Nhiều người hỏi tâm thức là gì? Vì sao cuộc sống lại không diễn ra theo ý mình, dù mình đã thay đổi rất nhiều. Từ công việc, môi trường, mục tiêu nhưng bên trong vẫn trống rỗng, bất an, không thực sự vui. giữ trải nghiệm và âm thầm tạo nên thế giới bên trong của chính mình.
Bởi vậy, khi nói đến phát triển bản thân, hay trưởng thành nội tâm. Nếu chỉ dừng ở việc sửa hành vi bề mặt thì chưa đủ. Một người có thể cố gắng tích cực hơn, kỷ luật hơn, mạnh mẽ hơn ở phần biểu hiện, nhưng nếu bên dưới vẫn là những niềm tin cũ, những mô thức cũ, thì sớm muộn gì họ cũng quay lại cách sống quen thuộc. Hiểu về tâm thức, để chạm đến nơi sâu nhất đang điều khiển cách ta sống mỗi ngày.
Với Minh Trí Thành, đây là một chủ đề rất quan trọng. Bởi rất nhiều vấn đề trong đời sống không bắt đầu từ sự kiện bên ngoài, mà bắt đầu từ cách con người diễn giải, ghi khắc và phản ứng với sự kiện đó. Hai người cùng đi qua một hoàn cảnh, nhưng người này trưởng thành hơn, người kia gãy vụn hơn. Hai người cùng được yêu thương, nhưng một người mở lòng được còn một người vẫn sống trong sợ hãi. Điều tạo ra sự khác biệt rất lớn ấy chính là chất lượng tâm thức. Khi cha mẹ hiểu về tâm thức, họ sẽ không chỉ dạy con bằng kiểm soát. Khi một người phụ nữ hiểu về tâm thức, chị ấy sẽ không chỉ cố gồng để sống tốt hơn, mà bắt đầu chữa lành tận gốc. Khi một con người hiểu về tâm thức, họ sẽ thôi đổ hết lỗi cho số phận và quay về làm việc với chính mình. Đó là nơi sự chuyển hóa thật sự bắt đầu.
Bài viết này sẽ đi cùng bạn qua 5 nội dung quan trọng:
- Tâm thức là gì?
- Cấu trúc tâm thức.
- Vai trò của tâm thức trong đời sống.
- Cách nâng cao tâm thức mỗi ngày
Và cách Minh Trí Thành chia sẻ về khoa học tâm thức qua một số chương trình miễn phí cũng như có phí. Giúp bạn đọc không chỉ hiểu một khái niệm, mà còn hiểu vì sao việc nâng cao tâm thức, lại có thể trở thành nền tảng, cho một cuộc sống bình an, sâu sắc và có chiều hướng đi lên từ bên trong.
1. Tâm thức là gì?
Tâm thức hay còn gọi là tâm trí, đây là toàn bộ đời sống bên trong của con người: Từ cách ta nhận biết, suy nghĩ, cảm xúc, ghi nhớ, phản ứng và trải nghiệm thế giới. Tâm thức không chỉ là “mình đang nghĩ gì”. Nó còn là “mình đang bị cái gì bên trong chi phối mà mình chưa nhận ra”. Có những phản ứng ta tưởng là tự nhiên, nhưng thực ra bị điều khiển bởi ký ức cũ. Có những quyết định ta tưởng là lý trí, nhưng thực ra được tạo ra bởi nỗi sợ, niềm tin hoặc mô thức cũ đã in sâu trong mình. Có những mối quan hệ cứ lặp đi lặp lại một kiểu đau, bởi phần bên trong của ta vẫn đang quen với kiểu kết nối ấy. Khi nhìn theo hướng này, tâm thức chính là cái nền vô hình của cuộc đời hữu hình.
Để dễ hiểu hơn, tâm thức là “thế giới bên trong đang vận hành cuộc đời bên ngoài”. Nếu bên trong một người đầy sợ hãi, họ sẽ nhìn cuộc đời bằng một hệ thần kinh phòng vệ. Nếu bên trong một người đầy mặc cảm, họ sẽ dễ đọc mọi phản hồi như một sự phủ nhận giá trị bản thân. Nếu bên trong một người có nhiều an toàn, sáng rõ và ý thức, họ sẽ phản hồi cuộc đời với nhiều bình tĩnh và tự do hơn. Cùng một biến cố, tâm thức khác nhau sẽ tạo ra trải nghiệm khác nhau.
