Vô thức là gì? Trạng thái vô thức hoạt động thế nào? Ý nghĩa của vô thức đối với chúng ta ra sao? Khi cuộc đời bạn bất như ý, bạn thường nghĩ do số phận mình không được may mắn. Bạn muốn bình an hơn, nhưng chỉ cần ai nói câu chạm đến phần tổn thương trong bạn, là bạn có thể nổi giận.
Có những người muốn được yêu thương lành mạnh, nhưng cứ bước vào một mối quan hệ là lại sợ hãi, kiểm soát, tổn thương hoặc bỏ chạy. Rất nhiều cha mẹ đã hứa với chính mình rằng sẽ không nuôi con theo cách ngày xưa mình từng đau, nhưng đến lúc bị áp lực, họ lại lặp lại cách dạy cũ: La mắng, đòn roi,… Có những người đã rất mệt với những vòng lặp của mình, nhưng vẫn không hiểu vì sao mình cứ quay lại đúng kiểu phản ứng ấy.
Sự thật, vấn đề không nằm ở phần bạn nhìn thấy bằng ý thức mỗi ngày. Nó nằm ở phần sâu hơn, âm thầm hơn, cổ xưa hơn trong tâm trí bạn, và nó mang tên là vô thức.
Vô thức như một “kho tàng” chứa những ký ức, cảm xúc và phản ứng ngầm ẩn nằm ngoài sự kiểm soát của ý thức; Trong vô thức cũng có thể gắn với đau đớn, lo âu, xung đột hoặc những điều con người khó chấp nhận về chính mình. Vô thức đôi khi bộc lộ qua giấc mơ, hành vi vô thức và những lời nói lỡ lời.
Theo cô Lanh, thì vô thức là nơi giữ lại những điều bạn tưởng đã qua, nhưng thật ra vẫn đang sống trong cách bạn phản ứng với cuộc đời hôm nay. Có thể bạn không nhớ nhưng cơ thể bạn nhớ, cảm xúc bạn nhớ,… Cách bạn yêu, cách bạn sợ, cách bạn tự vệ, cách bạn nổi nóng, cách bạn im lặng, cách bạn làm cha mẹ… rất nhiều thứ đang mang dấu tay của vô thức.
Hiểu về vô thức không phải để thần bí hóa con người, mà để bắt đầu thấy: Điều gì trong mình đang âm thầm điều khiển cuộc sống này, điều gì khiến mình cứ lặp lại những điều không muốn lặp, và điều gì cần được soi sáng nếu thật sự muốn chữa lành và sống khác đi.
Hãy đọc đến cuối bài viết để có góc nhìn đa chiều hơn về vô thức, thông qua 7 nội dung:
- Vô thức là gì?
- Nguồn gốc của vô thức.
- Tác động của vô thức.
- Vô thức hoạt động thế nào?
- Các cấp độ của vô thức.
- Cách sử dụng vô thức
Và cách Minh Trí Thành ứng dụng khoa học tâm thức để giúp mỗi người hiểu chính mình sâu hơn.
1. Vô thức là gì?
Vô thức là một “kho tàng” chứa cảm xúc, suy nghĩ, ký ức và phản ứng nằm ngoài sự kiểm soát của ý thức; nhiều nội dung trong đó là những điều khiến chủ thể khó chịu hoặc không muốn chấp nhận, như đau đớn, lo âu hay xung đột.
Nói dễ hiểu hơn, vô thức là phần trong bạn đang hoạt động mà bạn không thấy rõ bằng mắt. Nhưng nó lại hiện diện trong vô số phản ứng rất thật của bạn.
Bạn không muốn giống tính nóng nảy, nghiêm khắc của mẹ, nhưng khi có con, bạn lại dạy con bằng đúng giọng điệu từng làm mình tổn thương.
Bạn muốn kết nối với những người tử tế, nhưng cứ bị hút vào những người làm mình bất an.
