Gậy leo núi là dụng cụ chống hai tay giúp chia bớt sức nặng khỏi đầu gối, giữ thăng bằng trên đường dốc và đi lâu đỡ mệt. Bài viết giải thích cấu tạo, cách chọn, cách dùng đúng kỹ thuật và cách bảo quản gậy leo núi, để anh chị tự tin và an toàn khi đi núi cùng con.
Vậy gậy leo núi là gì?
Gậy leo núi là dụng cụ chuyên dụng cầm hai tay, giúp người đi chia bớt sức nặng cơ thể sang cánh tay, giữ thăng bằng và bước vững hơn trên đường dốc, đường rừng hay địa hình gồ ghề. Khác với cành cây nhặt ven đường hay gậy chống đi bộ thông thường, gậy chuyên dụng có tay cầm, dây đeo, mũi bám và độ dài chỉnh được.
Phần dưới đây làm rõ khái niệm, gỡ hai lầm tưởng phổ biến và cho thấy vì sao dùng gậy đúng loại tạo nên khác biệt cho cả chuyến đi.
Khái niệm: gậy leo núi là gì?
Gậy leo núi là loại gậy chuyên dụng, thường dùng thành một đôi, cầm hai tay để chống xuống đất khi đi bộ đường dốc, đường rừng hoặc địa hình gồ ghề. Mỗi cây gồm tay cầm, dây đeo cổ tay, thân gậy, giỏ gậy và mũi gậy. Phần lớn có thể chỉnh độ dài, nên người cao hay thấp, đoạn lên dốc hay xuống dốc đều dùng được. Công dụng cốt lõi của gậy leo núi là chuyển một phần sức nặng cơ thể sang hai cánh tay, để đôi chân bớt gánh nặng và bước đi vững hơn.
Nhiều người hay nhầm nó với cây gậy chống đi bộ thông thường. Gậy chống thường chỉ có một cây, độ dài cố định và dành cho đường bằng. Còn gậy leo núi được thiết kế nhẹ, có dây đeo, có mũi bám và có thể chỉnh độ dài theo từng đoạn đường.
Đập tan định kiến: gậy chỉ dành cho người già, và cành cây nào cũng thay được
Khi tôi nhắc chuyện dùng gậy, nhiều phụ huynh cười và bảo gậy là của người già, người yếu chân. Một số người khác lại cho rằng ra rừng cứ bẻ đại một cành cây ven đường là có gậy, việc gì phải mua. Cả hai suy nghĩ này đều dễ hiểu, nhưng chưa đúng với thực tế đường núi.
Tôi nhớ một anh phụ huynh ngoài bốn mươi tuổi, khỏe, chơi thể thao đều, lần đầu leo núi cùng con trai. Anh bẻ một cành cây khô làm gậy ngay từ chân núi. Đến đoạn dốc đất ẩm, cành cây gãy đôi đúng lúc anh dồn lực xuống, anh trượt một đoạn ngắn và may chỉ trầy tay. Sau chuyến đó anh kể rằng điều làm anh giật mình không phải vết trầy, mà là gương mặt hoảng hốt của con.
Thực tế, người dùng gậy leo núi thường xuyên lại là những người đi núi nhiều, từ người chạy bộ đường mòn đến các nhóm đi bộ đường dài. Họ dùng vì gậy giúp tiết kiệm sức cho những chặng dài, chứ không phải vì yếu. Cành cây thì khác: nó không chỉnh được độ dài, không có dây đeo, mũi gậy dễ trượt và có thể đã mục bên trong mà mắt thường không thấy. Với gậy leo núi chuyên dụng, vật liệu được chọn để chịu lực, nhẹ và bền đúng chỗ cần.
Gậy chuyên dụng: ranh giới giữa chuyến đi “hành xác” và chuyến đi khỏe mạnh
Có một cách nói tôi hay dùng với các anh chị: gậy chuyên dụng chính là ranh giới giữa một chuyến đi “hành xác” và một chuyến đi khỏe mạnh, an toàn. Hành xác là khi đoạn xuống dốc dài khiến đầu gối đau âm ỉ, ai cũng cố lê bước cho xong và về đến nhà chỉ muốn nằm. Khỏe mạnh là khi cả nhà xuống núi vẫn còn sức cười nói, hôm sau đi làm đi học bình thường.
