Rèn luyện thói quen đọc sách cho trẻ không đơn thuần là giúp con đọc được nhiều cuốn sách, mà còn là cách nuôi dưỡng tinh thần ham học hỏi và khả năng tự khám phá. Vậy cha mẹ nên bắt đầu từ đâu để con chủ động tìm đến sách và duy trì niềm yêu thích đọc sách lâu dài?

Nội Dung

Vì sao cần hình thành thói quen đọc sách cho trẻ từ sớm?

Đọc sách mang lại nhiều giá trị cho quá trình phát triển của trẻ, từ ngôn ngữ, tư duy đến khả năng nhận thức và học hỏi. Khi được tiếp xúc với sách thường xuyên, trẻ có thêm cơ hội khám phá thế giới, mở rộng hiểu biết và phát triển những kỹ năng cần thiết cho tương lai.

Giúp trẻ mở rộng vốn từ và phát triển khả năng ngôn ngữ

Sách giúp trẻ tiếp xúc với nhiều từ ngữ, cách diễn đạt và cấu trúc câu khác nhau. Qua quá trình đọc hoặc nghe cha mẹ đọc sách, con dần làm quen với những cách sử dụng ngôn ngữ mới, từ đó có thêm vốn từ để diễn đạt suy nghĩ và cảm xúc của mình. Việc thường xuyên tiếp xúc với nội dung phù hợp cũng tạo cơ hội để trẻ rèn luyện khả năng nghe, nói, đọc và viết. Đây là nền tảng hữu ích cho quá trình giao tiếp và học tập sau này.

Nuôi dưỡng trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo

Khi đọc sách, trẻ không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn chủ động hình dung về nhân vật, bối cảnh và những sự việc được kể trong câu chuyện. Mỗi trang sách có thể mở ra một thế giới mới, nơi con được tự do liên tưởng và khám phá những điều chưa từng trải nghiệm. Quá trình này góp phần nuôi dưỡng trí tưởng tượng, khuyến khích trẻ suy nghĩ theo nhiều hướng và tìm ra những cách nhìn nhận khác nhau trước một vấn đề. Đây cũng là tiền đề để con phát triển khả năng sáng tạo trong học tập và cuộc sống.

Đọc sách giúp trẻ nuôi dưỡng trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo

Rèn luyện khả năng tập trung và đọc hiểu

Đọc sách đòi hỏi trẻ dành sự chú ý để theo dõi nội dung, ghi nhớ thông tin và liên kết các sự kiện. Khi duy trì hoạt động này thường xuyên, con có cơ hội rèn luyện khả năng tập trung trong một khoảng thời gian nhất định. Bên cạnh đó, việc đọc và suy ngẫm về nội dung giúp trẻ học cách nhận diện ý chính, hiểu mối liên hệ giữa các thông tin và hình thành khả năng đọc hiểu. Những kỹ năng này có thể hỗ trợ con trong quá trình tiếp nhận kiến thức ở trường cũng như tự tìm hiểu những vấn đề trong cuộc sống.

Mở rộng kiến thức và khơi gợi tinh thần ham học hỏi

Thông qua sách, trẻ có thể khám phá nhiều lĩnh vực như khoa học, lịch sử, thiên nhiên, văn hóa và đời sống. Những kiến thức mới giúp con hiểu hơn về thế giới xung quanh, đồng thời khơi gợi sự tò mò và mong muốn tìm hiểu sâu hơn về những điều mình chưa biết. Tôi cho rằng giá trị đáng quý của việc đọc không chỉ nằm ở lượng kiến thức trẻ tiếp nhận, mà còn ở khả năng đặt câu hỏi và chủ động tìm kiếm câu trả lời. Khi tinh thần ham học hỏi được nuôi dưỡng, con sẽ có thêm động lực khám phá và phát triển bản thân.

Bồi dưỡng sự thấu cảm qua những câu chuyện và nhân vật

Những câu chuyện trong sách đưa trẻ đến với nhiều nhân vật có hoàn cảnh, suy nghĩ và cảm xúc khác nhau. Khi theo dõi hành trình của nhân vật, con có cơ hội nhìn nhận sự việc từ nhiều góc độ, hiểu rằng mỗi người có thể có những cảm nhận và cách phản ứng riêng. Qua đó, trẻ có thêm cơ hội học cách quan tâm, lắng nghe và đặt mình vào vị trí của người khác. Cha mẹ có thể đồng hành bằng cách trò chuyện về cảm xúc, hành động của nhân vật, giúp con từng bước phát triển sự thấu cảm trong các mối quan hệ.

