Sự áp đặt, kỳ vọng và thiếu tương tác 2 chiều đang âm thầm phá vỡ mối quan hệ cha mẹ và con cái.
Vì vậy việc để hiểu con cái đang nghĩ gì là vô cùng quan trọng, vì cha mẹ chính là tấm gương phản chiếu vào con. Việc nuôi con khôn lớn và thành công là hành trình dài và không hề đơn giản.
1. Mất kết nối – nỗi đau thầm lặng của nhiều gia đình
Rất nhiều cha mẹ chia sẻ rằng: “Con vẫn ở đó, nhưng như người xa lạ”. Con không muốn nói chuyện, né tránh giao tiếp. Con trốn mình trong phòng kín để chơi game. Con cáu gắt khi cha mẹ hỏi chuyện, thậm chí con bực tức nói thẳng: “Để con yên”.
Điều đáng buồn là phần lớn cha mẹ không hề ghét bỏ con, ngược lại còn rất thương con, rất lo cho tương lai của con. Nhưng chính cách yêu thương sai cách, cách lắng nghe chưa trọn vẹn, cách kỳ vọng và áp đặt… đã khiến mối quan hệ cha mẹ – con cái dần đứt gãy kết nối.
Vậy nguyên nhân thật sự là gì? Và khi đã mất kết nối, cha mẹ phải làm sao để hàn gắn lại mối quan hệ cha mẹ và con cái?
2. Nguyên nhân khiến cha mẹ và con cái mất kết nối
Các nguyên nhân khiến cha mẹ và con cái khó kết nối và nói chuyện:
2.1. Giả vờ lắng nghe nhưng thực chất vẫn áp đặt
Nhiều cha mẹ vẫn khẳng định rằng: “Bố mẹ có lắng nghe con mà!” Nhưng trên thực tế, sự lắng nghe ấy thường chỉ dừng lại ở bề mặt. Cha mẹ nghe để phản biện, nghe để điều hướng con theo ý mình, và cuối cùng, dù con nói gì thì vẫn yêu cầu con phải làm theo bố mẹ. Đứa trẻ cảm nhận rất rõ điều đó. Khi con chia sẻ nhưng chỉ nhận lại những tiếng “ừ, ừ” cho có, rồi sau đó mọi việc vẫn quay về quỹ đạo cũ do người lớn quyết định, con sẽ dần tự kết luận rằng: “Nói cũng chẳng để làm gì.” Từ đó, con không còn muốn chia sẻ, không còn muốn trò chuyện, và lặng lẽ khép lại cánh cửa kết nối với chính cha mẹ của mình.
2.2. Niềm tin sai lầm: “Cha mẹ luôn hiểu biết hơn con”
Rất nhiều cha mẹ vô thức mang trong mình những niềm tin như: “Tôi khôn hơn con, tôi trải đời hơn con, tôi biết điều gì là tốt nhất cho con.” Nhưng sự thật là, cha mẹ có thể giỏi hơn con ở lĩnh vực này, song chưa chắc đã hiểu biết hơn con ở lĩnh vực khác. Một ví dụ rất đơn giản: có những lúc cha mẹ loay hoay rất lâu với điện thoại hay công nghệ, trong khi con lại thao tác nhanh chóng và thành thạo. Điều đó cho thấy, có khi cha mẹ là thầy của con, nhưng cũng có khi con lại chính là thầy của cha mẹ. Khi cha mẹ không chấp nhận sự thật này, chỉ sử dụng quyền lực của người lớn để áp đặt, mối quan hệ một chiều sẽ dần hình thành, và sự kết nối giữa cha mẹ và con cái cũng theo đó mà phai nhạt dần.
2.3. Phủ nhận ước mơ của con vì nỗi sợ của cha mẹ
Có một cậu bé học rất giỏi suốt từ lớp 1 đến lớp 9, học trường chuyên lớp chọn. Nhưng khi bước vào lớp 10, con chia sẻ rằng mình muốn theo đuổi con đường làm YouTube. Trước mong muốn ấy, cha mẹ lập tức phản ứng bằng cách cấm đoán, thu điện thoại, thậm chí chỉ cho con dùng điện thoại “cục gạch”, đồng thời gán cho ước mơ của con cái nhãn “viển vông, mất thời gian”.