Với phụ huynh, điều này còn mang một ý nghĩa riêng. Nếu bố mẹ kiệt sức, con sẽ nhớ chuyến đi như một thử thách mệt mỏi và khó muốn quay lại. Nếu bố mẹ đi vững vàng, con học được cách chuẩn bị cho một chặng đường khó. Gậy leo núi vì thế không phải món phụ kiện cho vui, mà là một phần của sự chuẩn bị.
Tại sao nên dùng gậy leo núi?
Nên dùng gậy leo núi vì gậy giúp giảm tải cho xương khớp, tăng độ bám và thăng bằng, tiết kiệm sức khi đi dài và còn dùng được vào nhiều việc ngoài đường mòn. Bốn lợi ích này đều gắn với những tình huống anh chị gặp khi đưa con đi núi, nhất là các đoạn xuống dốc và đường trơn. Tôi sẽ đi qua từng ý một.
Giảm tải cho xương khớp
Khi bước xuống dốc, toàn bộ trọng lượng cơ thể, cộng thêm balo, dồn xuống đầu gối sau mỗi bước chân. Gậy leo núi cho phép hai tay nhận một phần lực đó. Một nghiên cứu công bố năm 1999 trên tạp chí Journal of Sports Sciences đã đo điều này ở tám nam giới đi xuống một mặt dốc nghiêng 25 độ. Kết quả cho thấy lực nén và lực trượt tại khớp gối khi dùng gậy thấp hơn khoảng 12 đến 25% so với khi đi tay không.
Cần nói rõ đây là nghiên cứu trong phòng thí nghiệm với nhóm nhỏ, nên con số chỉ cho thấy xu hướng chứ không phải mức giảm áp dụng cho mọi người. Nhóm nghiên cứu cũng ghi nhận lợi ích đến từ hai việc: lực truyền qua gậy và tư thế người hơi nghiêng về trước khi dùng gậy. Cả hai điều này anh chị đều có thể cảm nhận ngay trên đường mòn.
Tôi biết một chị phụ huynh gần năm mươi tuổi, trước mỗi chuyến đi núi đều lo vì đầu gối hay nhói khi xuống dốc. Ban đầu chị ngại dùng gậy vì sợ trông như người lớn tuổi. Sau lần thử đầu tiên với đôi gậy mượn của bạn, chị nói xuống dốc nhẹ nhàng hơn hẳn, và từ đó chị tự mua cho cả hai vợ chồng mỗi người một đôi.
Tạo độ bám và giữ thăng bằng
Đường núi hiếm khi bằng phẳng. Có đoạn bùn trơn sau mưa, đoạn sỏi lăn dưới chân, đoạn rễ cây nhô lên, có khi phải lội qua suối. Hai bàn chân chỉ cho cơ thể hai điểm chạm, còn khi có gậy thì thành bốn, nên người vững hơn nhiều khi một bàn chân bị trượt.
Gậy còn đóng vai trò dò đường. Anh chị cắm gậy xuống trước để thử độ chắc của mặt đất, xem đá có lung lay không, bùn sâu đến đâu, rồi mới đặt chân. Tôi thấy thói quen đơn giản này giúp mọi người bớt hồi hộp ở những đoạn khó, đặc biệt với người mới đi núi lần đầu.
Tối ưu năng lượng khi di chuyển
Khi đi lên dốc mà chỉ dùng chân, cơ đùi và bắp chân phải gánh gần hết công việc. Dùng gậy leo núi khiến vai, cánh tay và phần lưng trên cùng tham gia đẩy cơ thể tiến lên, nên sức được chia đều hơn. Nhiều người kể rằng họ ít phải dừng lại thở dốc, vì nhịp tay đều giúp nhịp bước và nhịp thở dễ đi theo một tiết tấu ổn định.
Với chặng đi dài nhiều giờ, phần sức tiết kiệm được ở mỗi bước sẽ cộng dồn lại. Cuối buổi, người có gậy thường còn đủ sức chụp ảnh, trò chuyện với con thay vì chỉ nghĩ đến chuyện về. Tất nhiên gậy không thay được việc tập luyện, nên anh chị vẫn cần chuẩn bị thể lực trước chuyến đi.
Ứng dụng đa năng ngoài đường mòn
Ngoài việc hỗ trợ đi bộ, gậy leo núi còn có vài công dụng thực tế khác. Người đi cắm trại gọn nhẹ thường dùng chính đôi gậy làm cột dựng lều chữ A loại rất nhẹ, một số mẫu lều được thiết kế riêng cho cách dùng này. Khi qua suối hay vũng bùn, gậy giúp dò độ sâu trước khi bước xuống.
