Rất nhiều cha mẹ trong lúc tức giận đã quát mắng, thậm chí dùng đòn roi với con; rồi sau đó lại hối hận và tự trách mình. Bởi vậy, cách dạy con không quát mắng được nhiều cha mẹ quan tâm và tìm kiếm. Đó không phải là bỏ mặc con muốn làm gì thì làm mà là cách để con hiểu đúng – sai một cách rõ ràng, tự giác thay vì sợ hãi.
Mời cha mẹ tham khảo bí quyết nuôi dạy không quát mắng qua bài viết dưới đây.
1. Vì sao càng quát mắng, con càng không nghe lời?
Một số lý do nên để con cái nghe lời mà không cần quát mắng:
1.1. Quát mắng xuất phát từ cảm xúc của cha mẹ, không phải để dạy con
Nhiều cha mẹ quát mắng con trong lúc bản thân đang căng thẳng, tức giận hoặc thất vọng. Khi đó, lời nói không còn mang mục đích dẫn dắt mà chủ yếu để giải tỏa cảm xúc của người lớn. Trẻ rất nhạy cảm và cảm nhận rõ điều này, nên con không tiếp nhận được thông điệp đúng – sai mà cha mẹ muốn truyền đạt.
Tiếng quát lúc này không giúp con hiểu vấn đề mà chỉ khiến con thấy mình đang bị tấn công về mặt cảm xúc. Lâu dần, trong con cũng bị tổn thương vì những lời quát mắng nặng nề của cha mẹ.
1.2. Não bộ của trẻ chuyển sang trạng thái phòng vệ
Trong trạng thái bị la mắng, não bộ của trẻ không còn ở chế độ học hỏi mà chuyển sang phòng vệ hoặc né tránh. Trẻ không còn lắng nghe nội dung cha mẹ nói mà chỉ cảm nhận được sự giận dữ và áp lực đang dồn lên mình. Điều con nghĩ đến lúc này là làm sao để thoát khỏi tình huống khó chịu càng nhanh càng tốt.
Vì vậy, hành vi sai có thể tạm thời dừng lại, nhưng không phải vì con hiểu, mà vì con sợ. Gốc rễ vấn đề vẫn còn nguyên và rất dễ lặp lại.
1.3. Không tạo ra trách nhiệm, chỉ tạo ra sự chống đối
Nhiều gia đình quen với việc ép con dọn đồ, học bài hay nghe lời bằng tiếng quát. Con vẫn làm nhưng là làm trong sự miễn cưỡng và chống đối âm thầm. Trẻ không học được trách nhiệm, chỉ học cách chịu đựng hoặc làm cho xong chuyện.
Lâu dần, con mất động lực, không còn hứng thú với việc mình làm và mối quan hệ giữa cha mẹ và con ngày càng căng thẳng. Quát mắng có thể khiến con im lặng trong chốc lát, nhưng về lâu dài, con trở nên bướng bỉnh, thu mình, mất dần kết nối cảm xúc với cha mẹ.
1.4. Quát mắng không nhất quán khiến con có tâm lý đối phó
Trẻ con rất tinh ý. Con nhanh chóng nhận ra ai dễ nổi nóng, ai hay mềm lòng, ai nói mà không làm. Khi cha mẹ thường xuyên quát mắng nhưng không nhất quán, trẻ học được cách chờ cho cơn giận qua đi hoặc tìm cách né tránh.
Lúc này, trí thông minh của con không dùng để phát triển bản thân mà dùng để đối phó với người lớn. Trẻ có nhiều hành vi dấu diếm, nói dối để tránh đi cơn tức giận của cha mẹ. Thay vì tập trung học cách giải quyết vấn đề, trẻ tập trung tìm cách “thoát tội”. Điều này khiến con ngày càng xa rời giá trị đúng đắn mà cha mẹ mong muốn xây dựng.
2. Cách dạy con không quát mắng
Phương pháp cách dạy con không quát mắng mà bất kỳ phụ huynh nào cũng nên biết:
2.1. Bắt đầu từ việc thay đổi cách phạt
Trừng phạt khiến trẻ sợ hãi và tổn thương, còn hậu quả giúp trẻ hiểu mối liên hệ giữa hành vi và kết quả. Khi trẻ hiểu rằng mỗi lựa chọn đều dẫn đến một kết quả cụ thể, con sẽ bắt đầu suy nghĩ trước khi hành động.
