Nhiều cha mẹ đau đầu khi thấy con nghiện TIVI (TV), điện thoại, có thể ngồi hàng giờ liền trước màn hình. Cha mẹ thường vội vàng kết luận “do con”. Nhưng nguyên nhân thực sự lại không nằm hoàn toàn ở con hay ở các thiết bị mà ở những gì đang diễn ra bên trong con. Nếu chỉ nhìn vào hành vi mà không chạm đến nguyên nhân gốc rễ, mọi giải pháp đều chỉ là tạm thời.
Mời cha mẹ cùng tìm hiểu nguyên nhân thực sự qua bài viết dưới đây.
1. Nguyên nhân thật sự khiến con nghiện TV, điện thoại
Các nguyên nhân khiến con quá tập trung sử dụng và nghiện dùng điện thoại, tivi:
1.1. Cha mẹ thiếu đồng hành từ bé
Một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến trẻ nghiện TV, điện thoại đến từ việc cha mẹ thiếu sự đồng hành thực sự trong suốt quá trình con lớn lên.
1.2. Luôn nghĩ rằng con đủ vật chất là được
Rất nhiều cha mẹ vì quá mải mê công việc, lo toan cái ăn cái mặc, kinh doanh buôn bán, mở nhà hàng… đã tiết kiệm tối đa thời gian ở bên con. Thay vì ở cạnh con, cha mẹ chọn cách nhờ thầy cô, nhờ người khác trông giúp, hoặc để con tự xoay xở với thế giới của mình.
Không ít cha mẹ vẫn nghĩ rằng: con được ăn đủ, mặc đẹp, được đi học đầy đủ là mình đã làm tròn trách nhiệm. Nhưng thực tế, điều con thiếu không phải là vật chất mà là sự đồng hành nội tâm.
1.3. Để con tự sống theo nhịp riêng
Có những đứa trẻ từng chia sẻ rằng: Ngày xưa, chỉ cần đi chơi đến 6 giờ tối là cả nhóm phải về, vì bố mẹ biết và quan tâm. Nhưng sau đó, con đi chơi đến 7 giờ, bố mẹ cũng không biết con đã về hay chưa. Rồi 8 giờ, 9 giờ, thậm chí 10 giờ tối, bố mẹ vẫn không hay.
Cha mẹ tin rằng chỉ cần chu cấp đầy đủ, rồi nhờ thầy cô là con sẽ tự tốt lên. Nhưng thực tế, chỉ một số rất ít đứa trẻ tự giác, còn phần lớn trẻ em cần có cha mẹ đồng hành thì mới dần nhận thức được thế giới xung quanh mình.
Không phải vì bố mẹ không thương con mà vì bố mẹ quá bận, bị cuốn cuốn cuốn vào công việc, cuộc sống và các mối quan hệ. Và từ lúc nào không hay, con được “thả cửa”, sống theo nhịp riêng mà không có ai thực sự theo sát. Việc con tìm đến Tivi, điện thoại là điều dễ hiểu. Thậm chí, cha mẹ còn không hề hay biết con đang chìm vào thế giới màn hình.
1.4. Con lớn lên trong cô đơn
Khi cha mẹ không đồng hành cùng con từ những năm đầu đời, không lớn lên cùng con, không trưởng thành cùng con, thì trong thế giới nội tâm của con dần hình thành rất nhiều suy nghĩ, cảm xúc mà cha mẹ không hề hay biết.
Đó là một đứa trẻ mang trong mình những nỗi cô đơn chồng chất. Con có thể cô đơn ngay trong chính gia đình của mình, nơi đáng lẽ phải là chỗ dựa an toàn nhất. Con có thể cô đơn với bạn bè, bị xa lánh, bị cô lập, không tìm được sự kết nối. Và sâu hơn nữa, con dần cô đơn với chính bản thân mình, không hiểu mình là ai, không biết mình đang cảm thấy điều gì.
Cha mẹ thường không để ý đến thế giới cảm xúc của con. Cha mẹ không biết con hôm nay vui hay buồn, ở lớp con đã gặp chuyện gì, không nhận ra cảm xúc của con mỗi ngày lên xuống, trồi sụt ra sao… Những cảm xúc ấy cứ lặng lẽ trôi qua, không được ai nhìn thấy, không được ai gọi tên.
Khi một đứa trẻ không có ai thực sự nhìn thấy thế giới bên trong của mình, con không thể tìm được niềm vui từ chính bản thân. Con không biết làm gì với những cảm xúc hỗn độn đang cuộn lên mỗi ngày. Và lúc đó, TV, điện thoại trở thành nơi con trốn vào, như một cách để lấp đầy khoảng trống.