Khi đi qua bụi rậm, anh chị có thể gạt cỏ và gõ nhẹ xuống đất, tiếng động này thường khiến rắn hay côn trùng tự tránh đi. Gậy chỉ là phương tiện hỗ trợ, không nên coi nó là vũ khí. Anh chị cũng không nên chủ động đến gần hay xua đuổi động vật hoang dã, hãy giữ khoảng cách và đi chậm rời khỏi khu vực đó.
Cấu tạo chi tiết của một cây gậy leo núi
Một cây gậy leo núi gồm sáu bộ phận chính: tay cầm, dây đeo cổ tay, thân gậy, cơ chế khóa, giỏ gậy và mũi gậy. Mỗi bộ phận có nhiều chất liệu hoặc kiểu khác nhau, quyết định độ nhẹ, độ bền và cảm giác khi dùng. Hiểu cấu tạo giúp anh chị đọc được thông số khi đi mua và biết vì sao giá chênh nhau nhiều. Dưới đây là từng bộ phận, đi từ trên xuống dưới.
Tay cầm: ba chất liệu thường gặp
Tay cầm là nơi bàn tay tiếp xúc suốt nhiều giờ, nên chất liệu ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác dễ chịu. Khí hậu nóng ẩm như ở Việt Nam càng khiến chuyện này đáng cân nhắc, vì tay ra mồ hôi nhiều. Ba loại phổ biến gồm nút bần, mút xốp EVA và cao su hoặc nhựa. Bảng dưới đây so sánh nhanh để anh chị dễ chọn:
| Chất liệu | Ưu điểm | Hạn chế | Phù hợp với |
|---|---|---|---|
| Nút bần (cork) | Thấm hút mồ hôi tốt, êm tay | Giá thường cao hơn | Thời tiết nóng ẩm, người đi nhiều chuyến |
| Mút xốp EVA | Rất nhẹ, mềm mại, cách ẩm tốt | Ít ôm theo bàn tay bằng nút bần | Người ưu tiên nhẹ và êm tay |
| Cao su hoặc nhựa | Bền, giá rẻ | Dễ gây phồng rộp tay khi ra mồ hôi | Chuyến đi ngắn, thời tiết mát |
Nếu đi nhiều chuyến hoặc đi vào ngày nắng nóng, tôi thấy nút bần hoặc mút xốp EVA dễ chịu hơn. Cao su và nhựa vẫn dùng được cho những chuyến ngắn. Nếu có điều kiện, anh chị nên cầm thử vài loại trước khi quyết định.
Dây đeo cổ tay: bộ phận chịu lực quan trọng
Nhiều người nghĩ dây đeo chỉ để khỏi đánh rơi gậy. Thực ra khi đeo đúng cách, dây là bộ phận chịu phần lớn lực đẩy xuống, nên bàn tay không phải siết chặt tay cầm suốt chặng đường. Cổ tay nhờ đó đỡ mỏi, các ngón tay được thả lỏng, và khi chẳng may vấp ngã gậy cũng không văng ra xa. Cách luồn dây đúng tôi sẽ hướng dẫn ở phần kỹ thuật bên dưới.
Thân gậy: nhôm hay sợi carbon?
Thân gậy quyết định độ nhẹ, độ bền và cảm giác mỗi khi mũi gậy chạm đất. Hai nhóm chất liệu chính hiện nay là hợp kim nhôm và sợi carbon. Hợp kim nhôm thường được ghi ký hiệu 7075-T6, là loại nhôm bền đã qua xử lý nhiệt để tăng độ cứng. Sợi carbon thì nhẹ hơn nhưng cần dùng cẩn thận hơn. Bảng dưới đây so sánh nhanh hai loại:
| Chất liệu | Ưu điểm | Hạn chế | Phù hợp với |
|---|---|---|---|
| Hợp kim nhôm (7075-T6) | Bền bỉ, gặp lực mạnh thì uốn cong chứ không gãy gập, giá mềm | Nặng hơn | Người mới, đường rừng nhiều đá |
| Sợi carbon | Rất nhẹ, giảm chấn tốt | Giòn, dễ nứt gãy nếu gậy bị kẹt vào khe đá rồi chịu lực ngang | Người đi đường dài, chạy đường mòn |
Người mới bắt đầu, hay đi đường rừng nhiều đá, thường hợp với nhôm vì chịu va đập tốt và ít lo hỏng khi vô tình đập vào đá. Sợi carbon hợp với người đi đường dài, chạy đường mòn hoặc cần giảm từng chục gram. Dù chọn loại nào, anh chị cũng nên tránh để gậy kẹt giữa hai tảng đá rồi dùng sức cạy ra.