Chính vì thế, hiểu tâm thức, bạn sẽ biết vì sao mình cứ mãi lặp lại cùng một kiểu khổ; vì sao có người dù đủ đầy vẫn thấy trống rỗng, vì sao có cha mẹ thương con thật nhiều nhưng cách thương lại khiến con tổn thương. Nếu không hiểu và nhìn vào tâm thức, ta dễ chỉ xử lý phần ngọn. Nhưng khi bắt đầu nhìn vào tâm thức, ta sẽ thấy mọi hành vi đều có một tầng gốc sâu hơn.
Với Minh Trí Thành: Tâm thức là nơi chứa những điều ta biết về mình, những điều ta tin về mình, những điều ta từng trải qua và cả những điều đang âm thầm điều khiển mình mà mình chưa gọi tên được. Vì thế, nâng cao tâm thức là hành trình đi từ vô thức sang ý thức, từ phản ứng sang nhận biết, từ sống theo quán tính sang sống có lựa chọn. Và đó là bước đầu của mọi thay đổi tích cực bền vững.
2. Cấu trúc tâm thức
Khi nói về cấu trúc tâm thức, tầng đầu tiên là ý thức. Đây là phần nhận biết rõ ràng của tâm trí, mà ta dùng hằng ngày để suy nghĩ, phân tích, lập kế hoạch và ra quyết định. Ý thức chiếm chưa đến 10% năng lượng thông tin. Khi bạn đọc một dòng chữ, cân nhắc một lựa chọn hay tự nhắc mình phải làm việc gì đó, đó là phần ý thức đang hoạt động. Ý thức giúp con người tương tác với thực tại trước mắt và xử lý các nhu cầu tức thời.
Nhưng chỉ sống bằng ý thức thì chưa đủ, để giải thích phần lớn đời sống con người. Bởi rất nhiều phản ứng không đến từ phần bạn “biết rõ”, mà đến từ phần bạn đã “được lập trình” từ trước. Đó là nơi khái niệm tiềm thức hay còn gọi là vô thức, chiếm hơn 90% năng lượng thông tin, có chức năng là đồng ý và cho thêm. Nơi lưu giữ các thói quen, niềm tin, ký ức, điều khiển hành động.
Tầng vô thức sẽ giúp bạn giải thích vì sao bạn luôn phản ứng giống nhau trong những tình huống giống nhau, dù bạn nói rằng mình muốn thay đổi. Một người ý thức rằng mình không nên nóng giận, nhưng hễ bị chạm tự ái là bùng lên. Một người biết rằng mình xứng đáng được yêu thương, nhưng cứ bước vào mối quan hệ là sợ bị bỏ rơi. Một người biết la mắng, đánh phạt con là không đúng, nhưng cứ thấy con không như ý là lại tức giận, lặp lại hành vi cũ. Bởi chính tầng vô thức đang điều khiển hành động của chúng ta.
Tầng thứ ba là trường năng lượng, hay còn gọi là siêu thức, với chức năng đồng ý và cho thêm nhiều hơn nữa. Nơi con người cảm nhận sự kết nối rộng hơn với đời sống, vũ trụ hoặc những tầng ý nghĩa vượt khỏi cái tôi cá nhân.
Nếu diễn giải theo tinh thần ứng dụng, có thể hiểu ba tầng này như sau. Ý thức là phần bạn đang biết. Vô thức là phần đang tự động vận hành bạn. Trường năng lượng là phần mở ra cho bạn khả năng sống vượt lên trên những giới hạn chật hẹp của cái tôi thường ngày, chạm đến sự sáng rõ, kết nối và ý nghĩa lớn hơn. Khi một người chưa làm việc với vô thức, họ thường sống nhiều bằng phản ứng. Khi một người bắt đầu nâng cao ý thức, họ thấy rõ hơn những gì đang diễn ra bên trong. Và khi một người đi xa hơn vào chiều sâu nội tâm, họ có thể sống bằng cách hiện diện khác: tự chủ, bản lĩnh, bình an và nhiều kết nối hơn với điều lành mạnh, rộng mở hơn trong mình.
