỏi dồn dập.
- Con là người gây ra hành vi bạo lực thì gia đình nên làm gì trước tiên?
Trước tiên cần bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân sâu xa thay vì chỉ trách phạt ngay lập tức. Sau đó, phối hợp cùng nhà trường và có thể là chuyên viên tâm lý để giúp con hiểu được hậu quả hành vi của mình và học cách ứng xử phù hợp hơn.
- Nhà trường có vai trò gì trong việc khắc phục hậu quả của bạo lực học đường?
Nhà trường đóng vai trò trung tâm trong việc phát hiện sớm, xử lý minh bạch và xây dựng môi trường an toàn thông qua tổ tham vấn tâm lý, kênh liên lạc với phụ huynh và các chương trình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
- Bạo lực học đường có chỉ xảy ra ở trường học không?
Không. Bạo lực học đường có thể xảy ra ở nhiều môi trường liên quan đến trường lớp như trên đường đi học, khu vực gần cổng trường, hoặc trên không gian mạng thông qua các nền tảng học sinh sử dụng hằng ngày.
- Phụ huynh nên trò chuyện với con như thế nào sau khi biết con gặp chuyện?
Điều quan trọng nhất là lắng nghe trước khi phán xét, tránh những câu hỏi mang tính trách móc như tại sao con không nói sớm hơn. Hãy để con cảm nhận được rằng mình đang được bảo vệ và đồng hành, chứ không phải bị đánh giá thêm một lần nữa.
Tài liệu tham khảo
- UNICEF Việt Nam, Bạo lực giới, cập nhật số liệu năm 2018: https://www.unicef.org/vietnam/vi/topics/b%E1%BA%A1o-l%E1%BB%B1c-gi%E1%BB%9Bi
- Cổng thông tin điện tử Phổ biến giáo dục pháp luật, Đại biểu Quốc hội lo ngại trẻ em “chìm trong thế giới ảo”, trích số liệu Bộ Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 9/2021 – 11/2023: https://pbgdpl.gov.vn/SMPT_Publishing_UC/TinTuc/PrintTL.aspx?idb=1&ItemID=5510&l=/noidung/tintuc/Lists/HoatdongPBGDPLotrun