Tạo nền tảng cho khả năng tự học khi trưởng thành

Khi có thói quen đọc sách, trẻ dần hình thành khả năng chủ động tìm kiếm và tiếp nhận thông tin thay vì chỉ chờ đợi người khác truyền đạt kiến thức. Con có thể sử dụng sách để giải đáp thắc mắc, khám phá một lĩnh vực mới hoặc tìm hiểu cách giải quyết vấn đề đang gặp phải. Đây là nền tảng hữu ích cho năng lực tự học – một kỹ năng cần thiết khi trẻ trưởng thành và phải liên tục thích nghi với những thay đổi trong học tập, công việc và cuộc sống. Tôi mong rằng con có thể xem sách như một người bạn đồng hành, luôn sẵn sàng mở ra những cơ hội học hỏi mới trên hành trình phát triển của mình.

Nguyên nhân khiến trẻ chưa yêu thích hoặc không chủ động đọc sách

Không phải đứa trẻ nào cũng tự nhiên yêu thích việc đọc sách. Đôi khi, sự thiếu hứng thú của con xuất phát từ cách tiếp cận, môi trường gia đình hoặc những khó khăn mà cha mẹ chưa nhận ra.

Trẻ chưa tìm được cuốn sách phù hợp với sở thích

Mỗi đứa trẻ có sở thích và mối quan tâm khác nhau. Có trẻ thích khám phá thế giới động vật, có trẻ lại hứng thú với truyện tranh, khoa học hoặc những câu chuyện phiêu lưu. Chẳng hạn, một bé yêu thích khủng long có thể hào hứng đọc cuốn sách có hình ảnh và thông tin về các loài khủng long, nhưng lại nhanh chóng chán nếu phải đọc một cuốn sách kỹ năng với nhiều lý thuyết.
Nếu cha mẹ thường xuyên chọn sách theo tiêu chí của người lớn mà chưa quan tâm đến điều con yêu thích, trẻ có thể cảm thấy nội dung khô khan và khó tiếp nhận. Khi chưa tìm được cuốn sách khiến mình tò mò, con thường ít có động lực chủ động đọc.

Cha mẹ ép buộc hoặc đặt kỳ vọng quá cao

Khi cha mẹ liên tục yêu cầu con phải đọc đủ số trang, hoàn thành một cuốn sách trong thời gian nhất định hoặc kiểm tra nội dung sau mỗi lần đọc, trẻ có thể cảm thấy việc đọc giống như một nhiệm vụ.

Ví dụ, mỗi tối cha mẹ yêu cầu con đọc 20 trang sách rồi mới được đi ngủ, nếu chưa hoàn thành thì không được chơi. Ban đầu, con có thể làm theo vì sợ bị nhắc nhở, nhưng dần dần lại xem đọc sách là một áp lực cần phải vượt qua. Thay vì được khám phá kiến thức theo cách tự nhiên, con dễ hình thành tâm lý đối phó và mất đi sự hứng thú với sách.

Con phản kháng khi mẹ ép buộc con đọc sách

Trẻ chưa có thói quen tiếp xúc với sách từ nhỏ

Thói quen đọc sách thường cần thời gian để hình thành thông qua những lần tiếp xúc và trải nghiệm lặp lại. Nếu từ nhỏ trẻ ít được nghe kể chuyện, xem sách tranh hoặc cùng cha mẹ đọc sách, việc dành thời gian cho sách có thể trở nên xa lạ. Khi lớn hơn, con có thể chưa biết cách lựa chọn sách, bắt đầu đọc hoặc duy trì sự tập trung trong quá trình đọc.

Thời gian giải trí bị chi phối bởi thiết bị điện tử

Điện thoại, máy tính bảng và tivi thường mang đến những nội dung có hình ảnh sinh động, âm thanh hấp dẫn và khả năng tương tác nhanh. Trong khi đó, đọc sách đòi hỏi trẻ dành thời gian theo dõi nội dung và chủ động hình dung những gì đang diễn ra. Nếu phần lớn thời gian giải trí của con dành cho thiết bị điện tử, trẻ có thể ít kiên nhẫn hơn với hoạt động đọc sách, đặc biệt khi chưa có thói quen từ trước.

Trẻ gặp khó khăn khi đọc hiểu nội dung

Một số trẻ không chủ động đọc sách vì cảm thấy khó hiểu những gì mình đang đọc. Nội dung có nhiều từ mới, câu văn phức tạp hoặc không phù hợp với khả năng đọc hiểu có thể khiến con nhanh chóng mất tập trung. Khi thường xuyên phải cố gắng để hiểu từng câu chữ, trẻ dễ cảm thấy việc đọc nặng nề và thiếu hứng thú. Vì vậy, lựa chọn sách phù hợp với khả năng tiếp nhận của con cũng là yếu tố cần được cha mẹ quan tâm.

