Lịch sử ngày 20 tháng 10 bắt đầu từ năm 1930, khi Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam ra đời giữa cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh. Lanh tôi sẽ cùng anh chị đi qua bối cảnh, ý nghĩa cột mốc và hành trình gần một thế kỷ của tổ chức phụ nữ Việt Nam qua ngày kỷ niệm này.
Bối cảnh lịch sử ngày 20 tháng 10
Bối cảnh dẫn đến lịch sử ngày 20 tháng 10 bắt nguồn từ phong trào phụ nữ trong giai đoạn 1927 đến 1930, khi các tổ chức cách mạng bí mật bắt đầu hình thành và Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng lần đầu tiên ghi nhận mục tiêu nam nữ bình quyền.
Đây là giai đoạn bản lề, khi phụ nữ từ chỗ chỉ tham gia rải rác trong các phong trào yêu nước, dần được nhìn nhận là một lực lượng cách mạng có tổ chức. Muốn hiểu trọn vẹn vì sao một tổ chức phụ nữ riêng lại ra đời đúng vào năm 1930, Lanh tôi nghĩ cần đi qua hai cột mốc quan trọng dưới đây.
Phong trào phụ nữ từ năm 1927
Từ năm 1927, ở nhiều địa phương, đặc biệt là Nghệ An, Hà Tĩnh, đã xuất hiện các tổ chức quần chúng mang tính chất bí mật, nơi phụ nữ tham gia cùng với nam giới trong công tác tuyên truyền, rải truyền đơn, làm giao liên cho các cơ sở cách mạng. Trong số những gương mặt tiên phong thời kỳ này, Nguyễn Thị Minh Khai là một cái tên tôi luôn nhắc đến khi kể chuyện lịch sử cho các con.
Mùa hè năm 1927, bà là một trong những phụ nữ đầu tiên ở khu vực Vinh, Bến Thủy được kết nạp vào một tổ chức tiền thân của Đảng, được phân công phụ trách công tác vận động phụ nữ, tổ chức các lớp huấn luyện và trực tiếp tham gia phân phát truyền đơn, xây dựng cơ sở trong công nhân, nông dân.
Cùng thời điểm đó còn có Thái Thị Bôi và nhiều phụ nữ khác âm thầm tham gia các tổ chức tiền thân của Đảng, dù phải hoạt động trong điều kiện luôn bị mật thám theo dõi, sẵn sàng đối mặt với tù đày nếu bị phát hiện. Tôi nhớ có một buổi Lanh tôi ngồi kể lại đoạn này cho một nhóm phụ huynh nghe, có chị hỏi tôi rằng, hồi đó phụ nữ đâu có được đi học nhiều, sao lại dám dấn thân vào những việc nguy hiểm như vậy.
Câu hỏi ấy khiến tôi nghĩ mãi, và tôi tin câu trả lời nằm ở chỗ, khi một người phụ nữ nhìn thấy rõ mình có thể đóng góp cho một điều lớn hơn bản thân, họ sẵn sàng vượt qua nỗi sợ để hành động. Đó cũng là điều Lanh tôi muốn gieo vào các con qua những câu chuyện lịch sử như thế này, không phải để các con thuộc lòng ngày tháng, mà để các con hiểu được gốc rễ của sự can đảm đến từ đâu.
Cương lĩnh đầu tiên của Đảng (3/2/1930)
Ngày 3 tháng 2 năm 1930, tại Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, Đảng Cộng sản Việt Nam chính thức ra đời, sau đó vào tháng 10 cùng năm mới đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong Chánh cương vắn tắt do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc soạn thảo, mục tiêu “nam nữ bình quyền” lần đầu tiên được đưa vào một văn kiện chính trị của cách mạng Việt Nam, đặt cạnh những mục tiêu lớn như đánh đổ đế quốc, phong kiến, thực hiện phổ thông giáo dục.
Đây là một chi tiết Lanh tôi cho rằng ít người để ý, nhưng nó cho thấy ngay từ những ngày đầu, Đảng đã xác định phụ nữ không phải là lực lượng đứng ngoài cuộc, mà là một phần cốt lõi của công cuộc giải phóng dân tộc. Chính tư tưởng này đã trở thành cơ sở lý luận để chỉ tám tháng sau đó, một tổ chức dành riêng cho phụ nữ chính thức ra đời.
