Bạo lực học đường qua mạng là khi một đứa trẻ bị lăng mạ, cô lập hay bêu riếu qua tin nhắn, mạng xã hội thay vì ngoài đời thực, nhưng nỗi đau để lại không hề nhẹ hơn. Bài viết này, Lanh tôi sẽ chỉ ra các biểu hiện dễ bị bỏ qua, hậu quả âm thầm và cách cha mẹ đồng hành cùng con vượt qua.
Bạo lực học đường qua mạng là gì?
Bạo lực học đường qua mạng là hành vi sử dụng công nghệ kỹ thuật số và internet để lăng mạ, đe dọa, quấy rối hoặc làm nhục bạn học, có thể diễn ra qua tin nhắn riêng, bình luận công khai, nhóm chat kín hoặc bất kỳ nền tảng mạng xã hội nào con đang dùng hằng ngày. Nếu ngày trước bạo lực học đường chỉ dừng lại ở những xô xát ngoài sân trường, thì giờ đây nó đã len lỏi vào cả chiếc điện thoại nằm trong túi áo của con.
Điều khiến dạng bạo lực này đáng lo hơn bạo lực truyền thống nằm ở chỗ nó gần như không có giới hạn về thời gian và không gian. Một đứa trẻ có thể tạm thời an toàn khi rời khỏi cổng trường, nhưng chỉ cần mở điện thoại lên vào buổi tối, những lời lẽ cay nghiệt vẫn tiếp tục xuất hiện đều đặn.
Lanh tôi từng gặp không ít phụ huynh chia sẻ rằng họ không hề biết con mình đang bị tấn công trên mạng cho đến khi con có những thay đổi bất thường về tâm lý, vì trẻ ở lứa tuổi này thường có xu hướng giấu kín chuyện của mình thay vì kể ra với cha mẹ.
>>>> Xem thêm: Bắt nạt trên mạng là gì? Dấu hiệu và cách Xử Lý triệt để
Biểu hiện phổ biến của bạo lực học đường qua mạng
Bạo lực học đường qua mạng thường biểu hiện qua bốn hình thức phổ biến nhất: lập nhóm nói xấu, bình luận công kích, tẩy chay trực tuyến và phát tán video bạo lực lên mạng xã hội. Theo dữ liệu của UNESCO được UNICEF trích dẫn, tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên bị ảnh hưởng bởi bắt nạt trực tuyến tại các nước có thu nhập cao dao động từ 5% đến 21%, trong đó bé gái có xu hướng gặp phải nhiều hơn bé trai.
Không phải phụ huynh nào cũng nhận ra ngay các dấu hiệu này, bởi phần lớn hành vi diễn ra âm thầm trong không gian riêng tư của con, nơi cha mẹ khó lòng quan sát trực tiếp. Dưới đây là những hình thức phổ biến nhất mà Lanh tôi đã ghi nhận qua nhiều năm đồng hành cùng các gia đình có con trong độ tuổi đi học.
Lập nhóm nói xấu
Một số nhóm học sinh lập ra các nhóm chat kín trên Messenger, Zalo hoặc các trang mạng xã hội riêng để cùng nhau bịa đặt, bôi nhọ và lăng mạ một bạn học cụ thể. Điều đáng buồn là những nhóm này thường có sự tham gia của nhiều thành viên cùng lúc, khiến nạn nhân có cảm giác như cả tập thể đang quay lưng lại với mình, dù trên thực tế có thể chỉ một hoặc vài người khởi xướng câu chuyện.
Bình luận công kích
Dưới mỗi bài viết, mỗi hình ảnh cá nhân mà con đăng tải, một vài bạn học có thể để lại những lời lẽ thô tục, chế giễu ngoại hình hoặc xúc phạm trực tiếp. Có bé chỉ đăng một bức ảnh rất bình thường nhưng nhận về hàng chục bình luận ác ý, và cứ mỗi lần mở điện thoại lên lại là một lần bị tổn thương thêm một chút.
Tẩy chay trực tuyến
Đây là hình thức cô lập khá tinh vi, khi một nhóm học sinh xúi giục người khác hủy kết bạn, chặn hoặc loại nạn nhân ra khỏi các hội nhóm học tập, giải trí chung của lớp. Có một trường hợp mà Lanh tôi từng đồng hành, một bé gái lớp 7 bỗng dưng bị xóa khỏi toàn bộ nhóm chat của lớp chỉ vì một hiểu lầm nhỏ trong giờ ra chơi. Bé không dám kể với ai, cứ âm thầm chịu đựng suốt gần hai tháng, cho đến khi mẹ vô tình phát hiện con ngồi khóc một mình trong phòng vào một buổi tối.
Phát tán video bạo lực
Một số vụ xô xát, đánh nhau giữa học sinh bị quay lén rồi đăng tải lên mạng xã hội với mục đích hạ nhục nạn nhân. Video có thể lan truyền rất nhanh trong vài giờ đồng hồ, khiến nạn nhân phải đối diện với ánh nhìn dò xét không chỉ từ bạn học cùng trường mà còn từ cả những người lạ chưa từng quen biết.