Cơ chế khóa: giữ cho gậy đúng độ dài
Gậy chỉnh được độ dài nhờ cơ chế khóa giữa các đoạn thân, nên đây là chi tiết anh chị cần xem kỹ khi mua. Có ba kiểu thường gặp:
- Khóa kẹp bẩy ngoài (thường gọi là FlickLock): mở và khóa bằng một cái bẩy, nhìn là biết đã khóa hay chưa. Kiểu này rất dễ thao tác, kể cả khi tay đang đeo găng, và có thể siết hoặc nới bằng vít điều chỉnh.
- Khóa xoay vặn nội bộ: nằm bên trong thân gậy nên gọn, không có phần nhô ra. Điểm yếu là khi dính cát hoặc bụi, khóa có thể khó vặn.
- Khóa chốt bấm: thường thấy ở gậy gấp, bấm chốt để rút ra hoặc thu ngắn đoạn gậy.
Tôi hay khuyên các anh chị thử khóa và mở khóa vài lần ngay tại cửa hàng. Một cơ chế khóa trượt ngay từ lần đầu thì sẽ còn phiền hơn khi đang ở giữa dốc. Sau mỗi lần chỉnh độ dài, anh chị nhớ kéo thử để chắc rằng khóa đã giữ chặt.
Giỏ gậy: giúp mũi gậy không bị lún
Giỏ gậy là chiếc vòng nhỏ gắn gần mũi gậy, có tác dụng giữ cho mũi gậy không lún sâu xuống nền mềm. Giỏ đi bùn và cát có kích thước nhỏ, dùng cho đường rừng và đường mòn thông thường, ít bị vướng cành lá. Giỏ đi tuyết lớn hơn nhiều để gậy nổi trên mặt tuyết. Ở Việt Nam đa số chuyến đi chỉ cần giỏ nhỏ, nhưng nếu anh chị đi núi vào mùa mưa nhiều bùn thì bộ phận này tạo ra khác biệt rõ rệt.
Đầu gậy và mũi gậy: bám đất đá, bảo vệ mặt đường
Mũi gậy thường làm bằng hợp kim cứng như carbide hoặc vonfram để cắm chắc xuống đất và đá. Khi đi đường nhựa hoặc mặt đá mịn, anh chị nên bọc thêm đầu cao su bên ngoài mũi gậy. Lớp cao su này tăng độ bám, giảm tiếng gõ lộc cộc và bảo vệ cả mặt đường lẫn mũi gậy. Nếu đi cùng con, nên bọc cao su khi ở khu đông người, để mũi nhọn không làm ai bị thương.
Phân loại các kiểu dáng gậy leo núi
Gậy leo núi chia thành ba nhóm kiểu dáng chính: gậy ống lồng, gậy gấp chữ Z, cùng lựa chọn giữa gậy chống sốc và gậy tiêu chuẩn tùy có lò xo giảm chấn hay không. Kiểu dáng quyết định cảm giác khi dùng và cách anh chị mang gậy theo trong balo, còn chất liệu là một câu chuyện khác. Dưới đây là đặc điểm của từng nhóm để anh chị dễ chọn.
Gậy dạng ống lồng (telescopic)
Gậy ống lồng thu gọn bằng cách đẩy các đoạn thụt vào nhau, thường gồm hai đến ba đoạn. Kiểu này rất chắc chắn vì ít bộ phận chuyển động, giá thường dễ tiếp cận và là lựa chọn quen thuộc của người mới. Điểm trừ là khi thu gọn gậy vẫn khá dài nên hơi cồng kềnh khi đeo sau balo hoặc mang lên xe.