Gia đình chưa có môi trường khuyến khích việc đọc

Trẻ thường học hỏi thói quen thông qua những gì quan sát được trong gia đình. Nếu cha mẹ ít đọc sách, trong nhà không có sách phù hợp hoặc việc đọc chưa từng trở thành một hoạt động chung, con có thể chưa nhận thấy sự gần gũi của sách trong cuộc sống hằng ngày.

Ngược lại, khi được sống trong môi trường mà mọi người cùng đọc, chia sẻ những điều thú vị từ sách, trẻ có thêm cơ hội tiếp xúc và dần hình thành sự yêu thích với hoạt động này.

Cách rèn luyện thói quen đọc sách cho trẻ hiệu quả tại nhà

Để rèn luyện thói quen đọc sách cho trẻ, cha mẹ cần giúp con cảm nhận việc đọc là một hoạt động gần gũi, thú vị và phù hợp với sở thích của mình. Thay vì bắt đầu bằng những yêu cầu về số trang hay số cuốn phải hoàn thành, anh chị có thể xây dựng thói quen này từng bước, từ việc chọn sách đến tạo thời gian và không gian đọc phù hợp.

Lựa chọn sách phù hợp với độ tuổi và sở thích của con

Bước đầu tiên để trẻ hứng thú với sách là lựa chọn những cuốn phù hợp với khả năng tiếp nhận của con. Một cuốn sách quá nhiều chữ, nội dung phức tạp hoặc sử dụng nhiều khái niệm xa lạ có thể khiến trẻ nhanh chóng mất tập trung. Ngược lại, sách có hình ảnh sinh động, câu chuyện ngắn và ngôn ngữ gần gũi thường dễ thu hút trẻ nhỏ hơn.

Anh chị có thể căn cứ vào độ tuổi, khả năng đọc hiểu và sở thích hiện tại của con để lựa chọn. Với trẻ nhỏ, cha mẹ có thể bắt đầu bằng sách tranh, truyện ngắn hoặc sách khám phá thế giới xung quanh. Khi con lớn hơn, có thể giới thiệu thêm truyện thiếu nhi, sách khoa học, lịch sử, kỹ năng sống hoặc những chủ đề trẻ đang quan tâm. Chẳng hạn, nếu con thích động vật, cha mẹ có thể tìm những cuốn sách về các loài vật, môi trường sống hoặc những câu chuyện có nhân vật là động vật.

Một điều tôi muốn lưu ý là cha mẹ không nên chỉ chọn sách theo tiêu chí bổ ích của người lớn. Cuốn sách phù hợp trước hết cần khiến trẻ muốn mở ra và khám phá. Anh chị có thể quan sát xem con thích xem tranh, nghe kể chuyện hay tự đọc những đoạn ngắn để điều chỉnh lựa chọn cho phù hợp.

Để trẻ tự chọn sách theo chủ đề mình yêu thích

Sau khi đã xác định được những cuốn sách phù hợp với độ tuổi và khả năng tiếp nhận, cha mẹ nên để con có cơ hội tự lựa chọn. Khi được quyết định mình muốn đọc gì, trẻ thường cảm thấy hào hứng và có sự chủ động hơn với hoạt động này. Đây cũng là cách để cha mẹ tôn trọng sở thích và giúp con dần hình thành khả năng đưa ra lựa chọn.

Anh chị có thể cùng con đến nhà sách hoặc thư viện, giới thiệu một số cuốn sách phù hợp rồi để trẻ tự chọn cuốn mình muốn đọc trước. Nếu chưa có điều kiện, cha mẹ có thể chuẩn bị một vài cuốn với chủ đề khác nhau tại nhà và hỏi con muốn khám phá nội dung nào. Ví dụ: “Hôm nay con muốn đọc về các hành tinh, động vật hay nghe một câu chuyện phiêu lưu?”. Câu hỏi đơn giản này giúp trẻ cảm thấy mình được tham gia vào quá trình lựa chọn, thay vì chỉ làm theo yêu cầu của cha mẹ.

Tất nhiên, để con tự chọn không có nghĩa là cha mẹ hoàn toàn buông lỏng. Anh chị vẫn cần định hướng để nội dung phù hợp với độ tuổi và khả năng đọc hiểu của trẻ. Nếu con chọn một cuốn sách quá khó, cha mẹ có thể cùng con tìm một cuốn khác có chủ đề tương tự nhưng dễ tiếp cận hơn.

Bắt đầu bằng những khoảng thời gian đọc ngắn

Khi trẻ chưa quen đọc sách, cha mẹ không nên yêu cầu con ngồi đọc quá lâu ngay từ đầu. Việc phải tập trung trong một khoảng thời gian dài có thể khiến trẻ mệt mỏi, đặc biệt khi con chưa tìm thấy niềm vui trong hoạt động này. Anh chị có thể bắt đầu bằng khoảng 5–10 phút mỗi lần với trẻ nhỏ, sau đó quan sát khả năng tập trung để điều chỉnh.