Dạy con không quát mắng chính là việc cha mẹ thay đổi cách kỷ luật: từ trút giận sang dẫn dắt. Cha mẹ có thể thỏa thuận rõ ràng với con ngay từ đầu, trước khi vấn đề xảy ra. Ví dụ, con có quyền chơi đồ chơi nhưng sau khi chơi xong cần tự dọn. Nếu con không dọn, đồ chơi sẽ được cất đi và con không được chơi trong một thời gian.
2.2. Cho con bài học thông qua trải nghiệm thực tế
Trẻ chỉ thực sự thay đổi khi tự trải nghiệm hậu quả từ hành vi của mình. Những lời dặn dò, nhắc nhở sẽ không mạnh bằng cảm giác thật mà con tự cảm nhận. Khi con được trải nghiệm trong phạm vi an toàn, bài học sẽ in sâu và giúp con tự điều chỉnh hành vi trong tương lai.
Hoặc khi con đòi ăn ớt, dù mẹ bảo cay. Hãy cho con nếm thử một chút. Cảm giác cay thực tế sẽ khiến trẻ tự hiểu và không đòi ăn nữa.
2.3. Không làm thay con mọi thứ
Cha mẹ không cần làm thay con mọi thứ, cũng không cần cứu con quá sớm. Việc cho con vấp ngã trong giới hạn an toàn giúp con học cách chịu trách nhiệm và trưởng thành từng chút một.
Chẳng hạn, nếu con không làm bài tập cha mẹ không cần gào thét thúc giục hay làm bài hộ con. Cha mẹ hãy để con chịu điểm kém ở lớp và tự chịu trách nhiệm với giáo viên. Những lần sau con sẽ chủ động học để không còn bị điểm kém hay bị phạt.
2.4. Cho con quyền lựa chọn đi kèm trách nhiệm
Con có quyền lựa chọn và cũng cần học cách chấp nhận hệ quả từ lựa chọn đó. Khi cha mẹ không quát mắng mà chỉ phân tích cho con về kết quả, trẻ sẽ dần hiểu rằng mình là người chịu trách nhiệm cho cuộc sống của chính mình.
Khi không còn bị quát mắng, trẻ mới học cách tự điều chỉnh. Dạy dỗ trong bình an giúp con cảm thấy được tôn trọng và sẽ dễ hợp tác hơn. Từ đó, khả năng tự kiểm soát hành vi và cảm xúc của con được hình thành một cách tự nhiên, không ép buộc.
2.5. Nhất quán trong cách dạy con
Một trong những nguyên nhân khiến việc dạy con không quát mắng trở nên khó khăn là sự mâu thuẫn trong cách dạy giữa các thế hệ trong gia đình. Ở nhà với mẹ, trẻ được yêu cầu tự dọn đồ, tự chịu trách nhiệm với việc của mình. Nhưng khi sang nhà ông bà, mọi thứ lại được làm hộ, được bỏ qua, thậm chí được bênh vực. Sự khác biệt này khiến trẻ nhanh chóng nhận ra rằng kỷ luật không phải lúc nào cũng cần tuân theo.
Bởi vậy, cần có sự thống nhất giữa các thành viên trong gia đình. Cha mẹ cần trao đổi rõ ràng với ông bà về nguyên tắc nuôi dạy con, đặc biệt là những thói quen liên quan đến kỷ luật và trách nhiệm cá nhân. Quan trọng hơn cả, cha mẹ cần làm đúng như những gì mình đã nói. Khi lời nói đi đôi với hành động, trẻ sẽ tự điều chỉnh hành vi mà không cần đến tiếng quát, bởi con hiểu rằng quy tắc là nhất quán và đáng tin cậy.
Có thể khẳng định, quát mắng không làm con tốt hơn, chỉ làm con sợ hơn. Phương pháp dạy con không quát mắng giúp con sẽ từng bước trưởng thành từ nội lực bên trong, thay vì lớn lên trong nỗi sợ. Tuy nhiên, đây lại là một hành trình, không phải phép màu trong ngày một ngày hai.
Nếu cha mẹ quan tâm đến phương pháp nuôi dạy con tỉnh thức, không quát mắng hay đòn roi – Hãy tham gia Chương trình chia sẻ đặc biệt tại Minh Trí Thành. Với 3 buổi online hoàn toàn MIỄN PHÍ, cha mẹ sẽ có tư duy và phương pháp mới để Thấu hiểu – Đồng hành – Dẫn dắt con. Cha mẹ có thể giúp con thay đổi hành vi tích cực, trưởng thành và thành công bằng sự đồng hành, không bằng la mắng.
Cha mẹ đăng ký tham gia ngay tại: https://sukien.minhtrithanh.com/