Gậy gấp chữ Z (folding)
Gậy gấp chữ Z gồm các đoạn nối với nhau bằng sợi dây cáp bên trong. Khi cần dùng, anh chị kéo ra là các đoạn tự khớp thẳng, khi cất thì gấp lại chỉ trong vài giây. Chiều dài khi gấp thường chỉ khoảng 35 đến 40 cm, vừa với ngăn balo nhỏ. Kiểu này được người chạy bộ đường mòn và những ai muốn tối ưu không gian balo ưa chuộng. Đổi lại, nhiều mẫu gập chỉ chỉnh được độ dài trong phạm vi hẹp, và dây cáp bên trong cần được giữ khô ráo.
Gậy chống sốc và gậy tiêu chuẩn: có nên chọn lò xo giảm chấn?
Gậy chống sốc có lò xo giảm chấn bên trong thân, giúp hấp thụ một phần chấn động mỗi khi mũi gậy chạm đất. Nhiều người hay đau gối, cổ chân kém vững hoặc phải xuống dốc dài thấy dễ chịu hơn nhờ lò xo này. Nhiều mẫu còn có nút để tắt lò xo khi không cần.
Nhưng lò xo cũng có cái giá của nó. Gậy chống sốc thường nặng và đắt hơn, còn tính năng này ít có ý nghĩa khi đi lên dốc nên nhiều mẫu cho phép tắt lò xo lúc đó. Gậy tiêu chuẩn thì đơn giản, nhẹ hơn và vẫn cho độ thăng bằng, độ hỗ trợ tương đương, chỉ hấp thụ chấn động khi xuống dốc ít hơn. Bảng dưới đây gom các khác biệt chính:
| Tiêu chí | Gậy chống sốc | Gậy tiêu chuẩn |
|---|---|---|
| Cấu tạo | Có lò xo giảm chấn bên trong thân | Không có lò xo |
| Trọng lượng và giá | Thường nặng và đắt hơn | Nhẹ và rẻ hơn |
| Khi xuống dốc | Hấp thụ chấn động tốt hơn | Hấp thụ ít hơn |
| Khi lên dốc | Nên tắt lò xo nếu mẫu gậy cho phép | Không cần điều chỉnh gì thêm |
| Phù hợp với | Người hay đau gối, cổ chân kém vững, thường xuống dốc dài | Người mới, người ưu tiên nhẹ và gọn |
Theo kinh nghiệm của tôi, người mới nên bắt đầu bằng gậy tiêu chuẩn, đi vài chuyến rồi mới quyết định có cần thêm lò xo hay không. Nếu anh chị hay bị mỏi tay hoặc thường đi những chặng xuống dốc dài, loại chống sốc có thể tắt mở được là lựa chọn đáng cân nhắc.
Cách dùng gậy leo núi đúng kỹ thuật
Dùng gậy leo núi đúng kỹ thuật leo núi gồm bốn việc: chỉnh độ dài theo quy tắc góc 90 độ, chỉnh thêm theo địa hình lên hoặc xuống dốc, đeo dây cổ tay từ dưới lên và đi so le giữa chân với gậy. Chỉnh sai độ dài hay cầm sai tư thế có thể khiến anh chị mỏi vai nhiều hơn là đỡ chân. Bốn thao tác dưới đây đủ để bắt đầu một cách an toàn.
Cách điều chỉnh độ dài theo chiều cao
Quy tắc quen thuộc là góc 90 độ, và anh chị có thể tự làm trong vài phút theo các bước sau:
- Đứng thẳng, mang đôi giày sẽ đi trên núi, hai vai thả lỏng.
- Cầm gậy, đặt mũi gậy xuống đất sát bên bàn chân.
- Chỉnh độ dài sao cho khuỷu tay gập vuông góc, cẳng tay song song với mặt đất.
- Khóa chặt các đoạn rồi bước thử vài bước trên nền phẳng.
Nếu vai bị đẩy lên khi bước, gậy đang quá dài. Nếu người phải cúi xuống để chống, gậy đang quá ngắn. Mức 90 độ là điểm xuất phát, anh chị có thể tinh chỉnh thêm cho vừa cảm giác của mình.
Cách điều chỉnh theo địa hình
Độ dài 90 độ là mức mặc định cho đoạn đường tương đối bằng. Khi địa hình đổi khác, anh chị chỉnh gậy theo từng tình huống. Việc này mất chưa đến một phút nhưng giúp lực đẩy và lực đỡ đúng chỗ hơn:
- Khi lên dốc: rút ngắn mỗi cây khoảng 5 đến 10 cm để dồn lực đẩy, tay không phải với quá xa phía trước.