2. Những sai lầm của cha mẹ trong đồng hành cùng con
Thông thường các bậc cha mẹ thường mắc những sai lầm trong quá trình nuôi dậy con:
2.1. Cha mẹ luôn nghĩ “Chỉ cần xin lỗi là xong”
Rất nhiều cha mẹ, khi bắt đầu nhận ra vấn đề của con, thường nghĩ rằng chỉ cần nói một câu: “Mẹ xin lỗi con” là mọi chuyện có thể khép lại. Nhưng thực tế, một lời xin lỗi không thể xóa đi những tổn thương đã tích tụ suốt nhiều năm.
Việc nuôi dạy con giống như trồng một cái cây. Khi trồng cây, nếu cha mẹ để mặc nó lớn lên, mọc xiên, mọc sẹo, mọc lệch hướng trong thời gian dài, thì đến khi cây đã thành thế rồi, không thể chỉ nói “xin lỗi” là cây tự thẳng lại.
Khi cây còn non, chỉ cần uốn nhẹ là được. Chỉnh một cành sang trái, sang phải rất dễ. Nhưng khi cây đã lớn, đã cứng, đã lệch lâu ngày, việc uốn lại không còn dễ dàng nữa. Thậm chí, nếu nóng vội cây có thể gãy, có thể hỏng.
Cũng như vậy, khi bên trong con tích tụ quá nhiều nỗi sợ hãi, cô đơn và tủi hờn, thì không thể mong con thay đổi chỉ trong ngày một ngày hai. Đó là một hành trình rất dài, không nhanh, và chắc chắn không thể chỉ bằng một lời xin lỗi. Điều con cần không phải là lời nói cho xong, mà là sự đồng hành bền bỉ, kiên trì và nhất quán của cha mẹ trên suốt chặng đường làm lại từ đầu.
2.2. Dùng sự dọa nạt để thay đổi
Khi quá lo lắng, nhiều cha mẹ chọn cách dùng sự dọa nạt để ép con thay đổi. Những câu nói quen thuộc như: “Con không thay đổi thì mẹ đưa con về quê”; “Không nghe lời thì coi như xong.” Nghe có vẻ cứng rắn, nhưng thực tế đây không phải là giải pháp.
Bởi khi cha mẹ tiếp tục đưa nỗi sợ hãi vào bên trong con, sự thay đổi – nếu có – chỉ xuất phát từ nỗi sợ, chứ không đến từ nhận thức hay mong muốn thật sự. Con thay đổi vì sợ bị phạt, sợ bị bỏ rơi, sợ mất đi điều gì đó, chứ không phải vì con hiểu mình cần thay đổi.
Đó chỉ là sự thay đổi vỏ bọc. Bên ngoài có thể ngoan hơn, im lặng hơn, làm theo nhiều hơn. Nhưng bên trong, mọi thứ vẫn rối, vẫn lệch, vẫn bức bí như cũ.
Khi nỗi sợ qua đi, hành vi cũ rất dễ quay trở lại. Thậm chí, sự dồn nén còn khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Bởi dọa nạt không làm con mạnh lên, mà chỉ khiến con giỏi che giấu hơn. Vì vậy, dùng nỗi sợ để ép con thay đổi không giúp con rời xa TV- điện thoại mà còn làm cho vấn đề tệ hơn theo thời gian.
3. Cha mẹ cần làm gì khi con nghiện TV, điện thoại?
Một số phương pháp để giải quyết vấn đề con cái quá nghiện điện thoại và tivi như:
3.1. Bình an và kiên nhẫn với con
Như đã trình bày về nguyên nhân và có nhắc về triết lý “uốn cây” ở trên. Việc con nghiện TV, điện thoại không xuất hiện trong ngày một ngày hai. Đó là kết quả của cả một quá trình dài thiếu sự đồng hành, thiếu kết nối và thiếu định hướng của cha mẹ. Vì thế, cha mẹ cần đi chậm, đi sâu và chấp nhận rằng mỗi bước tiến của con đều cần thời gian.
Trong hành trình này, có một điều cha mẹ nhất định phải hiểu: con có thể thay đổi, nhưng cũng có thể quay lại hành vi cũ. Có những giai đoạn con ngoan hơn, hợp tác hơn, tiến bộ rõ rệt trong vài tuần hoặc vài tháng. Rồi bất chợt, những phản ứng cũ lại xuất hiện như thể mọi thứ quay về điểm ban đầu.
Điều đó không có nghĩa là cha mẹ thất bại. Cũng không có nghĩa là con “hết cứu”. Đó chỉ là dấu hiệu cho thấy bên trong con vẫn còn những nút thắt chưa được gỡ hết. Khi điều này xảy ra, điều con cần không phải là trách móc hay thất vọng mà là một người lớn đủ vững để bắt đầu lại từ đầu cùng con.
