Đường leo núi Fansipan theo tuyến Trạm Tôn dài khoảng 11km, chia thành 4 chặng, độ dốc từ 15 đến 60 độ và đưa anh chị lên đỉnh 3.143m, thường trong 2 ngày. Bài viết giải mã từng chặng, những đoạn dễ trượt ngã và điều kiện nghỉ ngơi để anh chị chuẩn bị yên tâm hơn.
Thông số trắc địa và cấp độ địa hình của đường leo núi Fansipan
Đường leo núi Fansipan theo tuyến Trạm Tôn dài khoảng 11km, xuất phát ở độ cao khoảng 1.900m và kết thúc tại đỉnh 3.143m, tức chênh hơn 1.200m. Độ dốc thay đổi từ 15 độ ở đoạn khởi động đến 45 đến 60 độ ở những vách đá chặng cuối, còn lượng oxy mỗi hơi thở ở gần đỉnh chỉ bằng khoảng 70% so với đồng bằng. Dọc tuyến có các cột mốc sắt đánh số để định vị khi cần cứu hộ. Một số tài liệu đo đạc gần đây ghi đỉnh núi cao 3.147m, nhưng cột mốc quen thuộc là 3.143m nên bài này dùng con số ấy, và ba thông số trên quyết định cách anh chị phân bổ sức, nên tôi sẽ đi vào từng phần dưới đây.
Độ dốc trung bình của đường leo núi Fansipan: từ 15 độ đến 60 độ
Độ dốc của đường leo núi Fansipan không đều mà thay đổi liên tục. Những kilomet đầu chỉ khoảng 15 độ, tương đương một con dốc thoai thoải, vừa đi vừa trò chuyện được. Lên giữa tuyến, độ dốc tăng lên 35 đến 45 độ. Đến những vách đá dựng đứng của chặng cuối, có đoạn đạt 45 đến 60 độ.
Để dễ hình dung, với góc 45 độ, mỗi bước chân đưa anh chị lên cao đúng bằng quãng đã tiến về phía trước. Lúc đó đôi tay cũng phải vào việc chứ không chỉ riêng đôi chân. Vì vậy, tôi hay nhắc mọi người đi chậm và đều ở những giờ đầu, giữ lại sức cho đoạn dốc đứng phía sau.
Sự thay đổi áp suất và oxy khi lên cao
Càng lên cao, trời càng lạnh. Theo mức trung bình của khí quyển, cứ lên 100m nhiệt độ giảm khoảng 0,65°C, nghĩa là đỉnh Fansipan lạnh hơn cổng Trạm Tôn khoảng 8°C, chưa kể gió và sương mù. Cùng lúc đó không khí cũng loãng dần. Tỷ lệ oxy trong không khí vẫn là 21%, nhưng mỗi hơi thở hít vào chứa ít oxy hơn, và ở gần đỉnh chỉ còn khoảng 70% so với vùng đồng bằng.
Cơ thể bù lại bằng cách thở nhanh hơn và để tim đập nhanh hơn. Đó là lý do nhiều người thấy hụt hơi dù đoạn đường không quá dốc. Nếu cơ thể chưa quen, anh chị có thể gặp hiện tượng say độ cao (còn gọi là sốc độ cao, tên viết tắt là AMS). Hiện tượng này thường bắt đầu xuất hiện từ khoảng 2.500m, tức là từ lán 2.800m trở lên anh chị cần chú ý hơn.
Các hướng dẫn về y học núi cao, trong đó có khuyến cáo của Hiệp hội Y học Hoang dã Hoa Kỳ (Wilderness Medical Society), đều nhấn mạnh việc tăng độ cao từ từ và hạn chế tăng quá 500m mỗi ngày ở nơi nghỉ đêm khi đã vượt 3.000m. Việc nghỉ đêm tại lán 2.800m trên tuyến Trạm Tôn khá phù hợp với nguyên tắc ấy. Những dấu hiệu anh chị nên để ý gồm:
- Đau đầu âm ỉ, không đỡ sau khi nghỉ.
- Buồn nôn, chán ăn hoặc không muốn uống nước.
- Chóng mặt, đi loạng choạng.
- Mệt lả hơn bình thường so với quãng đường đã đi.
Có một anh phụ huynh đi cùng nhóm tôi, lên đến lán 2.800m thì đau đầu âm ỉ và bỏ bữa tối. Anh báo ngay với hướng dẫn viên, đi nghỉ sớm, uống nước ấm từng ngụm nhỏ và sáng hôm sau đi chậm hơn đoàn một nhịp. Nhờ không cố sức, anh vẫn lên được đỉnh, và điều anh nhớ sau chuyến đi là biết dừng đúng lúc. Nếu các dấu hiệu nặng dần hoặc không giảm sau khi nghỉ, anh chị nên xuống thấp hơn thay vì cố đi tiếp, và nói rõ tình trạng của mình với người dẫn đường.