Bạn biết mình không cần phải chứng minh, nhưng vẫn lao vào cố gắng đến kiệt sức để được công nhận. Đó là lúc vô thức đang lên tiếng. Và nó không chỉ là “phần xấu” hay “phần tiêu cực”. Nó là một vùng rất rộng, nơi lưu giữ những điều chưa được gọi thành lời, những điều từng bị đè nén, những phản xạ sống sót, những khuôn mẫu đã được học từ lâu và cả những lực đẩy mà bạn chưa ý thức được. Vô thức là một thứ vô hình nhưng rất thật. Và thường, thứ càng khó thấy lại càng có sức chi phối lớn.
Đó là lý do nhiều người rất thông minh, rất thành công… nhưng bên trong luôn có lỗi lo, hoài nghi, bất an,… Vì phần đang điều khiển họ nhiều nhất không nằm ở nơi họ đang nghĩ bằng ý thức, mà nằm ở tầng sâu hơn bên dưới – Vô thức.
2. Nguồn gốc của vô thức
Nguồn gốc của vô thức thường đi qua ít nhất 4 con đường.
2.1. Vô thức hình thành từ những trải nghiệm chưa được đi qua trọn vẹn
Có những chuyện đã xảy ra rất lâu rồi, nhưng vì lúc đó bạn quá nhỏ, quá sợ, quá cô đơn hoặc quá thiếu hiểu biết, thiếu sự hỗ trợ nên bạn không thể hiểu, không thể tiêu hóa, không thể gọi tên nó. Khi đó, bạn chỉ biết chịu đứng, nén nó lại, gồng mình lên, chỉ biết bỏ qua để sống tiếp. Điều đó không có nghĩa là nó biến mất, mà nó đi xuống sâu hơn, vào vô thức.
Một đứa trẻ thường xuyên bị chê bai, chỉ trích, có thể lớn lên với một vô thức luôn sợ mình không đủ tốt. Một người từng sống trong môi trường căng thẳng có thể hình thành vô thức luôn cảnh giác, luôn thủ thế, luôn chờ điều xấu xảy ra.
2.2. Vô thức được tạo nên từ những điều lặp đi lặp lại
Cái gì lặp lại đủ nhiều sẽ đi vào sâu. Một câu nói lặp lại đủ nhiều sẽ thành niềm tin. Một kiểu phản ứng lặp lại đủ nhiều sẽ thành phản xạ. Nếu bạn lớn lên trong một gia đình nơi yêu thương luôn đi cùng kiểm soát, vô thức có thể học rằng kiểm soát là yêu. Nếu bạn lớn lên trong một môi trường nơi cảm xúc không được đón nhận, vô thức có thể học rằng cảm xúc phải giấu đi mới an toàn. Nếu bạn lớn lên trong một không gian, nơi mình chỉ được yêu khi ngoan, vô thức có thể học rằng muốn được yêu thì phải làm hài lòng người khác.
2.3. Vô thức được nuôi bằng những điều ta không dám chấp nhận về mình
Những điều trong vô thức, đặc biệt là những điều gây khó chịu và khó được chủ thể chấp nhận, như đau đớn, lo âu, xung đột, không được nhìn, không được ôm, không được hiểu sẽ không biến mất. Nó chìm xuống. Và khi chìm xuống, nó trở thành một phần của vô thức.
2.4. Vô thức còn mang dấu ấn của môi trường xã hội và văn hóa
Vô thức không chỉ đơn thuần là chuyện cá nhân. Nó còn mang dấu ấn của gia đình, cách giáo dục, chuẩn mực đạo đức, sự chịu đựng, tư duy“đừng làm người khác phiền”, “con nít thì phải nghe lời”, tư duy “đàn ông không được yếu đuối”, hay tư duy“phụ nữ phải hy sinh”. Có những người cả đời đau khổ không phải chỉ vì trải qua những biến cố, mà vì vô thức của họ đã được dạy để chịu đựng, để nhịn, để gồng, để chối bỏ chính mình mà tưởng đó là đúng.
3. Tác động của vô thức
Vô thức có tác động mạnh đến suy nghĩ, hành vi, cảm xúc và cách con người ra quyết định, có phản ứng tưởng như tự nhiên, thực chất chịu ảnh hưởng của những chương trình sâu bên dưới. Vô thức có thể định hình cách ta phản ứng với thế giới mà ta không nhận ra.