Trong những ngày đầu, cha mẹ có thể cùng con đọc một vài trang, xem tranh hoặc nghe con kể lại những gì vừa đọc. Nếu trẻ chỉ muốn đọc một đoạn ngắn rồi dừng lại, anh chị không cần quá sốt ruột. Điều đáng ghi nhận là con đã dành thời gian tiếp xúc với sách và có thể tiếp tục duy trì hoạt động ấy vào ngày hôm sau.

Khi trẻ dần quen, cha mẹ có thể tăng thời gian đọc từng chút một, tùy theo độ tuổi và sự hứng thú của con. Chẳng hạn, từ 5–10 phút ban đầu, trẻ có thể đọc lâu hơn khi đã chủ động tìm đến sách. Mục tiêu ở giai đoạn này không phải là hoàn thành thật nhiều trang, mà là giúp con cảm thấy việc đọc là một hoạt động dễ chịu và có thể duy trì.

Thiết lập thời gian đọc sách cố định trong ngày

Một thói quen thường được hình thành từ những hoạt động lặp lại. Vì vậy, cha mẹ có thể lựa chọn một thời điểm tương đối ổn định để con đọc sách mỗi ngày. Đó có thể là sau bữa tối, trước giờ đi ngủ hoặc một khoảng thời gian yên tĩnh vào buổi sáng, tùy theo lịch sinh hoạt của gia đình.

Ví dụ, nếu chọn thời điểm trước giờ đi ngủ, anh chị có thể dành khoảng 10–15 phút để cùng con đọc một câu chuyện. Khi hoạt động này được duy trì thường xuyên, trẻ sẽ dần ghi nhớ rằng đây là khoảng thời gian dành cho sách. Cha mẹ cũng nên sắp xếp thời gian phù hợp để không phải liên tục thúc giục con hoặc khiến việc đọc trở thành nhiệm vụ gây áp lực.

Tuy nhiên, thời gian cố định không đồng nghĩa với việc ngày nào trẻ cũng phải đọc đủ số phút đã đặt ra. Nếu con mệt, có lịch sinh hoạt thay đổi hoặc chưa muốn đọc, anh chị có thể linh hoạt điều chỉnh. Sự đều đặn rất cần thiết, nhưng vẫn nên đi cùng sự thoải mái để trẻ có thể duy trì lâu dài.

Xây dựng góc đọc sách gần gũi và thuận tiện

Một môi trường thuận tiện sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp xúc với sách hơn. Cha mẹ không cần đầu tư một phòng đọc riêng hay trang trí cầu kỳ. Chỉ cần một góc nhỏ đủ ánh sáng, yên tĩnh tương đối và có chỗ ngồi thoải mái cũng có thể trở thành không gian đọc của con.

Môi trường thuận tiện giúp trẻ dễ dàng tiếp xúc với sách

Anh chị có thể đặt một chiếc kệ sách thấp vừa tầm với của trẻ, sắp xếp sách theo từng chủ đề và để những cuốn con yêu thích ở vị trí dễ nhìn, dễ lấy. Có thể chuẩn bị thêm một chiếc ghế nhỏ, tấm đệm hoặc chiếc gối để con thoải mái khi đọc. Khi sách luôn hiện diện trong không gian sinh hoạt, trẻ có thêm cơ hội tự tìm đến sách mà không cần chờ cha mẹ mang ra.

Cha mẹ cũng có thể cùng con sắp xếp và trang trí góc đọc theo sở thích. Hãy để trẻ tham gia lựa chọn vị trí đặt sách, phân loại sách hoặc thay đổi cách trưng bày. Khi cảm thấy mình có một không gian riêng để khám phá, con có thể chủ động sử dụng góc đọc nhiều hơn.

Cha mẹ làm gương bằng thói quen đọc sách của chính mình

Trẻ thường quan sát hành động của cha mẹ và học hỏi từ những điều diễn ra trong cuộc sống hằng ngày. Nếu anh chị mong muốn con đọc sách nhưng bản thân lại hiếm khi dành thời gian cho việc đọc, trẻ có thể khó cảm nhận được giá trị của hoạt động này. Ngược lại, khi nhìn thấy cha mẹ thường xuyên đọc sách, tìm hiểu kiến thức và chia sẻ những điều thú vị, con sẽ có một hình mẫu gần gũi để quan sát.

