Cách dạy trẻ 9 tuổi bướng bỉnh như thế nào? Có lẽ, đây là câu hỏi của rất nhiều bậc phụ huynh có con ở độ tuổi này. Lên 9 tuổi, trẻ bước vào giai đoạn chuyển đổi tâm lý mạnh, bắt đầu dùng sự bướng bỉnh để khẳng định cái tôi. Do đó, không ít cha mẹ đối mặt với sự tức giận, bực bội hay thậm chí là bất lực trước những biểu hiện của trẻ.
Trong bài viết này, Minh Trí Thành sẽ cùng cha mẹ tìm hiểu:
- Đặc điểm tâm lý trẻ 9 tuổi
- Vì sao trẻ 9 tuổi bướng bỉnh: tranh luận, trì hoãn, phản ứng thái quá,…
- Cách dạy trẻ 9 tuổi bướng bỉnh hiệu quả
- Những lưu ý quan trọng trong giai đoạn này
Và cách Minh Trí Thành đồng hành cùng cha mẹ trưởng thành cùng con.
1. Đặc điểm tâm lý trẻ 9 tuổi
Tuổi lên 9 là độ tuổi “bản lề” trước khi con bước vào thời gian tiền dậy thì ở tuổi lên 10. Đây là thời kỳ của sự tích lũy nội tâm và khẳng định năng lực của trẻ. Bởi vậy, tâm lý trẻ 9 tuổi cũng có những điểm thú vị riêng.
1.1. Hình thành cái tôi độc lập và quyền riêng tư
Lên 9 tuổi, cha mẹ sẽ phải “bỡ ngỡ” khi con không còn là đứa trẻ luôn quẩn quanh cha mẹ. Con bắt đầu xây dựng một “thế giới bí mật” của riêng mình. Lúc này, con đang cố gắng vạch ra cho mình một ranh giới mà cha mẹ không được bước vào khi chưa được cho phép.
Con thích đóng cửa phòng, có những cuốn sổ nhật ký riêng. Đồng thời, con cũng không còn muốn kể hết mọi chuyện ở trường, mọi chuyện về bạn bè như trước. Bạn sẽ bắt gặp nhiều hơn những câu nói: “Con tự làm được mà”, “Mẹ đừng vào phòng con khi chưa hỏi” hay “Hôm nay không có gì để kể cả”.
1.2. Bắt đầu quan tâm đến bạn bè
Bạn bè dần trở thành mối quan tâm trong thế giới của trẻ 9 tuổi. Con có xu hướng so sánh mình với các bạn xung quanh và nhu cầu được “ngầu” trong mắt bạn bè.
Biểu hiện rõ nét nhất là: con muốn mặc đồ giống bạn, muốn có đồ chơi như bạn, muốn chơi môn thể thao bạn thích… Bên cạnh đó, khi các bạn nhận xét tích cực con sẽ vui cả ngày. Nhưng bạn bè nhận xét xấu, con dễ bị buồn bã ủ rũ.
Đừng vội trêu chọc hay phán xét con. Cha mẹ có thể tạo điều kiện để con mời bạn về nhà, vừa giúp con kết nối với các bạn, vừa hiểu hơn về nhóm bạn mà con đang gắn kết.
1.3. Có khả năng lập luận, logic
Ở tuổi lên 9, con bắt đầu biết phân tích, so sánh và có ý kiến riêng chứ không hoàn toàn nghe lời người lớn. Con không còn chấp nhận những câu lệnh áp đặt “phải nghe lời”. Thay vào đó, trẻ thường xuyên chỉnh lại lời cha mẹ hoặc đặt ra câu hỏi hóc búa: “Tại sao con phải làm vậy trong khi mẹ không làm?”, “Mẹ cũng đang dùng điện thoại đấy thôi, sao lại bắt con cất?…
Đối mặt với điều này, cha mẹ thường than phiền con hay “lý sự” và dùng quyền cha mẹ để dập tắt. Nhưng sự thực, con đang phát triển tư duy logic và việc đàm phán sẽ hữu ích hơn là đối đáp căng thẳng.