3.2. Trò chuyện trưởng thành với con
Giải pháp không nằm ở một cuộc nói chuyện duy nhất, càng không nằm ở những lời nói mang tính áp đặt. Cha mẹ cần ngồi lại với con rất nhiều lần với những cuộc trò chuyện trưởng thành. Đó là những cuộc trò chuyện đủ chậm, đủ bình tĩnh và đủ tôn trọng.
Trong những lần ngồi lại đó, điều quan trọng không phải là “chỉ trích con”, “sửa con” mà là cùng con nhận diện vấn đề. Cha mẹ nhìn lại chính mình, con nhìn lại cảm xúc và hành vi của mình, rồi cùng thống nhất một tư duy chung: chúng ta sẽ cùng nhau tìm cách. Có thể chưa có câu trả lời ngay nhưng việc không buông tay nhau đã là nền tảng quan trọng nhất.
3.3. Hiện diện và đồng hành thực sự cùng con
Muốn đồng hành cùng con, cha mẹ không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ. Cần có kiến thức, có sự hiểu biết và có chiều sâu nội tâm để tiếp cận con một cách phù hợp.
Sự tiếp cận này không phải là kiểm soát mà là hiện diện thực sự. Khi cha mẹ thật sự có mặt bên con cả về thời gian lẫn tinh thần, con mới cảm nhận được sự an toàn. Và chỉ khi cảm thấy an toàn, con mới dám mở lòng, dám đối diện với những điều đang rối ren bên trong mình.
3.4. Gỡ dần tổn thương, từng bước một
Nội tâm của con không giống như một chiếc bát nước có thể đổ đi rồi thay mới. Nó giống như một dòng sông đã đục ngầu sau nhiều năm hoặc một khu vườn bị bỏ hoang với đầy cỏ dại và rễ sâu.
Muốn làm sạch, cha mẹ không thể vội vàng. Đó là một hành trình, không thể làm trong ngày một ngày hai. Cha mẹ cần cùng con gỡ dần từng nỗi sợ, từng cảm xúc bị dồn nén, từng ký ức khiến con thu mình lại. Mỗi ngày một chút, mỗi bước một ít. Dù chậm, nhưng bền. Con sẽ rời xa TV, điện thoại một cách tự nguyện mà không hề ép buộc.
3.5. Ghi nhận sự tiến bộ của con
Trong suốt hành trình giúp con “tốt nghiệp điện thoại”, điều nuôi dưỡng con mạnh mẽ nhất là sự ghi nhận. Chỉ cần con tiến bộ một chút hôm nay so với hôm qua, điều đó xứng đáng được nhìn thấy.
Khi cha mẹ ở bên, khích lệ và công nhận những thay đổi nhỏ nhất, con dần lấy lại niềm tin vào chính mình. Từ đó, con bắt đầu tìm được niềm vui từ cuộc sống thật, từ những điều giản dị xung quanh, thay vì phải trốn vào TV hay điện thoại.
Có thể khẳng định rằng, nguyên nhân thực sự khiến con nghiện TV, điện thoại không nằm ở bản thân thiết bị, mà nằm ở cách cha mẹ đã hoặc chưa đồng hành cùng con trong suốt quá trình lớn lên. Tuy nhiên, vấn đề này hoàn toàn có thể khắc phục được.
Cha mẹ kiên trì, thấu hiểu và hiện diện một cách thật sự con hoàn toàn có thể thay đổi từ bên trong, chứ không phải chỉ “ngoan” ở bên ngoài.
Nếu cha mẹ đang loay hoay, chưa biết nên bắt đầu từ đâu, hoặc đã cố gắng rất nhiều nhưng vẫn chưa thấy kết quả thì việc học cách đồng hành đúng là điều cần thiết hơn bao giờ hết.
Chương trình chia sẻ miễn phí 3 buổi tối cuối tuần do Minh Trí Thành và cô Lanh tổ chức sẽ giúp cha mẹ:
- Nhận diện đúng nguyên nhân khiến con nghiện TV, điện thoại
- Hiểu vì sao sự kết nối giữa cha mẹ và con dần mất đi
- Biết cách tạo môi trường tích cực để con học tập và phát triển
- Từng bước xây dựng lại sự gắn kết và động lực từ bên trong con
Số lượng vé tham dự chương trình có hạn, cha mẹ nhanh tay đăng ký để giúp con thay đổi tương lai tốt đẹp hơn. Đăng ký ngay tại: https://sukien.minhtrithanh.com/