>>>> Xem thêm: 15 Bài hát về ngày 20 tháng 10 dành cho Phụ Nữ Việt Nam
Sự kiện ngày 20/10/1930
Sự kiện ngày 20/10/1930 là thời điểm Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam, tổ chức phụ nữ đầu tiên mang tính hệ thống của cách mạng Việt Nam, chính thức ra đời. Sự kiện diễn ra giữa lúc phong trào đấu tranh của công nhân, nông dân lên đến đỉnh điểm tại Nghệ An, Hà Tĩnh, thường được gọi là cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh. Ba phần dưới đây, gồm hoàn cảnh, diễn biến và quyết định về sau, sẽ giúp anh chị hình dung rõ hơn vì sao đây được xem là cột mốc gốc của lịch sử ngày 20 tháng 10.
Hoàn cảnh
Sự kiện diễn ra đúng vào cao trào phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, khi hàng vạn nông dân và công nhân đồng loạt xuống đường đấu tranh, đòi giảm sưu thuế, chống áp bức. Theo tư liệu của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, riêng tại Nghệ An và Hà Tĩnh đã có gần 13.000 phụ nữ trực tiếp tham gia phong trào phụ nữ giải phóng, cùng nhân dân góp phần lập nên chính quyền Xô Viết tại hơn 300 xã.
Con số này cho thấy phụ nữ khi ấy không chỉ tham gia mang tính tượng trưng, mà thực sự là một lực lượng đông đảo, sát cánh cùng nam giới trong các cuộc đấu tranh có quy mô lớn. Chính sức mạnh tập thể ấy đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có một tổ chức riêng để tập hợp và dẫn dắt lực lượng phụ nữ một cách bài bản hơn, thay vì chỉ đấu tranh tự phát theo từng địa phương.
Sự kiện
Trong bối cảnh đó, tại Hội nghị Trung ương Đảng tháng 10 năm 1930, Đảng quyết định thành lập một tổ chức riêng dành cho phụ nữ, mang tên Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam, tổ chức được xem là tiền thân của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ngày nay. Cùng với quyết định thành lập, Điều lệ Phụ nữ Liên hiệp Hội cũng được ban hành, quy định rõ tôn chỉ, mục đích và cách thức tổ chức của Hội ở từng địa phương.
Đây là lần đầu tiên phụ nữ có một đoàn thể mang tên riêng của giới mình, hoạt động theo hệ thống từ trung ương xuống cơ sở, thay vì chỉ tham gia rải rác, tự phát trong các phong trào chung như trước đó. Nhờ vậy, tiếng nói và nhu cầu của phụ nữ trong công cuộc cách mạng bắt đầu được nhìn nhận như một phần chính thức, có tổ chức của phong trào chung, chứ không còn là hoạt động phụ trợ đứng phía sau.
Quyết định lịch sử
Về sau, tổ chức đã lấy ngày 20 tháng 10 năm 1930 làm ngày truyền thống hằng năm của mình, đánh dấu cột mốc ra đời chính thức. Đến năm 2010, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra thông báo công nhận ngày 20/10 hằng năm là Ngày Phụ nữ Việt Nam, mở rộng ý nghĩa của ngày này từ phạm vi riêng của tổ chức Hội ra thành một ngày tôn vinh chung của cả xã hội.
Đây cũng chính là gốc rễ để ngày 20/10 dần trở nên quen thuộc với mọi gia đình Việt Nam, không chỉ với những người trực tiếp tham gia công tác Hội. Từ một sự kiện chính trị giữa thời chiến, ngày 20/10 đã đi một chặng đường dài để trở thành dịp cả xã hội cùng nhìn lại và tri ân những đóng góp của phụ nữ, ở bất kỳ vai trò nào trong gia đình và xã hội.
>>>> Xem thêm: 14 Bài thơ về ngày 20 tháng 10 dành tặng cho Phụ Nữ Việt nam
Ý nghĩa lịch sử mang tính cột mốc của ngày 20 tháng 10
Ý nghĩa lịch sử ngày 20 tháng 10 có thể nhìn thấy rõ nhất qua ba cột mốc lớn: sự ra đời của một tổ chức chính danh đầu tiên dành cho phụ nữ, nền tảng cho quyền công dân đầy đủ mà phụ nữ Việt Nam có được sau này, và nguồn gốc của tám chữ vàng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh dành tặng phụ nữ Việt Nam.
Ba cột mốc này không tách rời nhau, mà là một chuỗi tiếp nối logic, từ việc có tổ chức, đến có quyền, rồi được ghi nhận bằng danh xưng. Lanh tôi sẽ đi qua từng phần để anh chị thấy rõ vì sao ngày 20/10 xứng đáng được nhìn nhận nghiêm túc hơn một ngày lễ thông thường.