- Khi xuống dốc: kéo dài thêm khoảng 5 đến 10 cm để cắm gậy xa hơn, rà đường và đỡ cơ thể.
- Khi đi vắt ngang sườn dốc: gậy phía sườn trên ngắn hơn một chút, gậy phía sườn dưới dài hơn một chút để người đứng thăng bằng.
Sau mỗi lần chỉnh, anh chị nhớ kiểm tra lại khóa trước khi bước tiếp. Với đoạn dốc rất ngắn, anh chị không cần dừng lại, chỉ cần nắm thấp hoặc cao hơn trên tay cầm.
Cách đeo dây cổ tay đúng chuẩn
Cách đeo đúng là luồn bàn tay từ phía dưới vòng dây đi lên, sau đó nắm lấy cả đoạn dây lẫn tay cầm gậy. Như vậy dây nằm đỡ ngay dưới cổ tay và lực đẩy được truyền qua dây thay vì qua các ngón tay. Anh chị chỉnh dây vừa khít, không quá chặt cũng không lỏng. Anh chị đừng xỏ tay từ trên xuống, vì kiểu đeo ngược này làm dây không còn đỡ được cổ tay.
Tôi từng chứng kiến một bạn trong nhóm xỏ tay từ trên xuống vì nghĩ như vậy chắc hơn. Khi trượt chân, gậy kẹt vào khe đá còn dây thì siết vào cổ tay, khiến bạn không rút tay ra kịp, may mà chỉ bầm nhẹ. Từ đó tôi luôn nhắc mọi người kiểm tra cách đeo dây ngay trước khi xuất phát.
Nhịp điệu di chuyển
Anh chị đi so le tự nhiên, giống nhịp vung tay khi đi bộ: chân trái bước lên thì cắm gậy phải, chân phải bước lên thì cắm gậy trái. Khi lên dốc, anh chị cắm gậy hơi chếch về sau, ngang tầm bàn chân để lấy đà đẩy. Khi xuống dốc, cắm gậy chếch về phía trước một chút để đỡ người. Những ai mới tập nên đi chậm vài trăm mét trên đường bằng để quen nhịp trước khi lên dốc thật.
Nếu đi cùng con, anh chị dặn con giữ mũi gậy hướng xuống đất, không vung gậy và luôn giữ khoảng cách với người phía trước. Đây là thói quen nhỏ nhưng giúp cả đoàn tránh được những va chạm không đáng có.
XEM THÊM: Kỹ năng leo núi: chuẩn bị, di chuyển và xử lý tình huống
Các thương hiệu và phân khúc gậy leo núi đáng cân nhắc
Gậy leo núi trên thị trường chia thành ba phân khúc: cao cấp với Black Diamond và Leki, tầm trung với Decathlon, Naturehike và Gothiar, giá rẻ với Aonijie cùng các dòng gậy nhôm phổ thông. Chia theo phân khúc giúp anh chị chọn theo nhu cầu, tần suất đi núi và ngân sách, thay vì chọn theo tên tuổi. Thông tin dưới đây mang tính tham khảo, nên anh chị hãy xem thông số thực tế của từng mẫu trước khi mua.
Phân khúc cao cấp: dành cho người đi chuyên nghiệp và chạy đường mòn
Black Diamond và Leki là hai thương hiệu quen thuộc với người đi núi nhiều và người chạy đường mòn. Gậy ở nhóm này thường dùng nhôm chất lượng cao hoặc sợi carbon, khóa chắc, tay cầm hoàn thiện kỹ và có nhiều tùy chọn như gậy gấp hay chống sốc. Mức giá cao hơn, đổi lại độ bền và độ nhẹ phù hợp với người đi thường xuyên hoặc đi đường dài.
Phân khúc tầm trung: bền bỉ và đa năng
Decathlon với các dòng Forclaz và Quechua, cùng Naturehike và Gothiar, là những cái tên anh chị hay gặp ở nhóm này. Gậy tầm trung thường bền, dùng được cho nhiều kiểu địa hình và có giá dễ tiếp cận hơn nhóm cao cấp. Với gia đình đi núi vài lần mỗi năm, đây thường là phân khúc cân bằng giữa chất lượng và chi phí.