Với cha mẹ, đó là sự lo lắng cho tương lai và cảm giác không an toàn; nhưng với con, đó lại là giấc mơ thật sự. Khi con không được thấu hiểu, không được thử sức và không được tôn trọng lựa chọn của mình, con sẽ phản kháng theo cách tiêu cực nhất: buông bỏ việc học, mất động lực và dần bỏ mặc chính bản thân mình.
3. Khi cha mẹ và con đã mất kết nối – phải làm sao?
Vậy cha mẹ cần làm gì khi sự việc đã ngoài tầm với:
3.1. Chấp nhận sự thật: Mất kết nối không xảy ra trong ngày một ngày hai
Mất kết nối giữa cha mẹ và con cái không xảy ra chỉ trong một ngày hay một giai đoạn ngắn. Đó là kết quả của cả một quá trình tích lũy, khi những dấu hiệu nhỏ ban đầu không được nhận diện, những cảm xúc của con không được lắng nghe và những khoảng cách dần lớn lên theo thời gian. Khi cha mẹ nhận ra vấn đề thì thường con đã đi khá xa khỏi sự kết nối ban đầu.
3.2. Dám nhìn lại: Cha mẹ cũng có phần trách nhiệm
Có một sự thật rất khó chấp nhận, nhưng cần được nhìn thẳng: nếu cha mẹ hành xử đủ đúng đắn và thấu hiểu, sẽ rất khó để một đứa trẻ chống đối đến mức độ nghiêm trọng. Trong thực tế, nhiều cha mẹ vô tình so sánh con với người khác, không ghi nhận những nỗ lực của con, coi thành tích đạt được là điều đương nhiên và chỉ tập trung vào những thiếu sót. Cha mẹ có thể quên rất nhanh những lời nói hay hành vi ấy, nhưng với con, đó lại có thể trở thành những vết thương sâu, âm thầm ảnh hưởng đến cảm xúc và cách con phản ứng với chính gia đình mình.
3.3. Bắt đầu lại bằng một cuộc trò chuyện trưởng thành
Điều quan trọng nhất không còn là dạy dỗ hay uốn nắn con, mà là bắt đầu lại bằng một cuộc trò chuyện trưởng thành. Cha mẹ cần đủ dũng cảm để xin lỗi con một cách chân thành: xin lỗi vì đã chưa đúng, vì chưa biết cách làm mẹ, làm cha, vì đã đặt quá nhiều kỳ vọng và vô tình làm con tổn thương. Một lời xin lỗi đúng lúc không khiến cha mẹ trở nên thấp đi, mà ngược lại, đó chính là chiếc chìa khóa giúp trái tim của con dần mở ra và sẵn sàng kết nối lại.
3.4. Xin con một cơ hội – thay vì đòi con thay đổi
Thay vì yêu cầu con phải thay đổi ngay lập tức, cha mẹ hãy bắt đầu bằng việc xin con một cơ hội. Có thể nói với con rằng: “Cho mẹ một cơ hội để học lại cách làm mẹ, để mẹ con mình cùng nhìn lại và cùng sửa sai.” Trong giai đoạn này, cha mẹ đừng vội dạy dỗ, phân tích hay góp ý. Điều quan trọng nhất là để sự chân thành dẫn đường, bởi chỉ khi con cảm nhận được sự thật lòng, con mới sẵn sàng mở cửa cho kết nối quay trở lại.
3.5. Kiên trì – vì kết nối cần thời gian
Kết nối giữa cha mẹ và con cái không thể diễn ra nhanh chóng, cũng không thể ép buộc hay hoàn thành chỉ trong vài ngày. Đó là một hành trình cần thời gian. Nhưng nếu cha mẹ đủ kiên trì, đủ chân thành và đủ khiêm tốn trong cách đồng hành cùng con, thì từng chút một, trái tim của con sẽ dần mở ra và sẵn sàng đón nhận sự kết nối trở lại.
4. Kết luận
Mất kết nối giữa cha mẹ và con cái không phải là dấu chấm hết, mà là lời nhắc để cha mẹ nhìn lại cách mình đã yêu thương. Khi cha mẹ dám thay đổi trước, dám lắng nghe và chân thành hơn, cánh cửa kết nối sẽ dần được mở lại. Và vẫn còn may mắn, bởi khi còn con để sửa, hành trình yêu thương vẫn chưa bao giờ là quá muộn.