Hệ thống cột mốc cứu hộ giúp định vị khi gặp sự cố
Dọc đường leo núi Fansipan có những cột mốc bằng sắt được đánh số thứ tự. Mỗi cột mốc giống như một địa chỉ trên núi. Khi cần hỗ trợ, anh chị chỉ cần đọc số mốc ở gần cho hướng dẫn viên hoặc lực lượng cứu hộ, họ sẽ biết nhanh anh chị đang ở đâu giữa rừng sương.
Thói quen nhỏ mà tôi thấy hữu ích là mỗi lần đi qua một cột mốc, cả nhóm cùng nhìn số và nhắc nhau. Việc này đặc biệt cần thiết khi anh chị đi cùng con hoặc người thân, vì ai cũng nắm được vị trí chung của đoàn.
Giải mã 4 chặng đường leo núi Fansipan từ Trạm Tôn lên đỉnh
Đường leo núi Fansipan gồm 4 chặng nối tiếp: từ cổng Trạm Tôn đến lán 2.200m, lên lán 2.800m, vượt thung lũng đến mốc 2.900m rồi men theo sống núi lên đỉnh 3.143m. Tổng quãng đường khoảng 11km, cộng dồn thời gian đi bộ khoảng 7 đến 9 tiếng và thường chia thành 2 ngày, nghỉ một đêm tại lán 2.800m. Mỗi chặng có tính chất rất khác nhau: chặng đầu nhẹ nhàng, chặng hai phải dùng cả tay lẫn chân, chặng ba đổ dốc xuống thung lũng và chặng cuối đi trên sống núi hẹp. Bảng dưới đây giúp anh chị nhìn nhanh toàn tuyến trước khi đọc chi tiết.
| Chặng | Đoạn đường | Cự ly | Thời gian |
|---|---|---|---|
| 1 | Cổng Trạm Tôn (khoảng 1.900m) đến lán 2.200m | Khoảng 3,5km | 2 đến 2,5 tiếng |
| 2 | Lán 2.200m đến lán 2.800m | Khoảng 4km | 3 đến 4 tiếng |
| 3 | Lán 2.800m đến mốc 2.900m | Khoảng 1km | 30 đến 45 phút |
| 4 | Mốc 2.900m đến đỉnh 3.143m | Khoảng 2,7km | 1,5 đến 2 tiếng |
Chặng 1: Khởi động nhẹ nhàng từ cổng Trạm Tôn đến lán 2.200m
Chặng đầu của đường leo núi Fansipan dài khoảng 3,5km, anh chị đi mất 2 đến 2,5 tiếng. Mặt đường là đất xốp xen đá cuội nhỏ, lòng đường rộng và dốc thoai thoải, chạy dọc theo suối Vàng. Hai bên là rừng thưa, rừng trúc nhỏ và những vạt cây bụi nên khá thoáng, rất hợp để cơ thể làm quen với nhịp bước.
Điểm cần lưu ý là 2 đến 3 đoạn suối cạn phải băng qua. Đá ở đây bám rêu nên trơn, dễ lật cổ chân nếu anh chị đi giày đế đã mòn. Tôi nhớ có một chị trong đoàn mang đôi giày thể thao quen thuộc vì nghĩ chặng đầu hiền lành, kết quả trượt chân ngay đoạn suối đầu tiên. May là chị chỉ bị lấm bùn, và từ đó chị tin lời tôi về chuyện chọn giày đế bám tốt.
Chặng này kết thúc tại lán dừng chân 2.200m, nơi mọi người thường ăn trưa và có nguồn nước suối tự nhiên để bổ sung nước.
Chặng 2: Rễ cây và vách đá từ lán 2.200m lên lán 2.800m
Đây là chặng đòi hỏi nhiều sức và kỹ thuật, khoảng 4km, đi mất 3 đến 4 tiếng. Độ dốc tăng vọt lên 35 đến 45 độ, mặt đường đất gần như biến mất. Thay vào đó là một ma trận rễ cây cổ thụ trồi lên, đan vào nhau thành những bậc thang tự nhiên giữa rừng rậm nguyên sinh, nơi cây gỗ lớn phủ đầy rêu và dương xỉ thân gỗ mọc thành từng cụm.
Ở những vách đá trơn cao ngang ngực, anh chị cần bò bằng cả bốn chi, bám tay vào hốc đá hoặc rễ cây chắc chắn rồi mới đưa chân lên. Hãy kéo thử rễ hoặc hốc đá trước khi dồn trọng lượng vào, vì rễ ẩm rất dễ trượt. Những đoạn dốc đứng có lắp thang sắt cứu hộ, và quy tắc quan trọng là leo từng người một, để nếu có đá rơi thì không trúng người đi phía dưới.
Chặng này kết thúc ở trạm dừng đêm 2.800m, gồm các nhà lán tôn sàn gỗ và có chăn, túi ngủ cho mọi người nghỉ lại.