Anh chị không cần đọc những cuốn sách quá dày hay dành hàng giờ mỗi ngày. Có thể bắt đầu bằng việc dành 10–15 phút đọc sách cùng con. Mỗi người chọn một cuốn phù hợp với sở thích riêng, cùng ngồi trong một không gian và dành thời gian cho việc đọc. Chẳng hạn, cha mẹ đọc sách về công việc hoặc cuộc sống, còn con đọc truyện tranh hay sách khám phá khoa học.

Điều quan trọng là sự nhất quán giữa lời nói và hành động. Nếu cha mẹ yêu cầu con rời điện thoại để đọc sách nhưng bản thân vẫn thường xuyên sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian đó, trẻ có thể khó hiểu vì sao mình phải thực hiện điều người lớn chưa làm. Vì vậy, thay vì chỉ nhắc nhở, anh chị hãy để con nhìn thấy thói quen đọc sách được thực hiện ngay trong gia đình.

Đọc sách cùng con và trò chuyện về nội dung sau khi đọc

Với những trẻ chưa quen đọc hoặc còn gặp khó khăn khi hiểu nội dung, cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc đọc cùng con. Anh chị có thể đọc thành tiếng, kể lại câu chuyện, cùng xem tranh hoặc giải thích những từ ngữ trẻ chưa hiểu. Sự đồng hành này giúp con tiếp cận nội dung dễ dàng hơn, đồng thời tạo ra khoảng thời gian gắn kết giữa cha mẹ và con cái.

Sau khi đọc, anh chị có thể dành vài phút trò chuyện về cuốn sách. Thay vì đặt những câu hỏi kiểm tra như “Con nhớ được những gì?” hay “Câu chuyện có mấy nhân vật?”, cha mẹ có thể hỏi: “Con thích nhân vật nào nhất?”, “Điều gì khiến con thấy thú vị?” hoặc “Nếu là nhân vật đó, con sẽ làm gì?”. Những câu hỏi mở giúp trẻ tự do chia sẻ suy nghĩ, liên hệ nội dung với trải nghiệm của mình và phát triển khả năng diễn đạt.

Cha mẹ cũng không cần yêu cầu con phải nhớ chính xác mọi chi tiết hoặc đưa ra câu trả lời giống với suy nghĩ của người lớn. Có thể trẻ chỉ nhớ một nhân vật, một hình ảnh hoặc một tình tiết nhỏ trong câu chuyện. Anh chị hãy lắng nghe và trò chuyện cùng con từ những điều ấy. Khi đọc sách gắn với những cuộc trò chuyện vui vẻ, trẻ có thêm lý do để mong chờ những lần đọc tiếp theo.

Khuyến khích, ghi nhận nỗ lực thay vì tạo áp lực thành tích

Trong quá trình tạo thói quen đọc sách cho trẻ, sự ghi nhận của cha mẹ có thể giúp con cảm thấy nỗ lực của mình được nhìn thấy. Thay vì chỉ quan tâm hôm nay trẻ đọc được bao nhiêu trang hay đã hoàn thành bao nhiêu cuốn sách, anh chị nên chú ý đến những thay đổi nhỏ trong hành vi của con: tự lấy sách ra đọc, chủ động hỏi về một nội dung mới hoặc hào hứng kể lại câu chuyện vừa khám phá.

Chẳng hạn, khi thấy con tự lấy sách ra đọc mà không cần nhắc nhở, cha mẹ có thể nói: “Mẹ thấy hôm nay con đã chủ động chọn sách để đọc. Mẹ rất vui vì con đang dành thời gian tìm hiểu điều mình thích”. Một lời ghi nhận cụ thể như vậy giúp trẻ nhận ra hành động tích cực của bản thân, thay vì chỉ cảm thấy mình đang cố gắng để đáp ứng yêu cầu của người lớn.

Anh chị cũng nên tránh so sánh khả năng đọc của con với bạn bè hoặc anh chị em trong nhà. Mỗi trẻ có sở thích, tốc độ đọc và khả năng tiếp nhận khác nhau. Nếu cha mẹ quá chú trọng số lượng sách hoặc đặt ra chỉ tiêu phải hoàn thành mỗi ngày, việc đọc có thể trở thành áp lực. Hãy ghi nhận sự tiến bộ của con theo từng giai đoạn và điều chỉnh mục tiêu phù hợp. Khi trẻ được khuyến khích thay vì bị thúc ép, con có thêm điều kiện để duy trì sự hứng thú và dần chủ động với việc đọc sách.

Những sai lầm cha mẹ cần tránh khi rèn luyện thói quen đọc sách cho con

Trong quá trình rèn luyện thói quen đọc sách cho trẻ, đôi khi cha mẹ quá chú trọng việc con đọc được bao nhiêu cuốn, dành bao nhiêu thời gian cho sách mà vô tình tạo ra áp lực. Để việc đọc trở thành niềm vui và được duy trì lâu dài, anh chị có thể lưu ý một số sai lầm sau.