Phân khúc giá rẻ: cho người mới trải nghiệm
Aonijie và các dòng gậy nhôm phổ thông có mức giá dễ tiếp cận, phù hợp để anh chị thử xem mình và con có quen dùng gậy hay không. Cấu tạo ở nhóm này thường đơn giản hơn, nên khi mua anh chị nên kiểm tra khóa, độ thẳng của thân gậy và độ chắc của tay cầm. Nếu đi vài chuyến thấy hợp, anh chị có thể nâng cấp lên phân khúc cao hơn.
Bảng dưới đây gom nhanh ba phân khúc để anh chị dễ đối chiếu:
| Phân khúc | Thương hiệu thường gặp | Đặc điểm | Phù hợp với |
|---|---|---|---|
| Cao cấp | Black Diamond, Leki | Nhôm chất lượng cao hoặc sợi carbon, khóa chắc, nhiều tùy chọn gậy gấp và chống sốc | Người đi núi thường xuyên, chạy đường mòn, đi đường dài |
| Tầm trung | Decathlon (Forclaz, Quechua), Naturehike, Gothiar | Bền, đa năng, có cả bản nhôm và bản nhẹ | Gia đình và nhóm đi núi đều đặn |
| Giá rẻ | Aonijie, gậy nhôm phổ thông | Cấu tạo cơ bản, mức giá dễ tiếp cận | Người mới thử, chuyến đi ngắn |
Cách bảo quản gậy leo núi
Bảo quản gậy leo núi đúng cách chỉ cần hai việc sau mỗi chuyến đi: vệ sinh sạch đất cát ở các khớp khóa và để các đoạn gậy khô ráo rồi mới cất. Làm đều đặn, anh chị tránh được tình trạng kẹt khóa, ăn mòn chi tiết kim loại bên trong và ẩm mốc dây cáp. Chỉ cần dành chừng mười phút là tuổi thọ của đôi gậy được kéo dài đáng kể.
Việc đầu tiên là vệ sinh phần khớp khóa. Đất, cát và bụi mịn lọt vào giữa các đoạn gậy sẽ làm mòn khóa và khiến gậy bị kẹt, lúc cần chỉnh thì không nhúc nhích. Sau chuyến đi, anh chị nới khóa, rút các đoạn gậy ra, rửa bằng nước sạch rồi lau bằng khăn mềm. Tôi từng thấy một người bạn đi suối xong cất gậy vội khi còn dính cát. Hơn một tháng sau, các đoạn gậy dính cứng đến mức phải nhờ thêm người kéo hai đầu mới tách ra được, và khóa đã bị mòn.
Việc thứ hai là để các đoạn gậy khô ráo rồi mới cất. Anh chị rút rời từng đoạn, dựng ở nơi thoáng gió và tránh phơi nắng gắt kéo dài. Với gậy nhôm, độ ẩm đọng lâu sẽ làm bề mặt và các chi tiết kim loại bên trong như vít, lò xo bị ăn mòn, rỉ sét. Với gậy gấp, dây cáp bên trong dễ ẩm mốc nếu cất khi còn ướt. Khi cất, anh chị cũng nên để các khóa ở trạng thái nới lỏng để các chi tiết không bị ép chặt trong thời gian dài.
Cùng con leo núi qua các chương trình tại Minh Trí Thành
Sau khi tìm hiểu về gậy leo núi, nhiều anh chị hỏi tôi nên bắt đầu đưa con đi núi như thế nào. Theo tôi, ngọn núi không chỉ là một buổi dạo chơi. Với các bạn nhỏ, mỗi bước đi lên là một lần đối diện với giới hạn của chính mình. Với bố mẹ, đó là cơ hội nhìn thấy con kiên trì ra sao khi không có màn hình và không có ai làm hộ.
Giữa năm 2024, hoạt động Vượt đỉnh Ba Vì đã đưa hơn 160 bạn nhỏ từ 8 đến 18 tuổi lên đỉnh núi Ba Vì, với công tác chuẩn bị và giám sát được thực hiện kỹ lưỡng. Tháng 4 năm 2026, hành trình hai ngày một đêm chinh phục Fansipan có hơn 300 khách hàng cùng tham gia. Những điều tôi chia sẻ về gậy leo núi trong bài này đều xuất phát từ kinh nghiệm đi núi cùng các gia đình như vậy.
Nếu anh chị muốn con có một môi trường đi núi bài bản, có người đồng hành và được chuẩn bị chu đáo từ lộ trình đến giám sát, có thể tham khảo thêm các chương trình leo núi tại Minh Trí Thành, nơi tôi cùng đội ngũ đã đi cùng nhiều gia đình trên những chặng đường như thế.