>>>> Xem thêm: 10 Hình thức bắt nạt trên mạng kèm Dấu hiệu nhận biết
Hậu quả nghiêm trọng của bạo lực học đường qua mạng
Bạo lực học đường qua mạng có thể để lại ba nhóm hậu quả chính cho trẻ: tổn thương tâm lý, ảnh hưởng tới đời sống thực và sa sút học tập. Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ đơn giản rằng chuyện xảy ra trên mạng chỉ là ảo, không đáng lo bằng những va chạm ngoài đời thật, nhưng thực tế cho thấy những hậu quả này để lại dấu ấn rất thật trên tâm lý và cuộc sống hằng ngày của con.
Tổn thương tâm lý
Nạn nhân của bạo lực học đường qua mạng dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu kéo dài, trầm cảm hoặc tự ti về bản thân. Theo khảo sát của UNICEF công bố năm 2019, khoảng 21% học sinh Việt Nam từng là nạn nhân của bắt nạt trực tuyến, một con số cho thấy đây không phải câu chuyện hiếm gặp mà đang hiện diện trong rất nhiều lớp học.
Cũng theo một khảo sát khác của UNICEF, trẻ từ 12 đến 15 tuổi tại Việt Nam đang sử dụng internet trung bình từ 5 đến 7 tiếng mỗi ngày, đồng nghĩa với việc thời gian con tiếp xúc với nguy cơ bị công kích trên mạng cũng dài hơn rất nhiều so với những gì cha mẹ thường hình dung.
Ảnh hưởng đời thực
Không ít mâu thuẫn, cãi vã bắt đầu chỉ từ một dòng bình luận trên mạng đã leo thang thành các vụ ẩu đả, hành hung ngoài đời thật khi hai bên gặp lại nhau ở trường hoặc ngay ngoài cổng trường. Ranh giới giữa thế giới ảo và đời thực ở lứa tuổi học sinh vốn rất mong manh, một lời thách thức tưởng như vô hại trên mạng đôi khi lại trở thành mồi lửa cho một cuộc xô xát thật sự ngoài đời.
Sa sút học tập
Khi tâm trí luôn bị ám ảnh bởi những gì đang diễn ra trên mạng, con khó có thể tập trung vào bài vở như trước. Một khảo sát của UNICEF thực hiện tại 30 quốc gia cho thấy khoảng một phần ba thanh thiếu niên từng là nạn nhân bị bắt nạt trên mạng, và cứ năm em thì có một em từng nghỉ học vì bị bắt nạt và bạo lực trực tuyến.
Nhiều học sinh bắt đầu sợ đến trường, tìm cách trốn học bằng nhiều lý do khác nhau, và nếu tình trạng kéo dài mà không được người lớn để ý can thiệp, nguy cơ bỏ học giữa chừng là điều cha mẹ không nên chủ quan.
>>>> Xem thêm: Hậu quả của bắt nạt trên mạng: Điều phụ huynh cần nhìn thấy trước khi quá muộn
Cách phòng tránh và xử lý bạo lực học đường qua mạng
Khi con là nạn nhân của bạo lực học đường qua mạng, cha mẹ nên thực hiện theo ba bước cơ bản: lưu lại bằng chứng, chặn và báo cáo hành vi vi phạm, sau đó tìm kiếm sự trợ giúp từ nhà trường hoặc cơ quan chức năng. Điều quan trọng nhất trong suốt quá trình này là cha mẹ cần giữ bình tĩnh và đồng hành cùng con theo từng bước cụ thể, thay vì phản ứng nóng vội khiến con thêm hoang mang.
Lưu bằng chứng
Việc đầu tiên nên làm là chụp lại ảnh màn hình toàn bộ tin nhắn, bình luận hoặc bài viết mang tính quấy rối, kèm theo thời gian và tên tài khoản liên quan nếu có thể. Đây là cơ sở quan trọng nếu sau này gia đình cần làm việc với nhà trường hoặc gửi báo cáo lên nền tảng mạng xã hội.
Chặn và báo cáo
Sau khi đã lưu đủ bằng chứng, hãy hướng dẫn con chặn tài khoản của người có hành vi bắt nạt và báo cáo vi phạm trực tiếp trên nền tảng mạng xã hội đang sử dụng, hầu hết các nền tảng lớn hiện nay đều có mục báo cáo riêng cho hành vi quấy rối. Với những trường hợp nghiêm trọng hơn, phụ huynh có thể liên hệ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, đây là kênh hỗ trợ miễn phí, hoạt động 24 giờ mỗi ngày dành riêng cho các vấn đề liên quan đến an toàn của trẻ.
Riêng trong 6 tháng đầu năm 2020, tổng đài này đã tiếp nhận hơn 394.000 cuộc gọi, trong đó số cuộc liên quan đến bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng tăng rõ rệt so với cùng kỳ năm trước, cho thấy đây là kênh hỗ trợ mà nhiều gia đình đã thật sự tìm đến khi cần. Việc kết hợp cả hai hướng xử lý này giúp vấn đề được giải quyết nhanh và triệt để hơn thay vì chỉ dừng lại ở một phía.