Tổ chức chính danh đầu tiên
Trước năm 1930, phụ nữ tham gia cách mạng chủ yếu dưới hình thức tự phát, len lỏi trong các tổ chức chung của nam giới hoặc hoạt động đơn lẻ tại từng địa phương. Sự ra đời của Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam đánh dấu lần đầu tiên phụ nữ Việt Nam có một đoàn thể riêng, hoạt động có tổ chức, công khai bảo vệ quyền lợi và tiếng nói của giới mình trong dòng chảy cách mạng dân tộc.
Từ đây, phụ nữ ở các địa phương có một đầu mối để tập hợp, được huấn luyện, được giao nhiệm vụ cụ thể thay vì chỉ tham gia theo phong trào tự phát như trước. Đây là nền móng để về sau, khi đất nước bước vào các giai đoạn kháng chiến, tổ chức phụ nữ có thể huy động lực lượng một cách nhanh chóng và có quy mô lớn hơn nhiều.
Quyền công dân đầu tiên
Đây là phần Lanh tôi cho rằng cần được nhắc đến nhiều hơn, vì nó chạm đến quyền lợi thực chất chứ không chỉ mang tính biểu tượng. Nền tảng bình quyền được đặt ra từ những năm 1930 đã trở thành tiền đề để sau Cách mạng Tháng Tám, phụ nữ Việt Nam chính thức được trao quyền bầu cử và ứng cử ngay trong cuộc tổng tuyển cử đầu tiên vào đầu năm 1946.
Theo tư liệu lịch sử về cuộc bầu cử này, phụ nữ chiếm tới 48% tổng số cử tri đi bầu, và có 10 đại biểu phụ nữ trúng cử vào Quốc hội khóa I ngay trong lần đầu tiên được cầm lá phiếu công dân.
Hiến pháp năm 1946 của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cũng ghi rõ nguyên tắc đàn bà ngang quyền với đàn ông về mọi phương diện, một quy định mang tính tiên phong ở thời điểm đó. Ở nhiều nước phương Tây lúc bấy giờ, phụ nữ vẫn chưa có quyền bầu cử, chẳng hạn Pháp phải đến năm 1946 mới trao quyền này, còn Thụy Sĩ thì mãi đến năm 1971. So với bối cảnh quốc tế đương thời, bước tiến của phụ nữ Việt Nam thực sự đáng được nhìn nhận đúng mức, chứ không chỉ là một chi tiết nhỏ trong sách sử.
Cái nôi của 8 chữ vàng
Nền tảng hình thành từ năm 1930, cùng những đóng góp bền bỉ của phụ nữ Việt Nam qua các giai đoạn kháng chiến, chính là gốc rễ để sau này Chủ tịch Hồ Chí Minh trao tặng phụ nữ Việt Nam tám chữ vàng: anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang. Tám chữ ấy không phải lời khen suông, mà là sự đúc kết từ hành trình dài của biết bao thế hệ phụ nữ đã đi qua, từ những người rải truyền đơn trong bóng tối năm 1927, đến những người mẹ, người chị gánh gồng cả hậu phương lẫn tiền tuyến trong hai cuộc kháng chiến sau này.
Riêng chữ đảm đang, về sau còn được cụ thể hóa thành một phong trào thi đua mang tên Ba đảm đang, phát động từ tháng 3 năm 1965, với ba nội dung chính là đảm đang sản xuất và công tác, đảm đang việc gia đình, đảm đang phục vụ chiến đấu. Đây được xem là một trong những phong trào thi đua có quy mô lớn nhất trong lịch sử hiện đại của phụ nữ Việt Nam, cho thấy tám chữ vàng không chỉ là danh xưng, mà thực sự đi vào đời sống và hành động cụ thể của hàng triệu phụ nữ.
Quá trình thay đổi và phát triển của ngày 20 tháng 10
Quá trình phát triển gắn với lịch sử ngày 20 tháng 10 trải qua ba giai đoạn lớn: từ Cách mạng tháng Tám, qua hai cuộc kháng chiến, cho đến khi đất nước thống nhất, mỗi giai đoạn tổ chức phụ nữ lại mang một tên gọi khác nhau. Mỗi lần đổi tên đều gắn với một nhiệm vụ lịch sử cụ thể mà tổ chức phải đảm nhận trong giai đoạn đó, chứ không phải sự thay đổi tùy tiện. Đi qua từng giai đoạn dưới đây, anh chị sẽ thấy rõ hơn vì sao ngày 20/10 vẫn được giữ nguyên như một sợi chỉ xuyên suốt, dù tên gọi của tổ chức có thay đổi nhiều lần.
