Áp lực thi cử là gì? Vì sao cứ giai đoạn cuối năm học thì các con luôn rơi vào trạng thái căng thẳng. Khi đó cha mẹ cần làm gì? Một mùa thi nữa lại đến, làm sao để giúp các sĩ tử vượt qua áp lực thi cử là điều khiến nhiều phụ huynh trăn trở.
Bài viết dưới đây của Minh Trí Thành sẽ giúp cha mẹ có cái nhìn đa chiều về áp lực thi cử và cách đồng hành cùng con vượt qua kỳ thi một cách vững vàng.
1. Áp lực thi cử là gì?
Áp lực thi cử là tình trạng cực kỳ căng thẳng về tâm lý và thể chất mà học sinh phải đối mặt trước, trong và sau các kỳ thi quan trọng. Đây không chỉ là cảm giác lo lắng đơn thuần, mà còn là sự kết hợp của nhiều yếu tố như kỳ vọng từ gia đình, nỗi sợ thất bại, khối lượng kiến thức lớn và áp lực cạnh tranh.
Trong thực tế, áp lực thi cử có thể biểu hiện rất rõ ràng. Một học sinh lớp 12 trước kỳ thi tốt nghiệp có thể mất ngủ nhiều đêm, liên tục lo nghĩ “nếu mình thi trượt thì sao”, hoặc học liên tục nhưng vẫn cảm thấy không đủ. Ngược lại, cũng có những học sinh chọn cách trì hoãn, né tránh việc học vì cảm thấy quá tải. Áp lực thi cử không phân biệt học lực, học sinh giỏi đôi khi còn chịu áp lực nặng nề hơn vì kỳ vọng đặt lên vai họ cao hơn.
Điều quan trọng cần hiểu là: áp lực thi cử không hoàn toàn tiêu cực. Ở một mức độ nhất định, nó có thể trở thành động lực giúp học sinh tập trung và nỗ lực hơn. Tuy nhiên, nếu vượt quá khả năng chịu đựng, áp lực sẽ phản tác dụng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần và kết quả học tập.
2. Thực trạng áp lực thi cử tại Việt Nam
Áp lực thi cử và học tập tại Việt Nam hiện nay đang trở thành một vấn đề đáng quan tâm. Nhiều khảo sát cho thấy học sinh không chỉ đối mặt với khối lượng kiến thức lớn mà còn chịu sức ép từ kỳ vọng và cạnh tranh ngày càng cao.
Theo số liệu từ Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2024, có tới khoảng 68% học sinh bậc trung học cơ sở và trung học phổ thông cho biết các em thường xuyên cảm thấy áp lực liên quan đến việc học và thi cử. Đáng chú ý, gần 30% trong số đó xuất hiện các dấu hiệu stress nghiêm trọng, thậm chí có nguy cơ rơi vào trạng thái trầm cảm.
Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tình trạng căng thẳng tâm lý tập trung nhiều ở những giai đoạn “bản lề”, đặc biệt là ở độ tuổi 14 và 17 – khi học sinh phải đối diện với các kỳ thi chuyển cấp quan trọng như vào trung học phổ thông và đại học. Đây là thời điểm áp lực không chỉ đến từ việc học mà còn từ những kỳ vọng lớn về tương lai.
Một điểm đáng chú ý khác là áp lực không chỉ xuất hiện ở những học sinh yếu kém, mà lại phổ biến hơn ở nhóm học sinh ngoan, có ý thức học tập tốt hoặc đang theo học tại các trường chuyên, lớp chọn. Chính việc luôn phải duy trì thành tích và đáp ứng kỳ vọng cao khiến các em dễ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, dù bề ngoài vẫn thể hiện là “ổn định” và “có năng lực”.
3. Nguyên nhân gây áp lực thi cử
Thực tế việc có áp lực trong bất kỳ vấn đề, lĩnh vực trong cuộc sống sẽ giúp con người ta cố gắng và vượt qua. Khi vượt qua được thì ta sẽ thấy mình đã mạnh mẽ đến thế nào. Tuy nhiên xét về góc độ tiêu cực thì áp lực quá nặng cũng sẽ khiến con người ta chán nản và buông bỏ tất cả.
Dưới đây là một số nguyên nhân khiến các con, học sinh, sinh viên thường gặp phải áp lực trong thi cử:
3.1. Nguyên nhân chủ quan từ phía học sinh
Trong đó các con sẽ luôn trong trạng thái:
3.1.1. Sợ thất bại
Một trong những nguyên nhân sâu xa của áp lực thi cử là nỗi sợ thất bại. Khi học sinh đặt quá nhiều ý nghĩa vào kết quả của một kỳ thi, các em dễ hình thành suy nghĩ “mọi thứ chấm hết”. Chính cách nhìn nhận cực đoan này khiến kỳ thi trở thành một “bài kiểm tra giá trị bản thân”, thay vì chỉ là một cột mốc trong hành trình học tập.
Trong thực tế, không ít học sinh rơi vào trạng thái căng thẳng cao độ trước kỳ thi chỉ vì lo lắng rằng mình sẽ làm bố mẹ thất vọng hoặc bị đánh giá kém hơn người khác. Điều này khiến các em học trong tâm thế sợ sai, sợ thiếu, dẫn đến việc ôn tập thiếu hiệu quả. Thậm chí, có những em dù đã chuẩn bị khá kỹ nhưng vẫn không dám tin vào bản thân, luôn nghĩ đến kịch bản xấu nhất.
Nỗi sợ thất bại, nếu không được nhận diện và điều chỉnh, sẽ biến áp lực thi cử thành gánh nặng tâm lý kéo dài. Thay vì tập trung vào việc cải thiện năng lực, học sinh lại bị mắc kẹt trong những suy nghĩ tiêu cực, làm giảm hiệu quả học tập và sự tự tin.
3.1.2. Sợ thua kém bạn bè
Bên cạnh nỗi sợ thất bại, tâm lý so sánh với bạn bè hay áp lực đồng trang lứa cũng là một nguyên nhân phổ biến dẫn đến áp lực thi cử. Trong môi trường học tập có tính cạnh tranh cao, học sinh dễ rơi vào trạng thái liên tục đối chiếu bản thân với người khác, từ điểm số đến thứ hạng trong lớp.
