Nhiều cha mẹ nói: “Con bây giờ vô ơn lắm.”, nhưng sự thật là con chưa được đánh thức cảm xúc biết ơn đúng cách. Và khơi gợi lòng biết ơn trong con, không phải nhồi nhét, không phải bắt con “cảm ơn đi” là xong. Vì khi con nói lời cảm ơn trong trạng thái miễn cưỡng, con chỉ học được một câu nói, không học được một phẩm chất.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu đúng, về dạy con lòng biết ơn và áp dụng 3 bước đơn giản, để con tự hình thành thái độ biết ơn. Từ đó, con sẽ phát triển nhân cách, tăng sự hạnh phúc và khả năng kết nối.
1. Vì sao phải dạy con lòng biết ơn?
Lòng biết ơn không chỉ là “lịch sự”. Nó là gốc rễ của mọi thành công. Khi trẻ có lòng biết ơn, con thường:
- Sống tích cực hơn, ít than vãn
- Dễ tạo mối quan hệ tốt, biết tôn trọng người khác
- Có nội lực hơn khi gặp khó khăn
- Biết trân trọng bản thân và cuộc sống
Ngược lại, trẻ thiếu lòng biết ơn thường dễ rơi vào: Thái độ “mọi thứ là đương nhiên”, bất mãn, đòi hỏi, khó hài lòng, thiếu cảm thông, khó hợp tác, động lực yếu, dễ bỏ cuộc.
Vì vậy, dạy con lòng biết ơn không phải để con “ngoan cho vui”, mà để con hạnh phúc từ bên trong và lớn lên vững vàng.
2. Sai lầm phổ biến nhiều cha mẹ mắc phải khi dạy con lòng biết ơn
Một số lưu ý khi bố mẹ dạy bảo con cái về lòng biết ơn:
2.1. Ép con cảm ơn (nhưng con không hề biết ơn)
Ví dụ: anh chị em nhường nhau, cha mẹ nói: “Ra cảm ơn chị đi!”. Con nói “con cảm ơn” cho xong. Khi đó, con học được gì?
- Con học cách diễn cho người lớn hài lòng.
- Con học rằng biết ơn là nghĩa vụ.
- Và sâu bên trong, con không hề cảm thấy biết ơn.
2.2. Dạy bằng lời, nhưng cha mẹ sống ngược
Cha mẹ yêu cầu con biết ơn, nhưng trong đời sống lại hay than phiền, hay chê bai, hay xem mọi thứ là “đương nhiên”, khó nói lời cảm ơn thật lòng. Trẻ học bằng trạng thái sống của cha mẹ, không học bằng khẩu hiệu.
3. Dạy con lòng biết ơn đúng nghĩa là “đánh thức”, không phải “bắt buộc”
Lòng biết ơn thật có 3 tầng:
- Nhận ra mình đang nhận được điều gì.
- Cảm được giá trị của điều đó.
- Thể hiện bằng thái độ/hành động.
Vậy muốn con có lòng biết ơn, ta phải giúp con đi từ nhận ra → cảm → thể hiện.
4. Các bước đơn giản dạy con lòng biết ơn
Và đây là 3 bước đơn giản “dạy con lòng biết ơn” để con tự hình thành (không ép, không nhồi):
4.1. Bước 1: Cha mẹ hãy trở thành tấm gương về lòng biết ơn trước. (vì con học qua năng lượng sống)
Bạn có thể nói “hãy biết ơn”, nhưng con sẽ tin vào điều con thấy bạn làm, bạn sống.
Hãy bắt đầu bằng những việc rất nhỏ:
- Cảm ơn những điều “bình thường”: không khí, nước sạch, ánh nắng, mái nhà.
- Cảm ơn người bán hàng, người giao hàng.
- Cảm ơn bữa ăn: “May quá hôm nay có bữa cơm ngon”. Chỉ cần bạn nói với một năng lượng thật: nhẹ, ấm, trân trọng. Trẻ hấp thụ “khí chất biết ơn” của cha mẹ rất nhanh. Vì đó là môi trường con đang sống mỗi ngày.
4.2. Bước 2: Hướng dẫn con thực hành biết ơn bằng hành vi cụ thể (không dạy chung chung)
Cha mẹ đừng nói: “Con phải biết ơn cuộc đời.”. Con sẽ không hiểu và không làm được. Hãy hướng dẫn con theo “mẫu nhỏ – làm được ngay”, ví dụ:
4.2.1. Biết ơn chính mình
Giúp con biết ơn: cơ thể (đôi mắt, đôi tay, mái tóc…) -“Đôi chân này giúp con chạy, đôi tay này giúp con làm được nhiều thứ.” Khi con biết trân trọng mình, con sẽ dễ trân trọng người khác và bớt phán xét.
4.2.2. Biết ơn những điều con đang có
Ví dụ: “Bữa ăn này có rất nhiều người góp sức: người trồng, người nấu, người bán.”. “Nhờ có điện, có nước mà nhà mình tiện hơn.”
4.2.3. Biết ơn cha mẹ và người thân (không ép “phải cảm ơn”)
Thay vì bắt con nói cảm ơn, hãy nói:
- “Con thấy mẹ đã làm gì cho con hôm nay?”
- “Nếu con muốn thể hiện sự trân trọng, con muốn làm điều gì? Dọn bát, xếp đồ, ôm mẹ, viết một mẩu giấy?
4.2.4. Biết ơn cả “bài học”
Có những chuyện không vui vẫn có thể rút ra bài học:
- “Chuyện này dạy con điều gì?”
- “Nếu biết ơn một bài học, con muốn biết ơn điều gì trong đó?”. Cha mẹ hãy gợi ý, không ép. Ép là phản tác dụng.
4.3. Bước 3: Kiên nhẫn quan sát – ghi nhận đúng lúc để củng cố hành vi biết ơn cho con
Nhiều cha mẹ chỉ để ý lúc con sai, nhưng biết ơn là thói quen tinh tế, cần được “nuôi” bằng ghi nhận.Khi con có một biểu hiện nhỏ: Con tự nói cảm ơn, tự giúp ai đó, trân trọng từ những điều nhỏ nhất,…Cha mẹ chỉ cần phản hồi ngắn:“Con làm vậy, mẹ cảm giác con trưởng thành hơn.”
Cha mẹ hãy khen vào thái độ và hành vi, không khen kiểu “con ngoan quá” cho có.
5. Tạo thói quen 2 phút mỗi ngày, để con “mở” lòng biết ơn
Bạn có thể áp dụng trước giờ ngủ:
- “Hôm nay con biết ơn điều gì?”
- “Một người con muốn cảm ơn là ai?”
- “Ngày mai con muốn làm điều gì, để thể hiện sự biết ơn?” Những câu hỏi đơn giản trước khi đi ngủ, một cách đều đặn sẽ tạo ra “nếp sống” biết ơn cho con.
Nên, dạy con lòng biết ơn không phải là bắt con nói “cảm ơn” cho lịch sự. Mà là giúp con nhận ra điều tốt, cảm được giá trị, tự muốn thể hiện.