Ép con đọc những cuốn sách cha mẹ lựa chọn

Cha mẹ thường muốn con đọc những cuốn sách có kiến thức bổ ích, mang tính giáo dục hoặc phù hợp với định hướng của gia đình. Tuy nhiên, sở thích của người lớn chưa chắc đã trùng với hứng thú của trẻ. Nếu liên tục yêu cầu con đọc sách kỹ năng trong khi con yêu thích truyện tranh, động vật hay khám phá khoa học, trẻ có thể dần cảm thấy việc đọc là một nhiệm vụ phải hoàn thành. Thay vì quyết định hoàn toàn thay con, anh chị có thể giới thiệu một số cuốn sách phù hợp rồi để con được lựa chọn theo sở thích.

So sánh khả năng đọc của con với bạn bè

Mỗi đứa trẻ có tốc độ phát triển ngôn ngữ, khả năng đọc hiểu và mức độ hứng thú khác nhau. Có trẻ có thể tự đọc một cuốn truyện dài, nhưng cũng có trẻ cần cha mẹ đọc cùng hoặc giải thích từng đoạn nội dung. Những lời nhận xét như “Bạn A bằng tuổi con đã đọc hết mấy cuốn sách rồi” có thể khiến trẻ cảm thấy mình kém cỏi, từ đó mất đi sự tự tin và hứng thú. Thay vì so sánh con với người khác, anh chị có thể quan sát sự tiến bộ của con qua từng ngày, chẳng hạn con đã chủ động lấy sách hoặc kiên nhẫn đọc thêm vài trang so với trước.

Bắt con đọc quá lâu hoặc hoàn thành chỉ tiêu mỗi ngày

Khi muốn con hình thành thói quen đọc sách, cha mẹ đôi khi đặt ra yêu cầu phải đọc 20–30 trang hoặc dành ít nhất một giờ mỗi ngày. Nhưng nếu trẻ chưa quen với việc đọc, thời lượng quá dài có thể khiến con mệt mỏi và mất tập trung. Anh chị có thể bắt đầu bằng những khoảng thời gian ngắn, phù hợp với độ tuổi và khả năng của con. Khi trẻ đã cảm thấy thoải mái và chủ động tìm đến sách, thời gian đọc có thể được điều chỉnh tăng dần.

Chỉ quan tâm số lượng sách mà không chú ý khả năng hiểu

Đọc hết nhiều cuốn sách chưa chắc đồng nghĩa với việc trẻ đã hiểu và ghi nhớ được những điều trong đó. Nếu cha mẹ chỉ quan tâm hôm nay con đọc được bao nhiêu trang, tuần này hoàn thành bao nhiêu cuốn, trẻ có thể hình thành tâm lý đọc cho xong nhiệm vụ. Thay vì chú trọng số lượng, anh chị có thể trò chuyện với con về một nhân vật con yêu thích, một chi tiết khiến con tò mò hoặc điều con học được sau khi đọc. Những cuộc trò chuyện tự nhiên như vậy giúp cha mẹ hiểu hơn về cách con tiếp nhận nội dung, đồng thời tạo cơ hội để trẻ suy nghĩ và diễn đạt ý kiến của mình.

Biến việc đọc sách thành điều kiện để nhận thưởng hoặc tránh bị phạt

Một số cha mẹ thường nói: “Nếu đọc xong cuốn sách này, con sẽ được mua đồ chơi” hoặc “Không đọc hết số trang mẹ giao thì hôm nay không được xem hoạt hình”. Cách làm này có thể khiến trẻ chú ý nhiều hơn đến phần thưởng hoặc hình phạt thay vì nội dung cuốn sách. Lâu dần, trẻ có thể chỉ đọc khi được yêu cầu hoặc khi muốn nhận một lợi ích nào đó. Anh chị có thể ghi nhận sự chủ động của con bằng lời động viên, cùng con chia sẻ những điều thú vị trong sách và giúp trẻ nhận ra niềm vui khi khám phá một câu chuyện mới.

Yêu cầu con đọc nhưng bản thân cha mẹ không làm gương

Trẻ thường quan sát và học hỏi từ những hành động hằng ngày của cha mẹ. Nếu người lớn thường xuyên yêu cầu con đọc sách nhưng lại dành phần lớn thời gian rảnh cho điện thoại, tivi hoặc các hoạt động giải trí khác, trẻ có thể khó hiểu vì sao mình phải thực hiện một thói quen mà cha mẹ không duy trì. Thay vì chỉ nhắc nhở, anh chị có thể dành một khoảng thời gian trong ngày để cả gia đình cùng đọc. Cha mẹ đọc sách của mình, con đọc cuốn sách con yêu thích. Khi việc đọc xuất hiện tự nhiên trong sinh hoạt gia đình, trẻ cũng có thêm cơ hội nhìn thấy và hình thành thói quen tích cực này.