Khi việc học không còn là hành trình phát triển cá nhân mà trở thành “cuộc đua”, áp lực sẽ gia tăng đáng kể. Một học sinh có thể đạt điểm khá tốt nhưng vẫn cảm thấy không hài lòng chỉ vì bạn bè xung quanh đạt kết quả cao hơn. Cảm giác bị tụt lại phía sau khiến các em mất đi sự tự tin và dần hình thành tâm lý học để “không thua”, thay vì học để hiểu và phát triển.
Thực tế cho thấy, những lớp học có nhiều học sinh giỏi lại thường là nơi áp lực thi cử cao hơn. Không phải vì các em yếu, mà vì môi trường cạnh tranh khiến tiêu chuẩn thành công bị đẩy lên quá cao. Khi không thể đạt được kỳ vọng đó, học sinh dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, tự nghi ngờ bản thân và mất dần động lực học tập.
3.1.3. Tính cách cầu toàn
Tính cách cầu toàn cũng là một yếu tố nội tại khiến áp lực thi cử trở nên nặng nề hơn. Những học sinh có xu hướng cầu toàn thường đặt ra tiêu chuẩn rất cao cho bản thân và khó chấp nhận sai sót, dù là nhỏ nhất. Điều này khiến quá trình học tập trở nên căng thẳng, bởi các em luôn cảm thấy mình “chưa đủ giỏi”.
Trong nhiều trường hợp, học sinh dành quá nhiều thời gian để hoàn thiện từng chi tiết nhỏ, dẫn đến việc học thiếu cân bằng và dễ bị quá tải. Khi kết quả không đạt như mong đợi, thay vì nhìn nhận đó là cơ hội để cải thiện, các em lại tự trách bản thân, từ đó gia tăng áp lực tâm lý.
Không khó để bắt gặp những học sinh đạt điểm 8-9 nhưng vẫn cảm thấy thất vọng vì chưa đạt điểm tuyệt đối. Chính cách đặt tiêu chuẩn quá cao và thiếu linh hoạt này khiến áp lực thi cử không ngừng tích tụ, dù bề ngoài các em vẫn được xem là “học sinh giỏi”. Nếu không được định hướng lại, tính cầu toàn có thể trở thành rào cản lớn trong cả học tập lẫn cuộc sống.
3.2. Nguyên nhân khách quan
Ngoài nguyên nhân chủ quan từ chính bản thân thì có các yếu tố bên ngoài tác động đến áp lực học tập:
3.2.1. Kỳ vọng của cha mẹ
Kỳ vọng của cha mẹ là một trong những yếu tố bên ngoài ảnh hưởng mạnh mẽ đến áp lực thi cử của học sinh. Xuất phát từ mong muốn con có tương lai tốt, nhiều phụ huynh vô tình đặt ra những mục tiêu cao nhưng chưa thực sự phù hợp với năng lực và trạng thái hiện tại của con.
Những câu nói bắt đầu bằng “ngày xưa…” đôi khi không mang lại động lực như cha mẹ nghĩ, mà ngược lại dễ khiến trẻ cảm thấy áp lực và chán nản. Không ít phụ huynh mong con thực hiện những ước mơ mà mình chưa kịp làm được, từ việc chọn trường, chọn ngành cho đến định hướng nghề nghiệp. Dù xuất phát từ tình yêu thương, nhưng nếu thiếu sự thấu hiểu về khả năng và sở thích của con, việc định hướng này dễ khiến trẻ cảm thấy bị ép buộc. Khi đó, việc học không còn là hành trình khám phá bản thân mà trở thành một con đường đã được vạch sẵn, khiến trẻ mệt mỏi và mất động lực.
Áp lực thi cử càng trở nên nặng nề hơn khi những kỳ vọng này được thể hiện qua việc nhắc nhở liên tục, so sánh với bạn bè hoặc gắn thành tích học tập với giá trị của con. Học sinh dễ rơi vào cảm giác mình phải “gánh” trách nhiệm làm hài lòng cha mẹ. Việc học từ đó không còn xuất phát từ nhu cầu phát triển bản thân mà trở thành nghĩa vụ bắt buộc. Trong nhiều gia đình, điểm số cao được xem là niềm tự hào, trong khi điểm thấp lại khiến cha mẹ thất vọng. Cách phản hồi này vô tình tạo ra áp lực tâm lý lớn, khiến học sinh hình thành thói quen học để làm hài lòng người khác thay vì học cho chính mình. Khi không đạt được kỳ vọng, các em dễ cảm thấy tội lỗi, tự ti và áp lực thi cử vì thế ngày càng gia tăng.
3.2.2. Khối lượng kiến thức lớn
Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến áp lực thi cử ngày càng gia tăng là khối lượng kiến thức mà học sinh phải tiếp nhận trong thời gian tương đối ngắn. Chương trình học hiện nay không chỉ rộng mà còn có độ sâu cao, đòi hỏi học sinh phải ghi nhớ và vận dụng nhiều kiến thức phức tạp cùng lúc.
Thực tế, nhiều ý kiến từ chuyên gia giáo dục cho thấy chương trình học phổ thông tại Việt Nam, đặc biệt là môn Toán, có độ “nặng” đáng kể. Theo một phân tích được đăng tải trên báo Vietnamnet, một phần nội dung Toán ở bậc trung học phổ thông tại Việt Nam có thể tương đương với kiến thức năm nhất đại học ở một số trường quốc tế. Điều này đồng nghĩa với việc học sinh phổ thông đã phải tiếp cận những nội dung mang tính học thuật cao từ khá sớm.
Không chỉ dừng lại ở độ khó, vấn đề còn nằm ở chỗ học sinh gần như không có nhiều lựa chọn. Trong khi ở nhiều hệ thống giáo dục quốc tế, học sinh có thể chọn mức độ học phù hợp với định hướng cá nhân, thì tại Việt Nam, phần lớn học sinh đều phải theo một chương trình chung với yêu cầu tương đối cao. Điều này khiến ngay cả những học sinh không có định hướng theo các ngành liên quan vẫn phải “gồng mình” để theo kịp.
Bên cạnh đó, áp lực thi cử còn đến từ việc kiến thức trải dài qua nhiều năm học. Để đạt kết quả tốt trong các kỳ thi quan trọng, học sinh không chỉ cần nắm vững kiến thức lớp 12 mà còn phải ôn lại cả nội dung của lớp 10 và 11. Khối lượng kiến thức chồng chéo này khiến quá trình ôn tập trở nên căng thẳng, đặc biệt khi thời gian chuẩn bị có hạn.