1.4. Áp lực về năng lực và sự tự ti
Tuổi lên 9 là lúc con có nhận thức về việc thành công và thất bại. Trẻ sợ mình “kém cỏi” so với bạn bè ở môn học hay năng khiếu nào đó. Con dễ nản lòng nếu làm sai hoặc trốn tránh những việc mà con thấy mình không giỏi. Chẳng hạn: “Con không làm được đâu, mẹ làm đi”; “Con không làm đâu, con sợ lắm”,… Lúc này, sự ghi nhận và khen ngợi nỗ lực cụ thể sẽ giúp con vượt qua áp lực và tự tin hơn.
1.5. Thích tìm tòi, khám phá
Khác với sự chóng chán ở tuổi lên 6, lên 7, đứa trẻ 9 tuổi có thể ngồi hàng giờ để lắp ráp một bộ lego, tháo lắp một chiếc xe đồ chơi hay kiên trì tập luyện động tác thể thao cho đến khi thuần thục. Đây là biểu hiện cho sự chuyển giao “hứng thú nhất thời” sang “đam mê có mục tiêu” của đứa trẻ 9 tuổi. Bộ não của con đã phát triển đủ để hiểu các khái niệm phức tạp và kiên trì khám phá. Sự đồng hành của cha mẹ trong giai đoạn này chính là “chìa khóa” để con rèn luyện và phát huy khả năng.
2. Nguyên nhân trẻ 9 tuổi bướng bỉnh
Việc cảm nhận con trở nên bướng bỉnh không phải là sự “thay đổi tính nết” hay con “hư hỏng”. Đó là kết quả của những thay đổi về tâm lý, môi trường con đang sống. Và đặc biệt là cách mà cha mẹ đang đồng hành cùng con. Dưới đây là những nguyên nhân cốt lõi khiến trẻ 9 tuổi bướng bỉnh.
2.1. Con đang muốn khẳng định quyền tự chủ
Tâm lý hình thành cái tôi đang thôi thúc con có nhiều hành động hơn để khẳng định mình. Con bắt đầu cảm thấy mình “đã lớn”, không muốn là một đứa trẻ chỉ biết vâng lời.
Bởi vậy, con thích tự mình quyết định những việc cá nhân như quần áo, cách học tập, giờ giấc,… Nhiều bậc cha mẹ lại không thấu hiểu điều này. Họ vẫn muốn con là đứa trẻ nghe lời, không đủ lớn để tự quyết định. Cha mẹ càng cố ép con vào khuôn khổ, con lại cố vượt ra. Bằng sự bướng bỉnh của mình, con muốn khẳng định quyền độc lập nhiều hơn.
2.2. Con đang thể hiện tư duy phản biện
Trẻ 9 tuổi đã có khả năng tư duy logic và phản biện tốt. Con có thể nhận ra những mâu thuẫn trong lời nói và hành động của người lớn. Do đó, con không còn chấp nhận kiểu “Vì cha mẹ con bảo thế”.
Nếu cha mẹ không công bằng, thiếu tính logic, con sẽ dùng sự bướng bỉnh để phản kháng. Chẳng hạn như “lý sự” bằng các câu như: “Tại sao mẹ bắt con để giày vào tủ trong khi con thấy mẹ toàn vứt linh tinh” Hay “Điều đó thật vô lý, anh không làm tại sao con phải làm”…
2.3. Áp lực từ bạn bè
Giai đoạn này, bạn bè chiếm một phần quan trọng trong cuộc sống của con. Đôi khi, sự bướng bỉnh của con bắt nguồn từ việc con cố gắng “gia nhập” và thể hiện trong nhóm bạn.