Tìm kiếm sự trợ giúp
Điều quan trọng không kém là con cần biết mình không đơn độc trong chuyện này. Cha mẹ nên khuyến khích con chia sẻ ngay khi có chuyện xảy ra, đồng thời chủ động thông báo cho thầy cô giáo hoặc nhà trường để cùng phối hợp xử lý kịp thời, tránh để tình trạng kéo dài âm thầm như trường hợp bé gái lớp 7 mà Lanh tôi vừa kể ở trên.
Khi cha mẹ cần thêm một người đồng hành
Lanh tôi hiểu rằng không phải phụ huynh nào cũng biết bắt đầu từ đâu khi phát hiện con đang một mình chịu đựng bạo lực học đường qua mạng. Có những nỗi lo con không thể nói ra, có những thay đổi trong tính cách mà cha mẹ chỉ nhận ra khi mọi chuyện đã kéo dài.
Nếu anh chị đang tìm một nơi để hiểu thêm về cách nhận diện và đồng hành cùng con qua giai đoạn này, có thể tham khảo các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành với nhiều gia đình có những trăn trở tương tự, giúp con dần lấy lại sự tự tin và kết nối trở lại với bạn bè, thầy cô của mình.
Kết luận
Bạo lực học đường qua mạng không ồn ào như những trận đòn ngoài sân trường, nhưng vết thương nó để lại có thể âm ỉ rất lâu trong lòng một đứa trẻ. Nhận diện sớm, lắng nghe đúng cách và đồng hành cùng con, đó là điều mỗi cha mẹ đều có thể bắt đầu ngay từ hôm nay.
Câu hỏi thường gặp về bạo lực học đường qua mạng
Bạo lực học đường qua mạng khác gì so với bạo lực học đường truyền thống?
Bạo lực học đường qua mạng diễn ra qua thiết bị kỹ thuật số nên gần như không giới hạn về thời gian, địa điểm, và có thể lan truyền tới rất nhiều người chỉ trong thời gian ngắn, trong khi bạo lực truyền thống thường chỉ giới hạn trong phạm vi trường học.
Làm sao để biết con đang là nạn nhân của bạo lực học đường qua mạng?
Cha mẹ có thể để ý các dấu hiệu như con đột nhiên né tránh điện thoại, ngại đến trường, thay đổi tâm trạng thất thường sau khi dùng mạng xã hội, hoặc rút lui khỏi các hoạt động thường ngày mà trước đây con vẫn thích.
Con không chịu kể chuyện bị bắt nạt trên mạng, cha mẹ nên làm gì?
Hãy tạo không gian trò chuyện nhẹ nhàng, không phán xét, để con cảm thấy an toàn khi chia sẻ. Đôi khi chỉ cần cha mẹ chủ động hỏi thăm bằng sự quan tâm thật lòng, con sẽ dần mở lòng hơn theo thời gian.
Có nên báo cho nhà trường khi con bị bắt nạt qua mạng không?
Có. Nhà trường có vai trò quan trọng trong việc phối hợp xử lý, đặc biệt khi những người liên quan đều là học sinh cùng trường, cùng lớp với con.
Trẻ ở độ tuổi nào dễ trở thành nạn nhân của bạo lực học đường qua mạng nhất?
Học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông là nhóm dễ gặp tình trạng này nhất, do đây cũng là giai đoạn các em sử dụng mạng xã hội nhiều và khá nhạy cảm với ánh nhìn của bạn bè xung quanh.
Nếu tình trạng kéo dài khiến con có dấu hiệu tâm lý bất ổn, cha mẹ nên tìm ai hỗ trợ?
Ngoài việc trò chuyện tại nhà và phối hợp với nhà trường, cha mẹ có thể tìm đến các thạc sĩ tâm lý hoặc chương trình đồng hành phù hợp, như tại Minh Trí Thành, để được chia sẻ hướng xử lý cụ thể hơn cho từng trường hợp của con.
Tài liệu tham khảo
- UNICEF. Safer Internet Day: UNICEF calls for concerted action to prevent bullying and harassment. https://www.unicef.org/press-releases/safer-internet-day-unicef-calls-concerted-action-prevent-bullying-and-harassment
- Đại biểu Quốc hội dẫn khảo sát UNICEF 2022 về thời lượng sử dụng internet của trẻ em Việt Nam, đăng trên Tạp chí Luật sư Việt Nam. https://lsvn.vn/dai-bieu-quoc-hoi-lo-ngai-truoc-thuc-trang-bao-luc-hoc-duong-va-he-luy-cua-mang-xa-hoi-voi-the-he-tre-a165262.html
- Báo Tuổi Trẻ. “Giá bà ngoại bé 3 tuổi bị bạo hành đến chết biết đến Tổng đài 111” (số liệu hoạt động Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 năm 2020). https://tuoitre.vn/gia-ba-ngoai-be-3-tuoi-bi-bao-hanh-den-chet-biet-den-tong-dai-111-20200625105035726.htm
Pingback: Bạo lực học đường gồm những loại nào? Hệ lụy ra sao?