Khi phải tiếp nhận một lượng kiến thức lớn, lại thiếu thời gian nghỉ ngơi và tái tạo năng lượng, học sinh dễ rơi vào trạng thái quá tải. Áp lực thi cử vì thế không chỉ đến từ kỳ thi, mà còn đến từ chính hành trình học tập kéo dài và dồn dập trước đó.
3.2.3. Hệ thống giáo dục chạy đua thành tích
Bên cạnh gia đình và bản thân học sinh, môi trường giáo dục cũng góp phần không nhỏ vào việc gia tăng áp lực thi cử. Trong nhiều trường hợp, thành tích học tập vẫn được xem là thước đo chính để đánh giá năng lực, dẫn đến việc cả nhà trường và học sinh đều tập trung quá mức vào điểm số.
Việc xếp hạng, thi đua, so sánh thành tích giữa các lớp, các trường vô hình trung tạo ra một môi trường cạnh tranh liên tục. Khi đó, học sinh không chỉ học để hiểu mà còn học để đạt điểm cao, để không bị tụt lại phía sau. Điều này khiến áp lực thi cử trở thành một phần “bình thường hóa” trong quá trình học tập.
Thực tế cho thấy, ở những môi trường có tính cạnh tranh cao như trường chuyên, lớp chọn, áp lực thi cử thường lớn hơn do yêu cầu duy trì thành tích luôn ở mức cao. Khi hệ thống đánh giá vẫn đặt nặng điểm số, học sinh khó tránh khỏi việc gắn giá trị bản thân với kết quả thi cử, từ đó gia tăng căng thẳng và lo âu.
4. Phân loại áp lực thi cử
Thực tế thì áp lực thi cử sẽ được chia ra là: Áp lực tích cực và áp lực tiêu cực. Đặc điểm của 2 loại này:
4.1. Áp lực tích cực
Áp lực tích cực là dạng áp lực vừa phải, nằm trong khả năng kiểm soát của học sinh. Nó thường gắn với mục tiêu rõ ràng và tạo ra động lực hành động. Khi ở mức độ vừa phải, áp lực thi cử có thể giúp:
- Tăng khả năng tập trung: Não bộ tiết ra adrenaline và cortisol ở liều lượng vừa đủ giúp bạn tỉnh táo và xử lý thông tin nhanh hơn.
- Thúc đẩy hành động: Cảm giác “cần phải làm gì đó” khiến bạn ngồi vào bàn học thay vì trì hoãn.
- Xây dựng sự tự tin: Vượt qua một kỳ thi khó sau khi nỗ lực ôn luyện tạo ra cảm giác thành tựu thực sự.
Ví dụ, một học sinh đặt mục tiêu đạt 7-8 điểm để đỗ vào trường mong muốn. Mức áp lực này khiến em chủ động lập kế hoạch học tập, tập trung hơn trong giờ học và duy trì kỷ luật ôn luyện mỗi ngày. Khi đó, áp lực đóng vai trò như một “lực đẩy”, giúp học sinh tiến về phía trước.
4.2. Áp lực tiêu cực
Ngược lại, áp lực tiêu cực là khi mức độ căng thẳng vượt quá khả năng chịu đựng của học sinh. Thay vì thúc đẩy, nó khiến người học rơi vào trạng thái lo âu, kiệt sức và mất phương hướng.
Chẳng hạn, một học sinh luôn bị nhắc nhở rằng “phải đỗ trường top, nếu không là thất bại”, hoặc liên tục bị so sánh với bạn bè. Khi đó, việc học không còn là quá trình phát triển, mà trở thành gánh nặng tâm lý. Học sinh có thể học rất nhiều nhưng không hiệu quả, thậm chí rơi vào trạng thái chán nản, muốn bỏ cuộc.
Áp lực tiêu cực thường xuất hiện khi mức độ căng thẳng trở nên mơ hồ, vượt quá khả năng chịu đựng hoặc kéo dài trong thời gian dài mà không được giải tỏa. Khi đó, việc học không còn gắn với mục tiêu rõ ràng mà bị chi phối bởi nỗi sợ, như sợ thất bại, sợ bị đánh giá kém hay sợ làm bố mẹ thất vọng. Chính những cảm xúc này khiến học sinh dễ rơi vào trạng thái trì hoãn, né tránh việc học hoặc dù vẫn học nhưng luôn trong tâm thế căng thẳng, lo âu kéo dài, dẫn đến hiệu quả giảm sút rõ rệt.
5. Có nên tin vào câu nói “Áp lực tạo kim cương”?
“Áp lực tạo kim cương” là một câu nói quen thuộc, thường được người lớn sử dụng để khích lệ học sinh cố gắng hơn trong học tập. Nghe qua, câu nói này mang ý nghĩa tích cực: rằng những thử thách và áp lực sẽ giúp con người trở nên mạnh mẽ, trưởng thành và đạt được thành tựu xứng đáng. Tuy nhiên, nếu hiểu một cách đơn giản rằng càng nhiều áp lực thì càng tốt, thì đây lại là một quan niệm chưa thực sự đầy đủ.
Trên thực tế, kim cương không chỉ được tạo ra bởi áp lực. Nó hình thành trong điều kiện cực kỳ khắc nghiệt: nhiệt độ rất cao, áp suất cực lớn, ở độ sâu hàng trăm km dưới lòng đất và kéo dài suốt hàng tỷ năm trước khi được đưa lên bề mặt qua các hoạt động địa chất. Điều đó cho thấy, để tạo ra “kim cương”, không chỉ cần áp lực, mà còn cần đúng nền tảng và điều kiện phù hợp.
Hãy thử đặt một câu hỏi đơn giản: nếu bạn không phải là “than đá”, mà là một “quả trứng”, thì dưới áp lực cực lớn, bạn có trở thành kim cương không, hay sẽ vỡ nát? Con người cũng vậy. Áp lực chỉ phát huy tác dụng khi học sinh có đủ nội lực, bao gồm sự chuẩn bị về tâm lý, phương pháp học tập và khả năng điều chỉnh cảm xúc. Khi đó, áp lực có thể trở thành lực đẩy giúp các em bứt phá.