3. Vai trò của tâm thức
Tâm thức quan trọng vì nó định hình cách ta nhìn thế giới trước khi ta kịp phản ứng với thế giới. Chức năng của ý thức là đưa ra quyết định, trong khi vô thức chi phối những phản ứng tự nhiên và vô thức dựa trên trải nghiệm quá khứ.
Đây là một ý rất quan trọng. Bởi nhiều người tưởng rằng họ đang sống “theo thực tế”, nhưng thực ra họ đang sống theo cách tâm thức của họ diễn giải thực tế. Một người từng bị bỏ rơi, có thể đọc sự im lặng của người khác như thông điệp bị từ chối. Một người mang mặc cảm không đủ giỏi, không đủ tốt có thể nhìn một góp ý nhỏ, như bằng chứng cho thấy mình thất bại. Một người lớn lên trong môi trường căng thẳng, có thể luôn sống trong cảnh giác, ngay cả khi hiện tại không còn nguy hiểm. Nói cách khác, tâm thức không chỉ phản ánh đời sống; nó còn nhuộm màu cho đời sống.
Vai trò thứ hai của tâm thức là tạo nên thói quen và mô thức lặp lại. Nhiều hành vi hằng ngày của con người không được ra quyết định mới hoàn toàn mỗi lần, mà chạy theo những đường mòn quen thuộc trong tâm trí. Cách bạn yêu, cách bạn giận, cách bạn né tránh, cách bạn tự nói chuyện với mình, cách bạn tiêu tiền, cách bạn chịu đựng hay nổi loạn… phần lớn đều không phải chuyện ngẫu nhiên, mà thường là kết quả của những mô thức tâm thức, đã được lặp lại đủ lâu. Khi chưa nhận ra điều đó, con người dễ tưởng tính cách mình “là vậy”. Nhưng khi bắt đầu biết và hiểu về tâm thức, ta sẽ nhận diện được, nhiều điều tưởng là bản chất, thật ra là mô thức có thể thay đổi.
Một điều cốt lõi đó là, không ai có thể lớn lên bền vững, nếu không hiểu cái gì đang vận hành mình bên trong mình.
Ở một tầng sâu hơn, tâm thức còn có vai trò quyết định chất lượng tự do nội tâm. Có người nhìn bề ngoài rất vui vẻ, hòa nhã nhưng bên trong luôn bị kéo bởi nỗi sợ, bởi cần được công nhận, bởi ám ảnh phải hoàn hảo, bởi ký ức cũ chưa lành. Có người lại sống rất giản dị nhưng bên trong bình anh và ít bị điều khiển hơn. Tự do tâm trí thật sự không chỉ là có nhiều lựa chọn bên ngoài, mà còn là khả năng không bị vô thức cũ kéo đi một cách mù mờ. Và muốn có tự do tâm trí, chúng ta phải nâng cao tâm thức.
Tâm thức còn đóng vai trò trực tiếp trong các mối quan hệ. Ta thường nghĩ vấn đề với người khác đến từ “người ta làm gì mình”, thực tế rất nhiều xung đột bùng lên bởi những gì đang có sẵn trong tâm thức của chính mình. Một người thường xuyên bị kiểm soát sẽ phản ứng mạnh trước mọi góp ý. Một người sống nhiều trong tủi hờn, xấu hổ có thể không chịu nổi cảm giác bị nhìn thấy điểm yếu. Vì thế, khi bạn thay đổi tâm thức, chất lượng quan hệ cũng thay đổi. Ta bớt phản ứng hơn, bớt phán xét, bớt đổ lỗi hơn và có nhiều khả năng hiện diện thật hơn với người mình yêu thương.
Trong hành trình nuôi dạy con, vai trò của tâm thức càng rõ. Cha mẹ thường nghĩ mình đang dạy con bằng lời nói, nhưng thực tế con còn lớn lên trong tâm thức của cha mẹ: Ở mức độ an toàn của cha mẹ, trong cách cha mẹ phản ứng với lỗi sai của con, trong cách cha mẹ đối diện xung đột, trong niềm tin cha mẹ mang về chính mình và về con. Một người mẹ luôn sống trong lo âu sẽ rất dễ dạy con bằng kiểm soát. Một người cha mang nhiều giận dữ chưa sẽ rất dễ nghiêm khắc theo kiểu làm tổn thương. Khi cha mẹ nâng cao tâm thức, thứ con nhận được không chỉ là lời dạy khác đi, mà là cả môi trường gia đình lành mạnh hơn.