Giai đoạn Cách mạng tháng Tám (1930 – 1945)
Trong giai đoạn này, tổ chức phụ nữ liên tục đổi tên để phù hợp với diễn biến của phong trào cách mạng, khi thực dân Pháp liên tục đàn áp và buộc các tổ chức phải thay đổi hình thức tồn tại để tránh bị triệt phá:
- Hội Phụ nữ phản đế (thành lập năm 1930)
- Hội Phụ nữ Dân chủ (giai đoạn 1936 – 1938)
- Hội Phụ nữ Phản đế Đông Dương (giai đoạn 1939 – 1941)
- Đoàn Phụ nữ Cứu quốc (từ năm 1941)
Mỗi lần đổi tên đều nhằm tập trung tối đa cho nhiệm vụ cao nhất lúc bấy giờ, đó là giải phóng dân tộc, chuẩn bị lực lượng và tinh thần cho cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945. Nhờ nền tảng tổ chức được xây dựng bền bỉ suốt mười lăm năm này, khi thời cơ đến, phụ nữ ở khắp các địa phương đã có thể huy động nhanh chóng, góp phần vào thắng lợi chung của cuộc Tổng khởi nghĩa.
Giai đoạn kháng chiến chống Pháp và Mỹ (1946 – 1975)
Ngày 20 tháng 10 năm 1946, trên cơ sở cốt lõi là Hội Phụ nữ Cứu quốc, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam chính thức được thành lập với tên gọi như chúng ta quen thuộc ngày nay. Từ đây, tổ chức bước vào một chặng đường mới, gắn liền với hai cuộc kháng chiến, mỗi miền đất nước đảm nhận một vai trò riêng:
- Ở miền Bắc, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam vận động phụ nữ tăng gia sản xuất, học cày bừa, chăm lo hậu phương để bộ đội yên tâm chiến đấu.
- Ở miền Nam, ngày 8 tháng 3 năm 1961, Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập, tập hợp phụ nữ miền Nam tham gia đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang, phục vụ trực tiếp cho tiền tuyến.
Chỉ trong năm năm đầu hoạt động, từ 1961 đến 1966, Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam đã phát động hơn 220.000 cuộc đấu tranh chính trị lớn nhỏ, huy động khoảng 25,8 triệu lượt phụ nữ tham gia mít tinh, biểu tình. Con số này phần nào cho thấy quy mô và sức bền của phong trào phụ nữ miền Nam trong những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc chiến. Hai tổ chức, một ở miền Bắc và một ở miền Nam, tồn tại song song trong suốt giai đoạn đất nước bị chia cắt, mỗi bên gánh vác một phần trách nhiệm với vận mệnh chung của dân tộc.
Giai đoạn thống nhất đất nước (1976 đến nay)
Tháng 6 năm 1976, sau khi đất nước thống nhất, hai tổ chức phụ nữ của hai miền Nam, Bắc đã chính thức hợp nhất thành một tổ chức duy nhất, lấy tên là Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, và vẫn giữ ngày 20/10/1930 làm mốc thành lập cho đến tận ngày nay.
Từ thời điểm này, tổ chức chuyển trọng tâm hoạt động từ đấu tranh vũ trang sang các lĩnh vực gắn liền với đời sống thường nhật hơn, như hỗ trợ phát triển kinh tế, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và bảo vệ quyền lợi phụ nữ, trẻ em trong thời bình. Nhìn lại cả chặng đường gần một thế kỷ, Lanh tôi thấy dù tên gọi có thay đổi bao nhiêu lần, tinh thần cốt lõi của tổ chức, đó là đứng về phía phụ nữ, vì sự tiến bộ của phụ nữ, vẫn luôn được giữ nguyên vẹn.
Từ những trang sử vàng đến hành trình nuôi dạy con hôm nay
Từ những trang sử về lịch sử ngày 20 tháng 10, câu hỏi mà nhiều phụ huynh đặt ra với Lanh tôi thường không dừng ở kiến thức lịch sử, mà là làm sao để truyền được tinh thần ấy cho thế hệ con cháu hôm nay. Tôi nghĩ, những phẩm chất mà tám chữ vàng nhắc đến không tự nhiên mà có, chúng được hun đúc qua cách một đứa trẻ được lắng nghe, được tin tưởng, được dạy cách hiểu và làm chủ cảm xúc của chính mình từ nhỏ.
Đó cũng là điều Lanh tôi luôn nhấn mạnh với các phụ huynh, rằng bản lĩnh của một người phụ nữ không phải là điều được cấy vào con trong một sớm một chiều, mà là kết quả của một quá trình đồng hành dài lâu.