Ngược lại, nếu nội lực chưa đủ vững, áp lực không những không tạo ra “kim cương” mà còn dễ khiến học sinh rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, mất ngủ, lo âu hoặc thậm chí mất phương hướng khi phải gồng mình trước những kỳ vọng quá lớn.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là tạo ra nhiều áp lực hơn, mà là giúp học sinh hiểu và sử dụng áp lực đúng cách. Khi áp lực nằm trong giới hạn phù hợp, nó có thể trở thành động lực tích cực. Nhưng khi vượt quá ngưỡng chịu đựng, chính áp lực lại trở thành rào cản lớn nhất trên hành trình học tập và phát triển.
6. Dấu hiệu áp lực thi cử ảnh hưởng tới con
Dưới đây là một số dấu hiệu để cha mẹ và người thân có thể nhận thấy áp lực thi cử đang tạo gánh nặng cho con cái, bạn bè…
6.1. Thể chất yếu
Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy nhất của áp lực thi cử là sự suy giảm về thể chất. Khi bước vào giai đoạn ôn thi căng thẳng, nhiều học sinh có xu hướng thức khuya, học liên tục trong thời gian dài mà không có sự nghỉ ngơi hợp lý. Điều này khiến cơ thể rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, thường xuyên đau đầu, chóng mặt hoặc mất ngủ.
Không ít học sinh chia sẻ rằng dù đã lên giường nhưng vẫn không thể ngủ được vì đầu óc luôn quay cuồng với bài vở, điểm số và nỗi lo về kỳ thi sắp tới. Về lâu dài, tình trạng thiếu ngủ và căng thẳng liên tục có thể làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ mắc các bệnh vặt như cảm cúm, đau dạ dày hoặc rối loạn tiêu hóa.
Một học sinh lớp 9 trong giai đoạn ôn thi vào lớp 10 có thể dành 5-6 tiếng mỗi tối để học thêm sau giờ học chính khóa. Lịch học dày đặc, thiếu vận động và áp lực thi cử kéo dài khiến em thường xuyên rơi vào trạng thái kiệt sức, uể oải, không có sức lực làm gì, dù vẫn cố gắng “gồng” để theo kịp tiến độ. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang phát tín hiệu cảnh báo rõ ràng về việc quá tải.
6.2. Tâm lý bất ổn
Bên cạnh những biểu hiện về thể chất, áp lực thi cử còn tác động mạnh mẽ đến trạng thái tâm lý của học sinh. Các em có thể trở nên lo âu, căng thẳng kéo dài hoặc dễ rơi vào trạng thái mất tự tin trước kỳ thi. Những suy nghĩ tiêu cực như “mình không đủ giỏi”, “nếu thi trượt thì sao” xuất hiện ngày càng nhiều và lặp đi lặp lại trong tâm trí của trẻ.
Một số học sinh trở nên nhạy cảm hơn bình thường, dễ cáu gắt hoặc phản ứng mạnh với những tình huống nhỏ nhặt. Ngược lại, cũng có những em thu mình lại, ít chia sẻ với gia đình và bạn bè vì sợ bị đánh giá hoặc không muốn làm người khác lo lắng. Điều nguy hiểm là những bất ổn tâm lý này thường diễn ra âm thầm, khó nhận biết nếu không có sự quan sát tinh tế. Nếu chẳng may bị điểm thấp do áp lực tâm lí trong một số bài thi, học sinh có thể bắt đầu nghi ngờ năng lực của bản thân. Áp lực thi cử khiến em tự ti, lao đầu học ngày học đêm, đóng kín cửa phòng, không giao tiếp với ai chỉ để ngồi học. Thậm chí có những em đầu óc trở nên lơ ngơ vì học nhiều, tâm trạng hoảng loạn, chán sống. Khi được cha mẹ đưa đi khám thì em được bác sĩ kết luận mắc chứng trầm cảm, phải nhập viện điều trị tại khoa Tâm Thần của các bệnh viện lớn.
6.3. Hành vi lạ thường
Khi áp lực thi cử vượt quá ngưỡng chịu đựng, nó thường bộc lộ rõ qua những thay đổi trong hành vi. Một số học sinh có xu hướng trì hoãn việc học, dù biết rõ kỳ thi đang đến gần. Ngược lại, cũng có những học sinh rơi vào trạng thái học tập cực đoan, học liên tục không nghỉ, tự ép bản thân phải hoàn thành khối lượng kiến thức lớn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, việc học trong trạng thái căng thẳng như vậy thường không mang lại hiệu quả, thậm chí khiến các em nhanh chóng kiệt sức. Một biểu hiện khác là sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt, như ăn uống thất thường, ít giao tiếp hoặc mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích.
Một câu hỏi vô tình của cha mẹ (“Con ôn thi đến đâu rồi?”) có thể khiến học sinh phản ứng thái quá như la hét, khóc, hoặc bỏ vào phòng đóng cửa. Đây không phải là vô lễ hay hư hỏng mà là tín hiệu rõ ràng cho thấy ngưỡng chịu đựng cảm xúc đã đến giới hạn do áp lực thi cử tích tụ quá lâu.
7. Hậu quả của áp lực thi cử
Nếu áp lực thi cử quá lớn mà không có cách giúp giải tỏa sẽ khiến chính bản thân các con:
7.1. Kết quả học tập giảm sút
Nhiều người cho rằng áp lực thi cử sẽ khiến học sinh học chăm chỉ hơn và từ đó đạt kết quả tốt hơn. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy điều ngược lại: khi áp lực vượt quá ngưỡng chịu đựng, hiệu quả học tập thường suy giảm rõ rệt. Nguyên nhân là bởi khi não bộ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin đều bị ảnh hưởng.
Một học sinh trong giai đoạn ôn thi có thể dành rất nhiều thời gian cho việc học, nhưng nếu luôn trong trạng thái lo lắng, sợ sai hoặc sợ thất bại, việc tiếp thu kiến thức sẽ trở nên kém hiệu quả. Các nghiên cứu về tâm lý học giáo dục cũng chỉ ra rằng mức độ căng thẳng cao có thể làm giảm khả năng ghi nhớ ngắn hạn, khiến học sinh dễ quên kiến thức ngay cả khi vừa mới học xong.
Không ít những trường hợp học sinh học đến khuya mỗi ngày để chuẩn bị cho kỳ thi đại học. Tuy nhiên, do áp lực thi cử quá lớn, em luôn cảm thấy hoang mang khi làm bài, thường xuyên “quên sạch” những kiến thức đã ôn tập. Kết quả là điểm số không phản ánh đúng năng lực thực sự, thậm chí còn thấp hơn so với những lần kiểm tra trước đó.