Chẳng hạn, trẻ sợ bạn bè trêu chọc nên bướng bỉnh để chứng tỏ mình “lớn”, “ngầu” và độc lập. Một số trẻ sợ bị lạc lõng và tụt hậu với bạn bè, nên đòi cha mẹ mua đồ, thay đổi sở thích để hòa nhập.
Hầu hết cha mẹ thường để ý để nhu cầu này của trẻ. Khi con bướng bỉnh, họ thường kết luận con “hư” cần phải chỉnh đốn. Điều này khiến con nghĩ cha mẹ không hiểu mình, con chọn cách im lặng hoặc “bướng” hơn để phản kháng.
2.4. Áp lực học tập và mong muốn khẳng định năng lực
Như có nhắc đến trong phần trên, trẻ 9 tuổi đã ý thức về việc thất bại và thành công. Thêm vào đó, cha mẹ và thầy cô cũng đặt nhiều kỳ vọng ở con: mong con học giỏi, chăm ngoan, điểm số cao, biết môn này, giỏi môn kia,… Trẻ 9 tuổi bắt đầu chịu áp lực lớn hơn về chuyện học hành.
Khi gặp khó khăn trong học tập, thấy mình không giỏi bằng bạn bè, con dễ nảy sinh tâm lý tự ti. Trẻ thường dùng sự bướng bỉnh như một lớp vỏ bảo vệ che đi cảm xúc tiêu cực này. Con lười làm bài tập vì sợ điểm kém, con dấu bài thi điểm thấp vì sợ mẹ thất vọng,…
2.5. Sự mất kết nối trong gia đình
Có một điều thường diễn ra ở các gia đình trẻ hiện nay: cha mẹ quá bận rộn. Con cái thường phó mặc cho ông bà hoặc giúp việc. Cha mẹ chỉ tương tác với con qua các mệnh lệnh: Ăn chưa? Tắm chưa? Học bài đi!…
Sáng con ngủ dậy thì cha mẹ vội vã rời nhà. Tối muộn cha mẹ mới về hoặc bận rộn với công việc mà ít có thời gian cho con. Sự bướng bỉnh (mà cha mẹ nhìn thấy) thực chất là cách con gây sự chú ý hoặc thể hiện rằng: con không được yêu thương.
2.6. Thiếu nhất quán trong gia đình
Trẻ 9 tuổi bướng bỉnh cũng xuất phát từ việc thiếu nhất quán trong gia đình. Cha cho phép nhưng mẹ cấm, hoặc tùy tâm trạng mà cha mẹ “dễ tính” – “khó tính”. Ở một số gia đình lại là cha mẹ nghiêm khắc nhưng ông bà “bao che”…
Sự thiếu nhất quán khiến trẻ mất phương hướng và nảy sinh tâm lý “mặc kệ”. Trẻ cũng dễ dựa vào sự yêu chiều của người này để bảo vệ mình trước người còn lại.
3. Cách dạy trẻ 9 tuổi bướng bỉnh
Nền tảng cốt lõi của cách dạy trẻ 9 tuổi bướng bỉnh là xây dựng kết nối tích cực. Trong giai đoạn này, cha mẹ cần kiên nhẫn, bình tĩnh, lắng nghe và tôn trọng con thay vì tranh cãi hay nghiêm khắc. Dưới đây là 6 cách mà cha mẹ nên áp dụng.
3.1. Giữ bình tĩnh trước sự bướng bỉnh
Khi con lý sự, phản kháng,… cha mẹ thường mất kiên nhẫn và dễ nổi nóng ngay lập tức. Từ những lời nói qua lại, to tiếng đến căng thẳng, mối quan hệ giữa cha mẹ và con dần dần xa cách.
Từ góc độ của cha mẹ, khó có thể bình tĩnh ngay trong ngày một ngày hai. Hãy rèn luyện để tránh cãi vã với con, hít thở sâu trong 3 phút. Dừng lại một chút để lắng nghe, hiểu nguyên nhân tại sao con không muốn. Làm được điều này, cha mẹ mới có thể gỡ dần được sự bướng bỉnh của con.
3.2. Cho con quyền lựa chọn và tôn trọng ý kiến
Đừng tưởng con chỉ là trẻ con, trẻ 9 tuổi đã có chính kiến và sự lựa chọn. Bởi vậy, thay vì bắt con làm theo ý mình, cha mẹ nên đưa ra 2-3 lựa chọn tích cực. Con được chọn điều con muốn, cảm thấy được tôn trọng và sẽ hoàn thành tốt hơn.
Chẳng hạn thay vì yêu cầu con: Con đi tắm đi, con học bài ngay; cha mẹ có thể thay bằng: “Con muốn làm bài tập trước hay tắm trước”. Chỉ thay đổi một chút thôi, con vẫn hoàn thành hai điều trên mà không hề có sự bướng bỉnh nào.
Ngoài ra, cha mẹ cũng cần giải thích rõ ràng cho con về lý do khi đưa ra quy tắc và yêu cầu cho con. Khi muốn con xếp giày vào tủ, hãy giải thích về sự tiện lợi, thẩm mỹ khi giày để đúng vị trí.
3.3. Xây dựng quy tắc và nhất quán
Cha mẹ có thể đặt ra các quy tắc, giới hạn rõ ràng và những hậu quả khi vi phạm. Tất nhiên là cần phải giải thích cho con hiểu, cho con đóng góp ý kiến. Đó có thể là quy tắc về giờ xem tivi, thời gian học bài, về giúp đỡ việc nhà,…
Khi đã có được quy chuẩn này, cha mẹ cũng cần nhất quán và thực hiện theo theo nguyên tắc chứ không theo cảm xúc. Con sẽ không sự bướng bỉnh để phản kháng trong các tình huống hàng ngày. Đồng thời, sự nhất quán cũng giúp trẻ không thể tìm cách “lách luật”.
3.4. Giải phóng kỳ vọng và khen ngợi tích cực
Giúp con giải tỏa những áp lực bên trong là cách dạy trẻ 9 tuổi bướng bỉnh bền vững nhất. Thay vì đặt kỳ vọng quá lớn lên đứa trẻ 9 tuổi, cha mẹ hãy ghi nhận con nhiều hơn.
Hãy tập trung vào những hành vi tích cực của con và khen ngợi kịp thời: hôm nay con dậy sớm hơn, hoàn thành bài tập, giúp cha mẹ việc nhà,… Sự ghi nhận này vừa tiếp thêm sự tự tin, vừa giúp con hiểu đâu là hành vi được khuyến khích. Từ đó, con cũng thay đổi để giảm bớt sự chống đối.
3.5. Hiện diện bên con nhiều hơn
Cha mẹ thường nghĩ rằng, chỉ cần chủ nhật cả nhà đi trung tâm thương mại hay dịp lễ tết đi du lịch là đã đủ “bù đắp” cho con. Nhưng với một đứa trẻ 9 tuổi, con cần sự hiện diện thực sự hơn là “sự có mặt”.
Sự kết nối bền chặt nhất thường đến từ khoảnh khắc đời thường. Đó là cùng con rửa bát và trò chuyện; cùng con trồng cây; cùng con chạy bộ;… Mỗi ngày, cha mẹ hãy dành ít nhất 15-30 phút hiện diện thực sự bên con. Thông qua đó, cha mẹ có thể cùng con khám phá sở thích của con, thấu hiểu hơn nội tâm của con. Và chính sự hiện diện này sẽ dần xoa dịu áp lực, bướng bỉnh và lấp đầy khoảng cách trong gia đình.
3.6. Làm gương cho con
Ở tuổi lên 9, trẻ biết quan sát sắc sảo, biết đánh giá sự nhất quán giữa lời nói và việc làm của người lớn. Bởi vậy, “làm gương” chính là cách mà cha mẹ dạy trẻ 9 tuổi bớt bướng bỉnh.
Nếu muốn con tôn trọng, cha mẹ hãy để con thấy mình cũng là người tôn trọng con và những người xung quanh. Cách cha mẹ nói chuyện với ông bà, với hàng xóm, với người bán hàng,… đều trở thành khuôn mẫu cho con.
Con cũng học cách quản lý cảm xúc và biết nhận lỗi từ cách cha mẹ thực hiện. Khi con bướng bỉnh, cha mẹ giận dữ, con cũng học được việc “quát to” có sức mạnh. Thay vào đó, sự điềm tĩnh và giải quyết vấn đề bằng lý lẽ sẽ giúp con biết sự bình tĩnh mới là sức mạnh thực sự.
Mặt khác, việc cha mẹ dũng cảm nhận lỗi cũng là cách để con có được đức tính này. Cha mẹ hoàn toàn có thể xin lỗi trước mặt con. Xin lỗi con không làm mất đi quyền uy của bạn. Cha mẹ biết nói: Xin lỗi con! Con tha thứ cho mẹ nhé!… bạn đang dạy con biết nhận trách nhiệm và sửa sai.
Sự tôn trọng, sự bình tĩnh và biết nhận lỗi; tất cả sẽ giúp xóa bỏ tâm lý bướng bỉnh để “bảo vệ cái tôi” của con.
4. Lưu ý khi dạy trẻ 9 tuổi bướng bỉnh
Giúp đứa trẻ 9 tuổi hết bướng bỉnh là hành trình cần sự tinh tế và kiên nhẫn. Dưới đây là 3 lưu ý quan trọng để cha mẹ đến đích thành công trong hành trình này!
4.1. Tránh so sánh con với người khác
Việc so sánh không giúp trẻ tiến bộ hơn mà chỉ nuôi dưỡng sự tự ti. Trẻ cũng dễ sinh lòng đố kỵ với các bạn được so sánh. Đồng thời, con cũng phản kháng nhiều hơn để bảo vệ cái tôi bị tổn thương của mình.
Bởi vậy, cha mẹ hãy dừng việc so sánh con với người khác. Sự so sánh chỉ nên dùng để khích lệ sự tiến bộ của con so với hôm trước. Chẳng hạn, muốn con học bài, đừng vội kéo thêm “con nhà người ta”: Nhìn bạn A kìa, bạn ấy tự giác học bài chứ có cần mẹ phải nhắc như con đâu! – Hãy dùng cách khéo léo hơn: “Tuần trước mẹ thấy con rất tự giác làm bài tập sớm để đọc truyện. Tuần này con sẽ làm được đúng không?”
4.2. Không tranh cãi và dừng đúng lúc
Thật khó để các bậc phụ huynh giữ được bình tĩnh khi thấy con làm trái ý, tranh cãi với mình hay thờ ơ khi cha mẹ lên tiếng. Tuy nhiên, càng tranh cãi, cha mẹ lại dễ bị rơi vào vòng xoáy cảm xúc.
Con tranh cãi, cha mẹ tranh cãi gay gắt hơn, lý trí dễ bị cảm xúc lấn át. Lúc này, cả cha mẹ và con cái dễ nói ra những lời nói gay gắt, gây tổn thương cho đối phương.
Bí quyết ở đây là gì?
Khi con bắt đầu lớn tiếng hay lý sự cùn, cha mẹ hãy chủ động dừng lại. Ví dụ: “Bây giờ cả mẹ và con đều đang không được bình tĩnh. Chúng ta sẽ dừng nói chuyện ở đây. 15 phút nữa mình sẽ nói về việc này sau”. Cha mẹ điềm tĩnh sẽ có sức nặng hơn cha mẹ nghiêm khắc.
4.3. Không dùng quyền lực để “sửa” con
Nhiều cha mẹ khi đối mặt với hành vi bướng bỉnh của trẻ thường dùng quyền uy để con dừng lại. Đó có thể là đe doạ, quát mắng, dùng đòn roi,… khiến con sợ và tuân thủ ngay lập tức.