Có một câu chuyện Lanh tôi vẫn hay nhắc lại, về một bé gái học lớp 6 mà tôi từng đồng hành, con vốn rất rụt rè, luôn thu mình mỗi khi phải bày tỏ ý kiến trước đám đông vì sợ bị đánh giá. Sau một thời gian được hướng dẫn cách nhận diện cảm xúc của bản thân và luyện tập diễn đạt suy nghĩ một cách rõ ràng, con dần tự tin phát biểu trong lớp, thậm chí còn chủ động đứng ra bảo vệ ý kiến của mình khi có bạn phản đối.
Nhìn con thay đổi, Lanh tôi lại càng tin rằng, gốc rễ của sự bản lĩnh không nằm ở việc ép trẻ phải mạnh mẽ ngay lập tức, mà nằm ở việc giúp con hiểu chính mình trước tiên.
Nếu anh chị đang tìm một hướng đồng hành để giúp con, đặc biệt là các bé gái, xây dựng sự tự tin, khả năng thấu hiểu cảm xúc và bản lĩnh trong giao tiếp, có thể tham khảo thêm các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành cùng nhiều gia đình trong hành trình nuôi dạy con theo hướng nhẹ nhàng mà bền vững.
Kết luận
Từ những trang truyền đơn bí mật năm 1927 đến vị thế phụ nữ hôm nay, dòng chảy lịch sử chưa từng đứt đoạn. Ngày nay, phụ nữ Việt Nam tiếp nối truyền thống ấy để trở thành nhà quản lý, doanh nhân, nhà giáo, vừa giỏi việc nước, đảm việc nhà, viết tiếp tám chữ vàng theo cách riêng của thời đại mình.
Câu hỏi thường gặp về lịch sử ngày 20 tháng 10
Ngày 20 tháng 10 là ngày kỷ niệm sự kiện gì?
Đây là ngày kỷ niệm thành lập Hội Phụ nữ phản đế Việt Nam vào năm 1930, tiền thân của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ngày nay, ra đời giữa cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh.
Vì sao lại chọn đúng ngày 20 tháng 10 mà không phải ngày khác?
Vì đây là ngày tổ chức phụ nữ đầu tiên chính thức ra đời trong bối cảnh cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh năm 1930, và về sau ngày này được chọn làm mốc truyền thống hằng năm, được Ban Bí thư Trung ương Đảng công nhận là Ngày Phụ nữ Việt Nam vào năm 2010.
Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã đổi tên bao nhiêu lần?
Tổ chức đã trải qua nhiều tên gọi khác nhau qua từng giai đoạn, như Hội Phụ nữ phản đế, Hội Phụ nữ Dân chủ, Đoàn Phụ nữ Cứu quốc, trước khi mang tên Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam từ năm 1946.
Tám chữ vàng Bác Hồ tặng phụ nữ Việt Nam là gì?
Tám chữ vàng đó là anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang, được xem là sự đúc kết truyền thống của phụ nữ Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử, và riêng chữ đảm đang từng được cụ thể hóa thành phong trào Ba đảm đang năm 1965.
Phụ nữ Việt Nam có quyền bầu cử từ khi nào?
Phụ nữ Việt Nam được trao quyền bầu cử và ứng cử ngay từ cuộc tổng tuyển cử đầu tiên vào đầu năm 1946, với tỷ lệ nữ cử tri đi bầu lên tới 48%, sớm hơn nhiều so với một số nước phương Tây thời bấy giờ như Pháp hay Thụy Sĩ.
Ngày 20/10 và ngày 8/3 khác nhau như thế nào?
Ngày 8/3 là Ngày Quốc tế Phụ nữ, mang tính chất quốc tế chung, còn ngày 20/10 là ngày truyền thống riêng của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, gắn với một cột mốc lịch sử cụ thể của dân tộc năm 1930.
Tài liệu tham khảo
- Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam: Các dấu mốc lịch sử – Trường Đại học Lâm nghiệp: https://vnuf.edu.vn/hoi-lien-hiep-phu-nu-viet-nam-cac-dau-moc-lich-su.html
- Chuyện về những nữ đại biểu Quốc hội đầu tiên – Báo Nhà báo và Công luận: https://congluan.vn/chuyen-ve-nhung-nu-dai-bieu-quoc-hoi-dau-tien-post335132.html
- Quyền bầu cử của Phụ nữ Việt Nam trong Quốc hội khóa I – Tạp chí Luật sư Việt Nam: https://lsvn.vn/quyen-bau-cu-cua-phu-nu-viet-nam-trong-quoc-hoi-khoa-i-a2112.html
Pingback: Ngày 20 tháng 10 là ngày lễ gì? Nguồn gốc và Ý nghĩa ra sao?