Điều này cho thấy, học nhiều chưa chắc đã hiệu quả nếu học trong trạng thái căng thẳng kéo dài. Khi áp lực thi cử không được kiểm soát, nó không còn là động lực mà trở thành yếu tố cản trở trực tiếp đến kết quả học tập của học sinh.
7.2. Ảnh hưởng sức khỏe tinh thần
Một trong những hậu quả nghiêm trọng nhất của áp lực thi cử là những tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần của học sinh. Khi phải đối mặt với kỳ vọng lớn và nỗi lo thất bại, nhiều em rơi vào trạng thái lo âu kéo dài, luôn trong tâm thế căng thẳng và bất an.
Theo nhiều khảo sát về tâm lý học đường, tỷ lệ học sinh gặp các vấn đề liên quan đến stress, lo âu ngày càng gia tăng, đặc biệt trong các giai đoạn thi cử quan trọng. Áp lực thi cử khiến học sinh dễ rơi vào vòng lặp suy nghĩ tiêu cực, tự nghi ngờ bản thân và mất dần sự tự tin. Nếu kéo dài, trạng thái này có thể dẫn đến rối loạn lo âu hoặc các vấn đề tâm lý nghiêm trọng hơn.
Giả sử, một học sinh vốn có thành tích tốt nhưng liên tục đặt áp lực phải duy trì vị trí top đầu lớp. Khi kết quả không như mong đợi, em bắt đầu cảm thấy thất vọng, tự trách bản thân và lo sợ bị đánh giá. Những suy nghĩ này lặp đi lặp lại khiến tâm lý ngày càng bất ổn, những nỗi sợ khi phải đi thi luôn ám ảnh và ảnh hưởng đến cả việc học lẫn sinh hoạt hàng ngày.
Sức khỏe tinh thần là nền tảng cho mọi hoạt động học tập và phát triển. Khi áp lực thi cử làm suy yếu yếu tố này, học sinh không chỉ học kém đi mà còn mất đi sự cân bằng trong cuộc sống, dẫn đến những hệ lụy lâu dài.
7.3. Rạn nứt mối quan hệ gia đình
Áp lực thi cử không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân học sinh mà còn tác động trực tiếp đến mối quan hệ trong gia đình, đặc biệt là giữa cha mẹ và con cái. Khi kỳ vọng về thành tích học tập trở nên quá lớn, việc giao tiếp giữa hai bên dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, thiếu sự thấu hiểu.
Nhiều phụ huynh, với mong muốn con thành công, vô tình tạo thêm áp lực thông qua việc so sánh, nhắc nhở liên tục hoặc đặt ra những mục tiêu vượt quá khả năng của con. Về phía học sinh, khi không đáp ứng được kỳ vọng, các em dễ cảm thấy tội lỗi, áp lực và dần thu mình lại, ngại chia sẻ với cha mẹ.
Một học sinh bị cha mẹ thường xuyên so sánh với “con nhà người ta” có thể dần mất động lực học tập, không phải vì không muốn cố gắng, mà vì cảm thấy mọi nỗ lực đều không được ghi nhận. Tình trạng này kéo dài sẽ khiến khoảng cách giữa cha mẹ và con cái ngày càng lớn, dẫn đến sự rạn nứt trong mối quan hệ gia đình.
Áp lực thi cử, nếu không được nhìn nhận đúng, có thể biến gia đình – nơi lẽ ra là chỗ dựa tinh thần, trở thành nguồn gây áp lực lớn nhất. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn tác động lâu dài đến sự phát triển cảm xúc và nhân cách của trẻ.
7.4. Nguy cơ trầm cảm, burnout
Ở mức độ nghiêm trọng hơn, áp lực thi cử kéo dài có thể dẫn đến các vấn đề tâm lý nặng như trầm cảm hoặc burnout (kiệt sức tinh thần). Đây là trạng thái mà học sinh không chỉ mệt mỏi về thể chất mà còn mất hoàn toàn động lực, cảm thấy chán nản và không còn hứng thú với việc học hay bất kỳ hoạt động nào khác.
Burnout thường xảy ra khi học sinh phải duy trì cường độ học tập cao trong thời gian dài mà không có sự nghỉ ngơi hoặc hỗ trợ phù hợp. Các em có thể cảm thấy “cạn kiệt năng lượng”, học mà không hiểu, làm bài mà không còn cảm xúc, thậm chí muốn buông bỏ mọi thứ.
Trong khi đó, trầm cảm là một vấn đề nghiêm trọng hơn, với các biểu hiện như buồn bã kéo dài, mất ngủ, mất hứng thú và suy nghĩ tiêu cực về bản thân. Một số nghiên cứu về sức khỏe tâm thần học đường cho thấy áp lực thi cử là một trong những yếu tố góp phần làm gia tăng nguy cơ trầm cảm ở học sinh, đặc biệt trong các kỳ thi mang tính quyết định. Dù vẫn ngồi vào bàn học, nhưng trẻ không còn khả năng tiếp thu, thậm chí cảm thấy vô nghĩa và muốn từ bỏ.
Những hậu quả này là lời cảnh báo rõ ràng rằng áp lực thi cử không chỉ là vấn đề nhất thời. Nếu không được nhận diện và điều chỉnh kịp thời, nó có thể để lại những tác động sâu sắc đến sức khỏe tinh thần và tương lai của học sinh.
8. Cách giải tỏa áp lực thi cử hiệu quả cho học sinh
Để giảm áp lực thi cử, không thể chỉ dựa vào một giải pháp tức thời. Học sinh cần có cách tiếp cận toàn diện, từ những biện pháp “cấp cứu” nhanh đến những thay đổi mang tính lâu dài. Khi kết hợp đúng cách, áp lực không còn là gánh nặng mà có thể trở thành động lực giúp học tập hiệu quả hơn.
8.1. Giải pháp ngắn hạn
Để có thể giúp giải tỏa áp lực trong thi cử và học tập thì bạn có thể:
8.1.1. Hít thở sâu
Khi áp lực thi cử tăng cao, cơ thể thường phản ứng bằng cách căng cứng, tim đập nhanh và hơi thở trở nên nông hơn. Lúc này, việc hít thở sâu là một cách đơn giản nhưng rất hiệu quả để đưa cơ thể trở lại trạng thái cân bằng. Chỉ cần dành vài phút tập trung vào hơi thở, hít vào chậm rãi và thở ra đều đặn, học sinh có thể giảm bớt cảm giác lo lắng tức thì.
Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trước khi làm bài thi hoặc trong những lúc cảm thấy “quá tải”. Khi cơ thể được thư giãn, não bộ cũng hoạt động ổn định hơn, giúp cải thiện khả năng tập trung và xử lý thông tin.
8.1.2. Viết ra nỗi lo
Một trong những nguyên nhân khiến áp lực thi cử trở nên nặng nề là do học sinh giữ quá nhiều suy nghĩ trong đầu mà không có cách giải tỏa. Việc viết ra những điều đang lo lắng giúp “giải phóng” tâm trí và nhìn rõ vấn đề hơn.
Khi đặt suy nghĩ lên giấy, học sinh có thể nhận ra rằng nhiều nỗi lo không đáng sợ như mình tưởng, hoặc có thể chia nhỏ chúng thành những việc cụ thể để xử lý. Đây là cách giúp chuyển từ trạng thái lo lắng mơ hồ sang hành động rõ ràng, từ đó giảm áp lực đáng kể.
8.1.3. Ngủ sớm – dậy sớm
Trong giai đoạn ôn thi, nhiều học sinh có thói quen thức khuya để học với suy nghĩ “càng học muộn càng hiệu quả”. Tuy nhiên, việc này thường khiến áp lực thi cử tăng lên thay vì giảm đi. Khi ngủ quá muộn, não bộ không có đủ thời gian phục hồi, dẫn đến tình trạng mệt mỏi, khó tập trung và dễ quên kiến thức vào ngày hôm sau.
Một cách hiệu quả hơn là xây dựng thói quen ngủ sớm, lý tưởng là trước 23h, và dậy sớm vào khoảng 4h-5h để học bài trong trạng thái tỉnh táo. Buổi sáng sớm là thời điểm não bộ hoạt động minh mẫn nhất, ít bị phân tâm và khả năng ghi nhớ cũng tốt hơn. So với việc cố gắng học thêm vào ban đêm trong trạng thái uể oải, việc dậy sớm giúp học sinh tiếp thu kiến thức nhanh và sâu hơn.
Nhiều học sinh khi chuyển từ thói quen thức khuya sang ngủ sớm – dậy sớm đều nhận thấy sự thay đổi rõ rệt: đầu óc nhẹ nhàng hơn, khả năng tập trung tăng lên và cảm giác căng thẳng giảm đi đáng kể. Khi cơ thể được nghỉ ngơi đúng cách, việc học trở nên hiệu quả hơn, từ đó giúp giảm áp lực thi cử một cách tự nhiên và bền vững.
8.1.4. Ăn uống khoa học
Chế độ dinh dưỡng có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng học tập và mức độ chịu đựng áp lực thi cử của học sinh. Trong giai đoạn ôn thi, nhiều em thường ăn uống qua loa, bỏ bữa hoặc phụ thuộc vào đồ ăn nhanh, nước ngọt để tiết kiệm thời gian. Tuy nhiên, những thói quen này lại khiến cơ thể nhanh mệt mỏi, dễ mất tập trung và làm gia tăng cảm giác căng thẳng.
Một chế độ ăn cân bằng, đầy đủ 5 nhóm dưỡng chất gồm: đạm, tinh bột, chất béo lành mạnh, rau xanh và hoa quả, sẽ giúp cơ thể duy trì năng lượng ổn định suốt cả ngày. Đạm từ thịt, cá, trứng, sữa hỗ trợ hoạt động của não bộ; tinh bột từ cơm, khoai, ngũ cốc cung cấp năng lượng chính; trong khi vitamin và chất xơ từ rau xanh, trái cây giúp cơ thể khỏe mạnh và giảm mệt mỏi. Bên cạnh đó, học sinh nên hạn chế các món chiên rán, đồ ăn nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm chế biến sẵn, vì chúng có thể khiến cơ thể nặng nề, uể oải và khó tập trung khi học.
Ngoài ra, việc duy trì thói quen ăn đúng bữa và uống đủ nước cũng rất quan trọng. Khi cơ thể được nuôi dưỡng đúng cách, não bộ sẽ hoạt động hiệu quả hơn, giúp việc học trở nên nhẹ nhàng hơn và từ đó góp phần giảm áp lực thi cử một cách rõ rệt.
8.1.5. Tập luyện đều đặn
Vận động thể chất là một trong những cách tự nhiên nhất để giảm áp lực thi cử. Khi tập luyện, cơ thể giải phóng các hormone tích cực giúp cải thiện tâm trạng và giảm căng thẳng. Không cần những bài tập quá nặng, chỉ cần đi bộ, chạy nhẹ hoặc chơi thể thao khoảng 20-30 phút mỗi ngày cũng đủ để giúp học sinh giải tỏa áp lực. Việc này không chỉ tốt cho sức khỏe mà còn giúp đầu óc trở nên tỉnh táo và tập trung hơn khi quay lại học tập.
8.2. Giải pháp trung hạn
Khi đó bạn có thể:
8.2.1. Lập kế hoạch ôn thi cụ thể
Một trong những nguyên nhân khiến áp lực thi cử trở nên lớn là cảm giác “không biết bắt đầu từ đâu”. Khi khối lượng kiến thức quá nhiều, học sinh dễ rơi vào trạng thái hoang mang và mất kiểm soát.
Việc lập kế hoạch ôn thi cụ thể giúp chia nhỏ mục tiêu và tạo ra lộ trình rõ ràng. Khi biết mình cần học gì trong từng ngày, từng tuần, học sinh sẽ giảm bớt cảm giác áp lực và tăng khả năng hoàn thành nhiệm vụ. Quan trọng hơn, việc hoàn thành từng phần nhỏ sẽ tạo cảm giác tiến bộ, từ đó củng cố sự tự tin.
8.2.2. Tìm ra phương pháp học phù hợp
Không phải cứ học nhiều là hiệu quả. Nếu phương pháp học không phù hợp, học sinh có thể dành rất nhiều thời gian nhưng vẫn không đạt kết quả như mong muốn, từ đó làm gia tăng áp lực thi cử.
Mỗi học sinh có cách tiếp thu khác nhau. Có người học tốt qua việc ghi chép, có người lại hiểu nhanh hơn khi làm bài tập hoặc giảng lại cho người khác. Khi tìm được phương pháp phù hợp, việc học trở nên nhẹ nhàng hơn, hiệu quả hơn và áp lực cũng giảm đi đáng kể.
8.2.3. Tư duy tích cực
Cách học sinh nhìn nhận vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ áp lực thi cử mà các em cảm nhận. Khi coi kỳ thi là “cuộc chiến sống còn”, mọi sai sót nhỏ đều trở nên đáng sợ và dễ khiến tâm lý căng thẳng tăng cao. Ngược lại, khi thay đổi góc nhìn, áp lực có thể giảm đi đáng kể.
Một cách suy nghĩ đơn giản nhưng hiệu quả là: chỉ cần chăm chỉ ôn tập, nắm chắc kiến thức, học sinh hoàn toàn có thể yên tâm rằng mình đã cố gắng hết sức và sẽ không phải hối hận vì đã không nỗ lực. Sự tập trung vào quá trình, thay vì chỉ nhìn vào kết quả, giúp tâm lý trở nên vững vàng hơn trong suốt hành trình ôn thi.
Ngoài ra, cũng cần chấp nhận rằng không phải mọi thứ lúc nào cũng diễn ra đúng như mong đợi. Nếu kết quả chưa như ý, điều đó không có nghĩa là cánh cửa đã đóng lại hoàn toàn. Mỗi trải nghiệm đều mang một ý nghĩa riêng và có thể mở ra những hướng đi khác phù hợp hơn. Khi hiểu rằng một kỳ thi không quyết định toàn bộ tương lai, học sinh sẽ bớt áp lực và có thể giữ được sự bình tĩnh cần thiết.
Tư duy tích cực không phải là né tránh khó khăn, mà là cách giúp học sinh đối diện với áp lực thi cử một cách chủ động và linh hoạt hơn. Khi tâm lý ổn định, việc học cũng trở nên hiệu quả, áp lực thi cử sẽ nhẹ nhàng hơn.
8.3. Giải pháp dài hạn
Các bạn có thể có những dành động:
8.3.1. Thấu hiểu bản thân
Giải tỏa áp lực thi cử để đạt hiệu quả lâu dài bắt đầu từ việc hiểu rõ chính mình. Khi học sinh nhận ra điểm mạnh, điểm yếu, sở thích và cách mình tiếp thu kiến thức tốt nhất, các em sẽ không còn học trong trạng thái mơ hồ hay chạy theo kỳ vọng của người khác. Việc hiểu bản thân giúp học sinh biết mình phù hợp với mục tiêu nào, cần cải thiện điều gì và nên đi theo hướng nào trong hành trình học tập.
Tuy nhiên, không phải học sinh nào cũng có đủ trải nghiệm và phương pháp để tự khám phá bản thân một cách rõ ràng. Đây cũng là lý do nhiều đơn vị trong lĩnh vực phát triển bản thân ra đời nhằm hỗ trợ các em trong quá trình này. Tại Minh Trí Thành, các chuyên gia đồng hành cùng học sinh thông qua các chương trình định hướng, giúp các em nhận diện năng lực, tính cách và giá trị cá nhân. Khi hiểu mình là ai và mình thực sự muốn gì, học sinh sẽ học tập với tâm thế chủ động hơn, từ đó giảm đáng kể áp lực thi cử. Thấu hiểu bản thân không chỉ giúp vượt qua một kỳ thi, mà còn là nền tảng quan trọng để mỗi học sinh phát triển mạnh mẽ và tự tin gặt hái thành công trong tương lai.
8.3.2. Đặt mục tiêu hợp lý
Mục tiêu quá cao hoặc quá mơ hồ đều có thể làm gia tăng áp lực thi cử. Khi đặt ra những kỳ vọng vượt quá khả năng, học sinh dễ rơi vào trạng thái căng thẳng và thất vọng nếu không đạt được.
Một mục tiêu hợp lý cần dựa trên năng lực hiện tại và có lộ trình rõ ràng. Khi mục tiêu vừa sức, học sinh sẽ có động lực để cố gắng mà không cảm thấy quá tải. Việc đạt được từng mục tiêu nhỏ cũng giúp củng cố sự tự tin và giảm áp lực đáng kể.
8.3.3. Xây dựng nội động lực
Về lâu dài, yếu tố quan trọng giúp học sinh vượt qua áp lực thi cử không nằm ở việc học nhiều hơn, mà nằm ở việc học vì điều gì. Khi nói đến động lực, có thể chia thành hai loại: nội động lực và ngoại động lực.
Ngoại động lực đến từ những yếu tố bên ngoài như điểm số, phần thưởng, lời khen hay kỳ vọng của cha mẹ. Đây là nguồn động lực phổ biến, giúp học sinh có thể cố gắng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu chỉ học vì sợ bị phạt, sợ bị so sánh hay để làm hài lòng người khác, học sinh rất dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi và mất phương hướng khi kết quả không như mong đợi. Khi đó, áp lực thi cử sẽ trở nên nặng nề hơn vì mọi nỗ lực đều gắn với sự đánh giá từ bên ngoài.
Ngược lại, nội động lực xuất phát từ bên trong mỗi học sinh, như mong muốn phát triển bản thân, hiểu bài, làm chủ kiến thức hoặc đạt được mục tiêu cá nhân phù hợp với năng lực. Khi học vì chính mình, học sinh thường cảm thấy chủ động hơn, ít bị áp lực chi phối và có khả năng duy trì sự kiên trì trong thời gian dài. Ngay cả khi gặp khó khăn, các em cũng dễ dàng điều chỉnh và tiếp tục cố gắng thay vì bỏ cuộc.
Việc xây dựng nội động lực không diễn ra trong một sớm một chiều, mà cần bắt đầu từ việc hiểu bản thân, đặt mục tiêu phù hợp và biết ghi nhận những tiến bộ nhỏ mỗi ngày. Khi nội động lực đủ mạnh, học sinh không chỉ vượt qua áp lực thi cử mà còn hình thành được tinh thần bền bỉ và ý chí kiên cường để đối diện với nhiều thử thách khác trong cuộc sống.