Cha mẹ đồng hành cùng con để nuôi dưỡng tình yêu đọc sách lâu dài

Để tình yêu đọc sách được duy trì lâu dài, trẻ cần nhiều hơn những lời nhắc nhở hay yêu cầu từ cha mẹ. Sự quan tâm, lắng nghe và đồng hành của gia đình sẽ giúp con cảm thấy việc đọc là một hoạt động tự nhiên, thoải mái thay vì nhiệm vụ phải hoàn thành.

Lắng nghe sở thích và tôn trọng lựa chọn của con

Mỗi đứa trẻ có một mối quan tâm riêng. Có con thích truyện cổ tích, có con tò mò về thế giới động vật, cũng có con say mê những cuốn sách khám phá khoa học. Thay vì chỉ lựa chọn sách theo tiêu chí của người lớn, anh chị có thể dành thời gian tìm hiểu xem con đang quan tâm đến điều gì, thích đọc thể loại nào. Khi sở thích được tôn trọng, trẻ thường có thêm động lực tìm đến sách và chủ động khám phá những nội dung mới.

Tạo không gian để con thoải mái chia sẻ suy nghĩ

Đọc sách không nhất thiết phải kết thúc khi con gấp sách lại. Anh chị có thể trò chuyện cùng con về những điều vừa đọc, chẳng hạn nhân vật nào khiến con ấn tượng, tình huống nào làm con bất ngờ hoặc con nghĩ gì về cách hành xử của nhân vật. Hãy để con tự do bày tỏ suy nghĩ, kể cả khi ý kiến ấy khác với người lớn. Khi không bị phán xét hay biến cuộc trò chuyện thành một bài kiểm tra, trẻ sẽ cảm thấy thoải mái hơn khi chia sẻ và dần hình thành thói quen suy ngẫm về những điều mình đọc.

Kiên nhẫn đồng hành thay vì liên tục nhắc nhở

Thói quen đọc sách cần thời gian để hình thành, vì vậy sẽ có những ngày con hào hứng đọc sách nhưng cũng có lúc trẻ muốn dành thời gian cho hoạt động khác. Nếu cha mẹ liên tục nhắc nhở, trách móc mỗi khi con chưa đọc, việc đọc có thể dần trở thành áp lực. Anh chị có thể nhẹ nhàng gợi mở, cùng con đọc một vài trang hoặc chủ động kể về một cuốn sách thú vị. Sự kiên nhẫn và nhất quán của cha mẹ sẽ giúp trẻ có thời gian làm quen, thay vì cảm thấy mình luôn phải đáp ứng một yêu cầu.

Cùng con xây dựng những thói quen tích cực trong gia đình

Một môi trường gia đình có thói quen đọc sách sẽ tạo điều kiện để trẻ tiếp xúc với sách một cách tự nhiên. Anh chị có thể dành khoảng 10–15 phút mỗi tối để cả nhà cùng đọc, cùng đến nhà sách vào cuối tuần hoặc chia sẻ những cuốn sách mình yêu thích. Không nhất thiết mọi thành viên phải đọc cùng một nội dung, điều quan trọng là trẻ được nhìn thấy việc đọc hiện diện trong sinh hoạt thường ngày. Khi cha mẹ và con cùng duy trì hoạt động này, sách có thể trở thành một phần gắn kết các thành viên trong gia đình.

Giúp con hiểu giá trị của việc học hỏi và phát triển bản thân

Thay vì yêu cầu con đọc sách vì đó là việc nên làm, anh chị có thể giúp con nhận ra những điều thú vị mà sách mang lại. Một cuốn sách về thiên nhiên có thể khơi gợi sự tò mò, một câu chuyện về tình bạn có thể giúp con suy nghĩ về cách đối xử với mọi người, còn một cuốn sách khoa học có thể mở ra những câu hỏi mới. Cha mẹ có thể liên hệ nội dung con đọc với những trải nghiệm thực tế để trẻ thấy kiến thức trong sách gần gũi với cuộc sống. Từ đó, con có thêm động lực học hỏi, khám phá và chủ động phát triển bản thân theo cách phù hợp với mình.

Minh Trí Thành đồng hành cùng con trưởng thành từ sự thấu hiểu

Để giúp con hình thành thói quen đọc sách và duy trì tình yêu học hỏi, cha mẹ cần bắt đầu từ việc thấu hiểu con. Bởi mỗi đứa trẻ có sở thích, tính cách và nhịp độ phát triển riêng. Khi cha mẹ biết lắng nghe, tôn trọng cảm xúc, đồng thời điều chỉnh cách đồng hành phù hợp, con sẽ có thêm không gian để khám phá và phát triển những thói quen tích cực.