4. Cách nâng cao tâm thức hàng ngày
Nâng cao tâm thức được bắt đầu từ cách bạn dừng lại trước một phản ứng, cách bạn quan sát suy nghĩ của mình, cách bạn chọn điều mình nuôi trong tâm trí, cách bạn chăm sóc cơ thể, cách bạn tốt nghiệp nỗi đau thay vì chạy trốn nó. Việc thay đổi suy nghĩ tích cực, sẽ giúp bạn nâng cao tâm thức mỗi ngày. Khi tập trung vào những điều tốt đẹp, con người có thể làm mới nhận thức và xây dựng thói quen sống tích cực hơn. Điều cần hiểu ở đây không phải là ép mình lạc quan, mà là học cách nhận ra mình đang nuôi điều gì mỗi ngày: oán trách hay biết ơn, nạn nhân hay trách nhiệm, không ghi nhận bản thân hay lòng trắc ẩn với chính mình. Điều ta lặp lại trong đầu mỗi ngày rồi sẽ trở thành nội tâm của ta.
Mỗi lần bạn phản ứng quá mức, hãy tự hỏi: “Điều gì trong mình vừa bị chạm?” Mỗi lần bạn thấy mình lặp lại cùng một kiểu đau, tự hỏi: “Mình đang tin điều gì về bản thân hoặc về tình yêu?”. Khi bạn thấy mình quá sợ hãi, hãy tự hỏi: “Nỗi sợ này xuất phát từ trải nghiệm nào trong quá khứ?” Những câu hỏi như vậy không làm tâm thức sáng lên ngay lập tức, nhưng nó bắt đầu mở ra một khoảng cách giữa “mình” và “phản ứng của mình”. Và chính khoảng cách đó là nơi ý thức được sinh ra.
Bên cạnh đó, nâng cao tâm thức còn cần sự trung thực nội tâm. Nhiều người muốn bình an nhưng không muốn buông cái tôi luôn đúng, muốn thay đổi nhưng không muốn đối diện những mô thức mình đang giữ. Tâm thức không thể được nâng lên chỉ bằng đọc một vài câu hay. Nó đòi hỏi dũng khí nhìn vào chính mình: nhìn vào nỗi sợ, sự kiểm soát, lòng ghen tị, mặc cảm, khát khao được công nhận, những cách mình đã từng làm đau người khác và cả những phần mình vẫn đang chối bỏ.
Một con đường khác để nâng cao tâm thức là sống chậm lại đủ để cảm. Khi con người sống quá vội, quá nhiều kích thích, quá đầy tiếng ồn, tâm thức rất dễ bị phân mảnh. Sống chậm không có nghĩa là lười hay ngừng phát triển. Hãy tạo ra đủ khoảng lặng, để những gì thật sự đang diễn ra bên trong bạn có thể được lắng nghe. Hãy đi bộ, chạy bộ vào buổi sáng, thay vì lướt điện thoại. Một vài phút viết xuống cảm xúc của mình. Những điều đó tưởng nhỏ, nhưng có thể giúp bạn cảm nhận và hiểu hơn tâm thức trong mình.
Ngoài ra, môi trường cũng ảnh hưởng rất nhiều đến tâm thức. Từ điều bạn đọc, người bạn tiếp xúc, nội dung bạn hấp thụ, cộng đồng bạn tham gia, kiểu năng lượng bạn để mình tiếp xúc hằng ngày. Tất cả đều âm thầm định hình thế giới bên trong. Nếu mỗi ngày bạn nuôi tâm trí bằng sợ hãi, ghen ghét, kích thích, so sánh, rất khó để tâm thức sáng rõ. Nhưng nếu bạn chủ động chọn cách nuôi dưỡng sự hiểu biết, sự bình an, chiều sâu và sự thật, tâm thức sẽ dần được nâng cao.
Một cách để nâng cao tâm thức không thể thiếu. Đó là học quay về chính mình. Khi biết lắng chính mình, lắng nghe cơ thể, con người bắt đầu nhận ra mình đang sống thế nào. Có những người nói “tôi ổn” nhưng cơ thể họ đã báo động từ lâu. Nâng cao tâm thức cũng là học nhận ra dấu hiệu đó để không tiếp tục bỏ rơi chính mình.