3.1. Vô thức tác động đến cách bạn yêu
Khi yêu một ai đó, bạn nghĩ mình đang chọn bằng lý trí nhưng nhiều khi, bạn đang chọn bằng điều quen thuộc trong vô thức.
Bạn thu hút những kiểu người làm mình bất an, vì vô thức bạn từng quen với việc phải chạy theo để được yêu.
Bạn không tin người tử tế, vì vô thức bạn quen với việc yêu luôn đi cùng căng thẳng.
Bạn luôn muốn kiểm tra, xác nhận, giữ chặt, vì vô thức bạn không có sự tin tưởng, an toàn. Nhiều người tưởng mình yêu quá sâu, nhưng thật ra họ đang yêu bằng những vết thương trong họ.
3.2. Vô thức tác động đến cách bạn phản ứng
Một lời nói đơn giản, cũng có thể làm bạn bùng nổ. Một sự im lặng rất ngắn có thể làm bạn hoảng. Một ánh nhìn bình thường có thể khiến bạn thấy xấu hổ. Một lời góp ý có thể làm bạn thấy bị phủ nhận hoàn toàn.
Bề ngoài, mọi người sẽ nghĩ bạn “quá nhạy cảm”, sự thật là họ vừa chạm vào một tầng sâu trong vô thức, nơi có một nỗi đau cũ đang chờ được kích hoạt.
3.3. Vô thức tác động đến cách bạn nuôi dạy con
Đây là điều khiến nhiều cha mẹ bị mắc kẹt mà không biết. Cha mẹ nào cũng yêu thương con, nhưng vô thức cũ với bạn là “yêu cho roi cho vọt”, với bạn yêu là phải kiểm soát, áp đặt khiến bạn phản ứng như một người từng bị tổn thương. Con làm sai một chút, bạn hoảng lên vì mình đã từng kỳ vọng. Con không nghe lời, bạn thấy bị xúc phạm vì vô thức bạn đồng nhất sự vâng lời với giá trị của mình. Bạn đang dạy con bằng nỗi sợ của mình, nhưng lại tưởng mình đang dạy bằng tình yêu.
3.4. Vô thức tác động đến giá trị bản thân
Nhiều người sống cả đời trong vô thức rằng “Mình không đủ tốt.”, “Mình phải cố hơn nữa mới đáng được yêu.”, “Mình không được phép sai.”. Những niềm tin ấy không chỉ làm ta mệt, mà còn định hình toàn bộ cách ta sống, cách chọn nghề, chọn người, chọn cách đối xử với chính mình.
4. Vô thức hoạt động thế nào?
Theo cô Lanh, có 15 nguyên lý hoạt động của vô thức:
4.1. Vô thức không hiểu từ phủ định “Không”, “Đừng”, “Chưa”, “Bất”
Khi thấy con mê game, lười học, ham chơi, cãi láo. Cha mẹ thường nói đừng chơi game nữa, đừng ham chơi nữa, không được cãi láo, nhưng vô thức không hiểu từ phủ định nên nó chỉ hiểu cụm từ sau “ Không, đừng, chưa, bất”. Con càng chơi game, càng lười học, càng cãi láo nhiều hơn. Hãy thay đổi cách nói theo đích muốn hướng tới: Mẹ đang nhìn thấy con: chủ động, tập trung học tập, ngoan ngoãn, sống lành mạnh, tích cực,…
4.2.“Vô thức hoạt động ở thì hiện tại và hiện tại tiếp diễn: là, đang, có” nghĩa là gì?
Nó có nghĩa là: Vô thức tiếp nhận điều bạn nói như một sự thật đang tồn tại ngay bây giờ, và bám các cấu trúc như tôi là, tôi đang, tôi có. Đây được coi là cách bạn đang định danh thực tại của mình trước vô thức.
- “Là” = định danh bản thân. Khi bạn nói: Tôi là người thất bại, tôi là người yếu đuối, tôi là người nóng tính,… thì vô thức nó sẽ hiểu đây là nhân dạng của mình. Khi điều gì đã đi vào mức “tôi là”, nó rất khó đổi. Vì lúc này bạn không còn đang mô tả vấn đề nữa, mà bạn đang trở thành vấn đề.
- “Đang” = duy trì trạng thái đang diễn ra. Khi bạn nói, tôi đang rất mệt, tôi đang bế tắc, tôi đang bất lực, tôi đang bị tổn thương. Cấu trúc “đang” báo cho vô thức rằng: Điều này hiện đang diễn ra, đang sống, đang có hiệu lực. Việc sử dụng từ “Đang” giữ cho trạng thái ấy tiếp tục có mặt trong hiện tại.
- “Có” = xác nhận sở hữu vấn đề
Khi bạn nói: Tôi có tính nóng nảy, tôi có nỗi sợ này, tôi có số không may. Vô thức nghe như “Đây là thứ thuộc về mình.”, mà cái gì đã thành “của mình”, vô thức thường có xu hướng giữ lại.
13 Nguyên lý còn lại, cô Lanh sẽ giảng chi tiết, để cách anh chị hiểu, trong chương trình “Kết nối”.
5. Các cấp độ của vô thức
Các cấp độ liên quan đến tam trí, bao gồm ý thức, vô thức, trường năng lượng; trong đó vô thức là tầng sâu chứa các ký ức, cảm xúc, ham muốn và phản ứng nằm ngoài kiểm soát của ý thức. Dưới đây là các cấp độ của vô thức:
5.1. Tầng bề mặt: điều bạn biết mình đang nghĩ
Đây là phần bạn có thể gọi tên như mình đang buồn, đang bực, đang lo lắng, đang mong muốn điều này.
5.2. Tầng cận bề mặt: điều bạn có thể nhớ ra nếu dừng lại
Có những điều bình thường bạn không nghĩ tới, nhưng hỏi kỹ là nhớ. Có thể là kỷ niệm, nỗi buồn, một sự kiện, một câu nói từng nghe. Đây là phần chưa ở ngay trên mặt, nhưng vẫn có thể cẩm nhận và biết được.
5.3. Tầng sâu: điều đang ảnh hưởng bạn nhưng bạn khó nhìn thấy
Đây là vùng vô thức đúng nghĩa hơn. Nó chứa những niềm tin rất cũ, những cảm xúc bị đè nén, những giá trị không được ghi nhận, những xung đột chưa được giải quyết. Có thể bạn không dễ gọi tên nó, nhưng bạn đang sống từ nó. Bạn không biết vì sao mình cứ sợ bị bỏ rơi, không biết vì sao mình không chịu nổi cảm giác bị từ chối, không biết vì sao mình cứ phải chứng minh, không biết vì sao mình yêu nhưng luôn phòng vệ. Vì có những thứ nằm sâu hơn lời bạn nói ra.
6. Cách sử dụng vô thức
Vô thức có thể được “sử dụng” theo hướng tích cực nếu con người biết quan sát, lập trình lại thói quen, nuôi dưỡng niềm tin phù hợp và tác động đúng vào tầng sâu bên dưới. Việc tận dụng vô thức để hỗ trợ thay đổi bản thân và hành vi.
Theo giọng cô Lanh, chúng ta sẽ học cách làm việc với vô thức để nó không còn vô tình điều khiển mình nữa.
6.1. Trước tiên phải nhìn ra
Không thể chuyển hóa cái mình không thấy, nên bước đầu tiên cần nhận diện. Thấy mình đang lặp lại điều gì, đang sợ điều gì, đang sống từ niềm tin nào, điều gì trong mình, mà khiến mình khổ đau vậy?
6.2. Đừng tiếp tục cho vô thức ăn cùng một thứ cũ
Nếu mỗi ngày bạn vẫn lặp lại những câu tự phủ định, vẫn sống trong môi trường đầy độc hại, vẫn tiếp xúc với những điều tiêu cực, vẫn nuôi trong đầu những kịch bản cũ, thì vô thức sẽ càng được củng cố theo hướng cũ. Muốn khác đi, hãy cho vô thức tiếp nhận những điều mới: Cảm nhận mới, trải nghiệm mới, những phản ứng mới,…
6.3. Lặp cái mới đủ lâu
Vô thức học bằng lặp lại, để thay đổi những mô thức cũ, hãy bắt đầu sống điều mới đủ nhiều lần, để hệ thống bên trong tin rằng: “À, cách này cũng an toàn.”, “À, mình không cần phản ứng kiểu cũ nữa.”, “À, mình có thể được yêu mà không cần hy sinh.”, “À, mình cũng là một người đầy giá trị.”
6.4. Dùng hiện diện để không bị vô thức kéo đi
Khi bạn biết dừng lại trong một cơn giận và nhận ra: “Đây không chỉ là chuyện hiện tại”, có ký ức nào, trải nghiệm quá khứ nào đang được nhắc nhớ? Khi đó bạn đã bắt đầu nhận diện được vấn đề.
Khi bạn nhận ra: “Mình đang dạy con bằng nỗi sợ chứ không phải bằng tình yêu”, thì bạn vừa bật đèn trong một căn phòng từng tối rất lâu.
Đó chính là cách sử dụng vô thức: không để nó âm thầm điều khiển mình mù mờ, mà học cách soi sáng nó, ôm lấy nó, thay đổi nó.
7. Minh Trí Thành: Khoa học tâm thức, để hiểu, yêu thương chính bản thân mình
Điều rất đau của nhiều người không phải là họ không tốt, mà là họ không hiểu vì sao mình cứ sống lệch khỏi điều mình thật sự muốn. Họ muốn bình an, nhưng lại dễ dàng bùng nổ cảm xúc, muốn yêu nhưng bị tổn thương quá khứ kéo lại, muốn nuôi dạy con minh triết, trí tuệ nhưng cứ phản ứng vô thức,… Đó là lý do cô Lanh và học viện Minh Trí Thành theo đuổi vào khoa học tâm thức, để con người hiểu rõ hơn điều gì đang vận hành mình từ bên trong.
Qua những chương trình miễn phí, cũng như các chương trình chuyên sâu. Minh Trí Thành không chỉ giúp người học nâng cao kiến thức, nâng cao trí trí tuệ, mà còn giúp họ quay về bên trong mình, để hiểu:
- Mình đang sống bằng vết thương nào?
- Mình đang yêu bằng nỗi sợ nào?
- Mình đang dạy con bằng mô thức nào?
- Mình đang tự đối xử với mình bằng mô thức của ai trong quá khứ?
- Mình đang vô thức lặp lại điều gì mà bấy lâu nay mình cứ tưởng là tính cách?
Khi con người bắt đầu hiểu mình ở tầng sâu như vậy, họ không còn chỉ cố gắng thay đổi bề mặt, mà bắt đầu thay đổi từ gốc, từ niềm tin, hệ giá trị, tầm nhìn, cơ chế phản ứng,…Đó là lúc thay đổi thật sự bắt đầu.
Một gia đình hạnh phúc không chỉ được xây bằng điều kiện vật chất. Nó được xây bằng chất lượng tâm thức, của những con người trong gia đình ấy. Người chồng càng có tự nhận biết, vợ càng bớt phải gào lên để được hiểu. Người mẹ càng thấu hiểu chính mình, con càng bớt phải gánh cảm xúc của mẹ. Cha mẹ càng ý thức, con càng ít bị tổn thương bởi những điều người lớn cũng không nhận ra mình đang làm.
Minh Trí Thành lựa chọn đi cùng gia đình Việt ở tầng giúp chúng ta nhìn ra gốc rễ của vấn đề, hiểu “điều gì trong mình đang khiến mình cứ sống như thế”. Đó chính là nơi hành trình trưởng thành thật sự bắt đầu.
Đăng ký ngay trải nghiệm chương trình 3 buổi miễn phí về khoa học tâm thức để hiểu chính mình: https://sukien.minhtrithanh.com/