Minh Trí Thành cùng cha mẹ giúp con hình thành thói quen đọc sách

Thông qua các chương trình tại Minh Trí Thành, tôi chia sẻ những kiến thức, góc nhìn và phương pháp thực hành để cha mẹ có thêm cơ sở đồng hành cùng con trong cuộc sống hằng ngày. Khi người lớn thay đổi cách nhìn nhận và ứng xử, mối quan hệ trong gia đình cũng có thêm cơ hội được vun đắp, từ đó tạo nên môi trường thuận lợi để con trưởng thành trong sự yêu thương và thấu hiểu.

Kết luận

Rèn luyện thói quen đọc sách cho trẻ là một hành trình cần sự kiên nhẫn và đồng hành của cha mẹ. Hãy bắt đầu từ những cuốn sách phù hợp, những khoảng thời gian đọc ngắn và những cuộc trò chuyện gần gũi mỗi ngày. Khi được tôn trọng sở thích, khuyến khích đúng cách và lớn lên trong môi trường gia đình coi trọng việc học hỏi, trẻ có thêm cơ hội hình thành tình yêu đọc sách và phát triển khả năng tự học lâu dài.

Câu hỏi thường gặp về rèn luyện thói quen đọc sách cho trẻ

Tạo thói quen đọc sách cho trẻ nên bắt đầu từ khi nào?

Cha mẹ có thể cho trẻ làm quen với sách từ những năm đầu đời thông qua sách tranh, hình ảnh và hoạt động đọc truyện thành tiếng. Tuy nhiên, không có một độ tuổi cố định để bắt đầu. Ngay cả khi trẻ đã lớn, cha mẹ vẫn có thể hình thành thói quen đọc sách bằng cách lựa chọn nội dung phù hợp với sở thích và khả năng của con.

Làm thế nào khi trẻ không thích đọc sách?

Trước tiên, cha mẹ nên tìm hiểu nguyên nhân khiến con không hứng thú. Có thể con chưa tìm được sách phù hợp, gặp khó khăn khi đọc hiểu hoặc cảm thấy việc đọc quá áp lực. Anh chị có thể thử cho con tự chọn sách, bắt đầu bằng những câu chuyện ngắn và cùng con đọc để tạo trải nghiệm tích cực.

Mỗi ngày nên cho trẻ đọc sách bao lâu?

Thời gian đọc phụ thuộc vào độ tuổi, khả năng tập trung và sở thích của từng trẻ. Với trẻ nhỏ mới làm quen với sách, cha mẹ có thể bắt đầu khoảng 5–10 phút mỗi ngày. Khi con đã quen và hứng thú hơn, thời gian đọc có thể tăng dần mà không cần đặt ra một giới hạn cứng nhắc.

Có nên cho trẻ đọc truyện tranh để hình thành thói quen đọc sách không?

Có. Truyện tranh với hình ảnh sinh động và nội dung dễ tiếp cận có thể là bước khởi đầu phù hợp, đặc biệt với trẻ nhỏ hoặc trẻ chưa yêu thích đọc sách. Cha mẹ nên lựa chọn truyện có nội dung lành mạnh, phù hợp với độ tuổi và có thể kết hợp thêm những thể loại sách khác khi con đã có hứng thú.

Cha mẹ có nên bắt buộc trẻ đọc sách mỗi ngày không?

Cha mẹ có thể thiết lập thời gian đọc sách tương đối ổn định để giúp con duy trì thói quen, nhưng không nên biến việc đọc thành nhiệm vụ bắt buộc kèm theo trách phạt. Thay vào đó, hãy cùng con lựa chọn sách, đọc trong khoảng thời gian phù hợp và ghi nhận sự chủ động của con. 

Tài liệu tham khảo

  • American Academy of Pediatrics (2024) ‘Literacy Promotion: An Essential Component of Primary Care Pediatric Practice: Policy Statement’, Pediatrics, 154(6). Available at: https://doi.org/10.1542/peds.2024-069090 (Accessed: 31 October 2026).
  • Bus, A.G., van IJzendoorn, M.H. and Pellegrini, A.D. (1995) ‘Joint book reading makes for success in learning to read: A meta-analysis on intergenerational transmission of literacy’, Review of Educational Research, 65(1), pp. 1–21. Available at: https://doi.org/10.3102/00346543065001001 (Accessed: 31 October 2026).
5/5 - (1 bình chọn)

1 bình luận về “Rèn luyện thói quen đọc sách cho trẻ: Cách cha mẹ đồng hành cùng con”

  1. Pingback: Cách rèn luyện thói quen đọc sách để phát triển bản thân

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *