Kỳ vọng quá lớn từ gia đình đang vô tình khiến những đứa trẻ đặt mục tiêu “học để thi, học vì điểm số” thay vì yêu thích và tìm hiểu kiến thức.
Chị Đồng Thị Lan (44 tuổi), một giáo viên tại Bắc Ninh, luôn mong muốn con ngoan ngoãn, học giỏi. Chị từng đặt ra những tiêu chuẩn điểm số rất cao và kiểm soát từng bước chân của con gái khi con học trường có mẹ dạy. Bước ngoặt xảy ra vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10.
Do áp lực tâm lý, điểm thi của con gái chị thấp hơn năng lực thực tế và kém xa kỳ vọng của mẹ. Con vẫn đỗ lớp 10 nhưng điểm không cao, chị Lan đã buông những lời trách cứ làm tổn thương con sâu sắc. Cảm giác luôn bị áp đặt khiến cô con gái tìm cách xa lánh mẹ.
Không chỉ chị Lan, câu chuyện của chị Bùi Thị Dương (44 tuổi, sống tại California, Mỹ) cũng là một lát cắt chân thực cho thấy sự áp đặt của cha mẹ lên việc học của con.
Là một người mẹ đơn thân nơi xứ người, chị Dương gánh trên vai áp lực công việc cùng khát khao con mình phải hoàn hảo. Chị luôn nghiêm khắc và quản lý sát sao việc học tập, điểm số của con. Chị cấm con chơi những môn thể thao con thích để ép con theo ý mình.
“Khi con làm Toán được 8 điểm, tôi muốn con phải được 9, 10. Tôi chưa bao giờ ghi nhận nỗ lực của con”, chị kể. Và chính điều đó đã khiến mối quan hệ của chị và con dần mất kết nối. Con sợ hãi và né tránh mẹ.
Sự áp đặt và kỳ vọng từ gia đình, xã hội đang để lại những vết sẹo sâu trong tâm lý con trẻ. Theo Báo cáo mới của WHO châu Âu và nghiên cứu Hành vi Sức khỏe ở trẻ em độ tuổi đi học (HBSC) vào năm 2024, thanh thiếu niên ở độ tuổi 11, 13 và 15 trên khắp châu Âu, Trung Á và Canada đang nhận được ít hỗ trợ xã hội hơn so với trước đây. Chỉ 68% trong số đó cho biết nhận được mức hỗ trợ cao từ gia đình, giảm đáng kể so với các khảo sát trước đó. Trong khi đó, áp lực học tập ngày càng gia tăng, đặc biệt ở các bé gái. Theo các nhà nghiên cứu, những xu hướng này có liên quan đến sự suy giảm sức khỏe tinh thần và cảm nhận hạnh phúc của hàng triệu thanh thiếu niên, nhất là nhóm lớn tuổi hơn và những em sống trong hoàn cảnh kinh tế – xã hội khó khăn.
Tại Việt Nam, khảo sát của Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ ra có tới 67% học sinh trung học phổ thông từng trải qua cảm giác căng thẳng cực độ trước các kỳ thi quan trọng; trong đó, 25% có dấu hiệu trầm cảm từ nhẹ đến trung bình. Trong khi đó sức khỏe tâm thần ở trẻ em và thanh thiếu niên vẫn chưa nhận được sự quan tâm đúng mức. Nhiều phụ huynh chưa nhận diện đầy đủ các dấu hiệu cảnh báo như: mất ngủ kéo dài, rối loạn ăn uống, thu mình… hoặc thay đổi cảm xúc bất thường từ trẻ. Không ít trường hợp chỉ được phát hiện khi vấn đề đã trở nên nghiêm trọng, ảnh hưởng đến học tập, các mối quan hệ và chất lượng cuộc sống của con.
Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Lanh, Công ty Cổ phần Học viện Minh Trí Thành, cho rằng nếu con được học tập với thái độ khám phá, não bộ sẽ mở ra như một bông hoa, ngược lại, não bộ sẽ đóng. Khi trẻ học để “đạt điểm cao cho cha mẹ vui”, trẻ chỉ đang dùng trí nhớ ngắn hạn. Trí thông minh thực sự chỉ được kích hoạt khi trẻ cảm thấy tò mò và khao khát tìm hiểu thế giới.
Nhận ra chính mình đã khiến con luôn sống trong áp lực và tủi thân, chị Lan học cách nói lời yêu thương, biết cách khích lệ con. Điều này khiến cô con gái tuổi teen tự tin hơn trong học tập, đặt mục tiêu và đỗ vào trường đại học mình yêu thích. Sự thay đổi của người mẹ cũng “phá vỡ bức tường băng giá” của cô con gái.
Trong khi đó, chị Dương cũng nhận ra mình đang trở thành một người mẹ “độc hại” khiến con sợ hãi. Chị quyết định tìm kiếm giải pháp để thay đổi bản thân, học cách thấu hiểu và đồng hành cùng con. Chị không còn chỉ nhìn vào bảng điểm. Thay vào đó, chị khen ngợi và ghi nhận quá trình cố gắng của con, tôn trọng sở thích cá nhân, cho phép con chơi những môn thể thao yêu thích và tạo không gian để con tự lập trên hành trình học tập.
Link bài viết: https://vnexpress.net/ap-luc-hoc-tap-tu-nhung-ky-vong-cua-cha-me-5079938.html