Kết luận
Gậy leo núi không phải món đồ dành riêng cho người yếu chân, mà là trang bị giúp cả nhà đi núi nhẹ nhàng và an toàn hơn. Chọn đúng chất liệu, chỉnh đúng độ dài, dùng đúng kỹ thuật và bảo quản cẩn thận, gậy leo núi sẽ đồng hành cùng anh chị qua nhiều chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp về gậy leo núi
Gậy leo núi có cần thiết với người trẻ, khỏe không?
Không bắt buộc, nhưng vẫn hữu ích. Gậy leo núi giúp chia bớt lực cho đầu gối khi xuống dốc, giữ thăng bằng trên đường trơn và giúp đi lâu đỡ mỏi chân. Người trẻ khỏe đi những chặng dài hoặc đeo balo nặng sẽ thấy rõ sự khác biệt. Còn với đoạn đường ngắn, bằng phẳng, anh chị có thể không cần dùng.
Nên mua một cây hay một đôi gậy leo núi?
Anh chị nên dùng một đôi. Hai cây giúp lực được chia đều hai bên cơ thể, người đi cân bằng hơn và nhịp đi so le tự nhiên hơn. Dùng một cây vẫn có ích, nhất là khi anh chị cần một tay rảnh để chụp ảnh hay đỡ con, nhưng lực hỗ trợ sẽ lệch về một bên.
Gậy leo núi nhôm hay carbon phù hợp với người mới?
Người mới thường hợp với gậy nhôm hơn. Nhôm bền, chịu va đập tốt, uốn cong chứ không gãy đột ngột và có giá dễ tiếp cận. Sợi carbon nhẹ hơn và giảm chấn tốt, thích hợp khi anh chị đã đi núi đều đặn và muốn giảm trọng lượng, nhưng cần cẩn thận hơn để tránh kẹt gậy vào khe đá.
Gậy leo núi nên chỉnh dài bao nhiêu cho vừa?
Anh chị chỉnh theo quy tắc góc 90 độ. Đứng thẳng, đặt mũi gậy xuống đất sát bàn chân, rồi chỉnh sao cho khuỷu tay gập vuông góc, cẳng tay song song mặt đất. Khi lên dốc, rút ngắn khoảng 5 đến 10 cm. Khi xuống dốc, kéo dài thêm khoảng 5 đến 10 cm.
Trẻ em có dùng gậy leo núi được không?
Trẻ lớn hơn, đã đi bộ đường dốc quen và có người lớn hướng dẫn thì có thể dùng, với gậy được chỉnh ngắn cho vừa tầm. Anh chị cần dặn con giữ mũi gậy hướng xuống đất, không vung gậy và giữ khoảng cách với người đi phía trước. Với trẻ nhỏ hoặc chặng đường ngắn, nhiều khi chưa cần dùng gậy, anh chị hãy cân nhắc theo độ tuổi và thể trạng của con.
Có nên dùng gậy leo núi khi đi đường nhựa hay đường bằng không?
Có thể dùng, nhưng anh chị nên bọc đầu cao su ngoài mũi gậy. Lớp cao su giúp tăng độ bám, giảm tiếng gõ và bảo vệ mặt đường lẫn mũi gậy. Khi đi đường bằng, gậy leo núi vẫn hỗ trợ nhịp bước và giảm tải một phần cho đôi chân trong những chặng đi dài.
Tài liệu tham khảo
- Journal of Sports Sciences (1999), Knee joint forces during downhill walking with hiking poles: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10622357/
- REI Co-op, How to Choose Trekking Poles and Hiking Staffs: https://www.rei.com/learn/expert-advice/trekking-poles-hiking-staffs.html
- VTC News (02/08/2024), Cùng con xuyên đêm chinh phục đỉnh núi Ba Vì, Hà Nội: https://vtcnews.vn/cung-con-xuyen-dem-chinh-phuc-dinh-nui-ba-vi-ha-noi-ar887106.html
- Báo Nhân Dân, Hành trình 2 ngày 1 đêm chinh phục Fansipan của đoàn hơn 300 người: https://nhandan.vn/hanh-trinh-2-ngay-1-dem-chinh-phuc-fansipan-cua-doan-hon-300-nguoi-post956047.html