Trong thực tế, để rèn luyện được điều này, nhiều học sinh cần có sự hướng dẫn và môi trường phù hợp. Tại Minh Trí Thành, các chương trình phát triển bản thân như “Con Chủ Động” dành cho trẻ từ 9-17 tuổi tập trung giúp các em xây dựng tư duy sống chủ động, hiểu cách khơi dậy nội động lực trong học tập và rèn luyện tính kỷ luật cá nhân. Khi biết học vì chính mình và làm chủ hành động của mình, học sinh không còn bị áp lực thi cử chi phối, mà có thể tự tin, chủ động vượt qua các kỳ thi và những thử thách phía trước.
9. Cha mẹ nên làm gì để giảm áp lực thi cử cho con?
Với bậc phụ huỳnh thì trong giải đoạn thi cử của con thì cha mẹ có thể:
9.1. Lắng nghe và thấu hiểu thay vì áp đặt
Điều đầu tiên và quan trọng nhất là cha mẹ cần thực sự lắng nghe con. Nhiều học sinh không chia sẻ vì sợ bị phán xét hoặc cho rằng cha mẹ sẽ không hiểu. Khi con nói về khó khăn, áp lực hay nỗi lo của mình, cha mẹ nên lắng nghe với thái độ cởi mở, không vội đưa ra lời khuyên hay so sánh.
Chỉ khi cảm thấy được thấu hiểu, con mới sẵn sàng chia sẻ nhiều hơn. Đây là nền tảng giúp cha mẹ nhận ra con đang gặp áp lực thi cử ở mức nào và cần hỗ trợ ra sao. Đôi khi, việc được nói ra và được lắng nghe đã giúp con giải tỏa một phần lớn căng thẳng.
9.2. Điều chỉnh kỳ vọng phù hợp với con
Kỳ vọng của cha mẹ có thể là động lực, nhưng cũng có thể trở thành gánh nặng nếu không phù hợp. Thay vì đặt mục tiêu dựa trên mong muốn chủ quan hoặc so sánh với người khác, cha mẹ nên nhìn vào năng lực, điểm mạnh và trạng thái hiện tại của con.
Một mục tiêu vừa sức sẽ giúp con có động lực cố gắng mà không cảm thấy quá tải. Ngược lại, nếu kỳ vọng quá cao, con rất dễ rơi vào trạng thái lo lắng, sợ thất bại và dần mất tự tin. Khi cha mẹ biết điều chỉnh kỳ vọng phù hợp với năng lực và trạng thái của con, áp lực thi cử cũng sẽ giảm đi, từ đó giúp con học tập với tâm thế nhẹ nhàng và chủ động hơn.
Cha mẹ có thể tham khảo thêm buổi định hướng của chuyên gia Nguyễn Thị Lanh (Học viện Minh Trí Thành) – Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, qua đó hiểu rõ hơn cách đồng hành và định hướng nghề nghiệp phù hợp cho học sinh, thay vì vô tình tạo thêm áp lực cho con.
Bí quyết giúp con chọn trường và định hướng nghề nghiệp | Nguyễn Thị Lanh
9.3. Đồng hành thay vì kiểm soát
Nhiều phụ huynh có thói quen kiểm soát việc học của con như nhắc nhở liên tục, kiểm tra bài vở hoặc đặt lịch học dày đặc. Dù xuất phát từ sự quan tâm, cách làm này dễ khiến con cảm thấy bị áp lực và mất đi sự chủ động.
Thay vào đó, cha mẹ nên chuyển sang vai trò đồng hành: cùng con xây dựng kế hoạch học tập, hỏi han tiến độ và hỗ trợ khi cần thiết. Khi được tin tưởng, con sẽ có trách nhiệm hơn với việc học của mình. Sự đồng hành đúng cách không chỉ giúp giảm áp lực thi cử mà còn tăng sự gắn kết giữa cha mẹ và con cái.
9.4. Tạo môi trường an toàn về tâm lý
Gia đình nên là nơi con cảm thấy an toàn, ngay cả khi kết quả học tập không như mong đợi. Khi con đạt điểm cao, cha mẹ có thể ghi nhận; nhưng khi con chưa làm tốt, điều quan trọng hơn là sự động viên và cùng con tìm cách cải thiện.
Nếu mỗi lần điểm thấp đều đi kèm với trách móc hoặc thất vọng, con sẽ dần hình thành nỗi sợ thất bại và áp lực thi cử sẽ ngày càng lớn. Ngược lại, khi biết rằng mình luôn được chấp nhận và hỗ trợ, con sẽ tự tin hơn khi đối diện với thử thách. Một môi trường tâm lý tích cực không khiến con ỷ lại, mà giúp con có đủ nền tảng vững vàng để nỗ lực và phát triển lâu dài.
10. Kết luận
Áp lực thi cử là điều khó tránh khỏi trong hành trình học tập, nhưng không phải lúc nào cũng là trở ngại nếu được hiểu và kiểm soát đúng cách. Khi học sinh xây dựng được nội động lực, phương pháp học phù hợp và sự đồng hành từ gia đình, áp lực thi cử có thể trở thành động lực để phát triển. Quan trọng nhất, hãy nhớ rằng một kỳ thi không quyết định toàn bộ tương lai, mà cách bạn đối diện với áp lực thi cử mới là yếu tố tạo nên sự trưởng thành lâu dài.
Đăng ký ngay trải nghiệm chương trình 3 buổi miễn phí để tìm ra phương pháp định hướng và giao tiếp đúng với con: https://sukien.minhtrithanh.com/
Thông tin liên hệ:
📌 Công ty Cổ phần Học viện Minh Trí Thành
🌐 Website: https://minhtrithanh.com/
📘 Fanpage: https://www.facebook.com/congtyminhtrithanh/
🎥 YouTube: https://www.youtube.com/@NguyenThiLanh
🎵 TikTok: https://www.tiktok.com/@mrslanh
🏢 Trụ sở: Tầng 4, Tòa nhà thương mại Parkview, đường Huyền Quang, Phường Võ Cường, Tỉnh Bắc Ninh
🏢 Chi nhánh Hà Nội: Tầng 4, Tòa nhà N01-T3 khu Ngoại giao đoàn, đường Hoàng Minh Thảo, P. Xuân Đỉnh, TP. Hà Nội
🏢 Văn phòng TP.HCM: Tầng 3, tòa nhà Intan, 97 Nguyễn Văn Trỗi, Phường Phú Nhuận, Thành phố Hồ Chí Minh
☎ Hotline: 091 218 1219 – 092 317 6789