Nâng cao tâm thức là một quá trình. Mỗi ngày bạn trí tuệ hơn, dịu hơn một chút với nỗi đau của mình, bớt đổ lỗi hơn và chịu trách nhiệm hơn. Một ngày bạn nhìn ra một mô thức cũ từng tưởng là số phận. Nhưng chỉ cần bạn nâng cao tâm thức thì số phận đấy hoàn toàn có thể thay đổi.
5. Minh Trí Thành chia sẻ khoa học tâm thức
Tại Minh Trí Thành, khoa học tâm thức gắn trực tiếp với câu hỏi rất thực của con người: Vì sao có những vòng lặp cứ quay lại trong hôn nhân, trong cách nuôi con, trong cách đối xử với chính mình? vì sao nhiều người bên ngoài có vẻ thành công, hạnh phúc nhưng bên trong vẫn luôn trống rỗng, buồn tủi?.
Điểm khác biệt trong cách Minh Trí Thành tiếp cận là không dừng ở chuyện “suy nghĩ tích cực” hay “động lực sống”, mà là giúp con người nhìn sâu vào phần vận hành bên trong: Niềm tin, cảm xúc, mô thức, tổn thương, sự đồng nhất với cái tôi, mức độ tỉnh thức trong hiện tại và khả năng thay đổi đời sống từ gốc. Nói cách khác, Minh Trí Thành không chỉ hỏi “bạn đang có vấn đề gì”, mà còn hỏi “điều gì trong tâm thức đang tạo ra hoặc giữ vấn đề ấy tiếp diễn”.
Trong các chương trình miễn phí về phụ nữ, người phụ nữ không chỉ được nói về vai trò, trách nhiệm hay cách cân bằng cuộc sống. Họ được mời quay về nhìn mình sâu hơn, để biết mình đang sống trong trạng thái nào, đang bị kéo bởi vết thương nào, đang gồng lên để trở thành ai, đang hy sinh đến mức nào mà quên mất chính mình, đang yêu theo cách trưởng thành hay yêu theo cách lặp lại tổn thương cũ.
Với các chương trình có phí khác của Minh Trí Thành. Khoa học tâm thức được chạm đến qua việc hiểu mối liên hệ giữa cảm xúc, niềm tin, ký ức, cơ thể và các mối quan hệ. Nhiều người tìm đến cô Lanh và Minh Trí Thành, với mong muốn bớt đau. Nhưng khi đi đủ sâu, họ bắt đầu thấy nỗi đau thật sự đến từ cách tâm thức của mình đã giữ lại những diễn giải cũ, những kết luận cũ. Nên việc của chúng ta là bóc những lớp vô thức đã định hình cách mình sống.
Điều đáng giá ở hướng tiếp cận này là, đưa con người về trách nhiệm nội tâm mà không biến họ thành nạn nhân của chính mình. Giúp bạn biết rằng nếu không làm việc với tâm thức, tổn thương ấy sẽ tiếp tục dẫn dắt đời sống hiện tại. Đây là nơi khoa học tâm thức chạm rất rõ với hành trình trưởng thành: Với câu hỏi “điều gì trong mình cần được nhìn thấy, thay đổi và giải phóng?”
Trong bối cảnh của cha mẹ, khoa học tâm thức cũng rất có giá trị. Nhiều cha mẹ, mặc dù rất yêu thương con, nhưng nuôi con bằng nỗi sợ, muốn con hạnh phúc nhưng lại truyền cho con những mô thức kiểm soát, thiếu an toàn hoặc phủ định cảm xúc. Khi cha mẹ hiểu về tâm thức, sẽ bắt đầu nhận ra: con không chỉ nghe điều mình nói, con còn hấp thụ trạng thái mình sống. Và như vậy, thay đổi ở cha mẹ chính là một phần thay đổi ở đứa trẻ.
Khi Minh Trí Thành chia sẻ về khoa học tâm thức, điều cốt lõi là mở ra cho con người một hướng nhìn khác về chính mình: bớt sống trong vô thức; nhiều hơn sự nhận biết, trách nhiệm và trưởng thành từ bên trong. Đó là lý do cô Lanh và Minh Trí Thành luôn xây dựng trong hệ giá trị, và đang được rất nhiều cha mẹ học và tin tưởng.
Đăng ký ngay trải nghiệm chương trình 3 buổi miễn phí về khoa học tâm thức trong nuôi dạy con: https://sukien.minhtrithanh.com/