Nhưng khi dùng quyền lực, bạn đang vô tình truyền cho con thông điệp: kẻ mạnh là kẻ thắng. Con dễ hình thành xu hướng bạo lực hoặc nói dối để không bị cha mẹ trách phạt.
Cách đúng là, hãy giải thích để con hiểu hệ quả và biết chịu trách nhiệm. Đừng quát con để con dẹp đồ chơi, hãy giải thích: Nếu không dọn dẹp con sẽ không được chơi món đồ đó vào ngày mai.
5. Minh Trí Thành – Đồng hành cùng cha mẹ “trưởng thành cùng con”
Với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực, Minh Trí Thành đã giúp hàng chục nghìn cha mẹ tìm lại kết nối và Thấu hiểu – Đồng hành – Dẫn dắt con tích cực. Để khách hàng có được sự thay đổi tích cực, Minh Trí Thành đã xây dựng những chương trình chất lượng và phương pháp hỗ trợ khách hàng hiệu quả.
5.1. Ưu thế vượt trội của Minh Trí Thành
Hầu hết cha mẹ khi đến với minh Trí Thành với tâm thế “sửa con”. Tuy nhiên, chính cha mẹ lại bước vào hành trình với tâm thế hoàn toàn khác, một hành trình mà chính cha mẹ cũng cần “lớn lên”. Những ưu thế nổi bật của phương pháp tại Minh Trí Thành có thể kể đến:
- Thay vì đưa ra các mẹo vặt xử lý tình huống bề nổi, phương pháp của Minh Trí Thành tập trung vào xử lý nguyên nhân gốc rễ. Bởi vậy, kết quả cũng đạt được lâu dài và bền vững hơn.
- Các chương trình được xây dựng dựa trên sự tiếp thu những tư duy và kiến thức tiên tiến trên thế giới; cải tiến phù hợp với thực trạng gia đình Việt.
- Giúp cha mẹ tìm thấy sự bình an, thay đổi tư duy – thay đổi phương pháp. Từ đó xây dựng mối quan hệ kết nối sâu sắc với con. Biết hướng dẫn con tự điều chỉnh thay vì kiểm soát bằng sợ hãi
- Mỗi bài học đều đi kèm quy trình thực hành cụ thể giúp cha mẹ áp dụng trong cuộc sống hàng ngày.
- Đội ngũ hỗ trợ, nền tảng website, App giúp khách hàng dễ dàng học tập và thực hành.
5.2. Các chương trình nổi bật
- Đường đến trái tim con: Nhận diện những sai lầm phổ biến trong việc nuôi dạy con, cập nhật tư duy của 1% cha mẹ tỉnh thức, biết cách kết nối lại sâu sắc với con.
- Cha mẹ tỉnh thức: Giúp cha mẹ chữa lành nội tâm và thay đổi cách phản ứng với con. Biết cách đồng hành, khơi gợi những phẩm chất tốt đẹp của con.
- Trưởng thành cùng con: Nơi cha mẹ và con cái cùng học cách quản lý nội tâm, nuôi dưỡng sự tự tin và lòng tự trọng. Khi nền tảng cảm xúc vững vàng, mọi hành vi bướng bỉnh sẽ tự khắc được chuyển hóa thành sự hợp tác tự nguyện.
Sự bướng bỉnh của trẻ 9 tuổi không phải là dấu hiệu con “hư” cần phải “sửa”. Đó là thông điệp mạnh mẽ về nhu cầu được độc lập và cần thấu hiểu. Thay vì dùng quyền cha mẹ để dập tắt hành vi, hãy chọn cách dẫn dắt con bằng sự bình an và thấu hiểu.
Sau tất cả, chúng ta nhận ra rằng, cách dạy trẻ 9 tuổi bướng bỉnh chính là trở thành bậc cha mẹ tỉnh thức. Hãy để Minh Trí Thành đồng hành cùng bạn tìm lại kết nối với con, giúp con trưởng thành tự tin và bản lĩnh!