Chặng 3: “Cú lừa” hạ sơn qua thung lũng từ lán 2.800m đến mốc 2.900m
Chặng này chỉ dài khoảng 1km, đi mất 30 đến 45 phút, nhưng lại khiến nhiều người bất ngờ. Sau cả ngày leo lên, tuyến đường đột ngột dốc ngược xuống sâu để cắt qua một lòng chảo giữa núi trước khi leo lên đỉnh. Dân leo núi vẫn hay tóm gọn đoạn này là lên 2.900m, tụt xuống khoảng 2.700m rồi mới leo lên 3.143m, nên mới có cái tên “cú lừa”.
Có một chị tôi từng đồng hành đã thốt lên rằng tưởng sắp tới nơi, ai ngờ lại phải đi xuống. Từ đó, tôi luôn nói trước với đoàn về đoạn này để mọi người giữ được tinh thần, không bị hụt hẫng giữa chừng.
Đường ở đây nhiều bùn lầy do sương mù tích tụ và có các hố sụt đá. Khi xuống dốc, anh chị hạ thấp trọng tâm, đi nghiêng hoặc quay người đi lùi ở những đoạn dốc gắt, đồng thời dồn lực vào gậy leo núi để giảm áp lực lên đầu gối. Đi chậm ở đoạn này sẽ giúp đôi chân còn sức cho chặng lên đỉnh.
Chặng 4: Sống núi hẹp và rừng đỗ quyên từ mốc 2.900m lên đỉnh 3.143m
Chặng cuối của đường leo núi Fansipan dài khoảng 2,7km, mất 1,5 đến 2 tiếng. Anh chị đi men theo những sống núi hẹp, hai bên là vực sâu. Gió thường giật mạnh, sương mù có thể bao phủ khiến tầm nhìn xuống dưới 5m vào sáng sớm, nên việc bám sát người dẫn đường và giữ khoảng cách vừa phải với người đi trước là rất cần thiết.
Bù lại, cảnh sắc ở đây rất riêng. Rừng trúc lùn (còn gọi là trúc cần câu) đan dày hai bên lối đi, xen những gốc đỗ quyên cổ thụ uốn cong sát đất, nhìn như một khu rừng cổ tích. Càng lên gần đỉnh, đường mòn hoang sơ gặp bậc thang gỗ của khu du lịch Sun World, và những bậc đá cuối cùng sẽ đưa anh chị chạm tới cột mốc 3.143m.
Với nhiều người, khoảnh khắc đứng trên đỉnh sau hai ngày đi bộ là phần thưởng đáng nhớ, đặc biệt khi cả gia đình hay cả nhóm cùng nhau về đích.
XEM THÊM: Leo núi Fansipan mất bao lâu? Thời gian cáp treo và đường bộ
“Bẫy” địa hình và điểm cảnh báo trên đường leo núi Fansipan
Trên đường leo núi Fansipan có ba điểm địa hình dễ gây trượt ngã hoặc mất thăng bằng: bùn lầy ở thung lũng mốc 2.900m, những tảng đá mồ côi phủ rêu và các khoảng trống yên ngựa có gió giật mạnh. Cách xử lý chung là đi giày đế bám tốt, hạ thấp trọng tâm, giữ ba lô gọn và đi sát người dẫn đường. Tuyến đường an toàn khi anh chị chuẩn bị kỹ, và biết trước từng điểm sẽ giúp chuyến đi nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Phần dưới đây nói rõ từng điểm và cách đối phó.
Bẫy bùn lầy lún sâu ở thung lũng mốc 2.900m
Đoạn thung lũng gần mốc 2.900m thường xuất hiện bùn lầy sau những trận mưa, có chỗ ngập đến nửa bắp chân. Giày kém bám hoặc quá mềm có thể bị bùn hút mất khi anh chị rút chân lên. Hãy bước vào những chỗ có rễ cây hoặc đá nổi, buộc chặt dây giày và có thể mang thêm ghệt chân hoặc túi nilon bọc giày để hạn chế bùn tràn vào.
Đá mồ côi trơn trượt
Đá mồ côi là những tảng đá lớn nằm đứng riêng, không có điểm bám xung quanh. Khi phủ rêu ẩm, bề mặt rất trơn và dễ khiến người đi ngã ngửa ra sau. Anh chị nên chọn đường vòng nếu có thể, hạ thấp người, giữ ba điểm tiếp xúc và đặt cả bàn chân xuống thay vì chỉ bước bằng mũi giày.
Gió giật tại các khoảng trống yên ngựa
Yên ngựa (còn gọi là khoảng trũng giữa hai đỉnh núi) là những đoạn không có cây che chắn, gió từ hai phía lùa qua rất mạnh. Nếu ba lô quá nặng, anh chị có thể mất thăng bằng ngay giữa lối đi hẹp. Anh chị nên giữ ba lô gọn, siết chặt dây đeo ngực và dây hông, hạ thấp trọng tâm rồi bước từng nhịp khi qua đoạn này.
Cơ sở vật chất và điều kiện sinh hoạt trên đường leo núi Fansipan
Trên đường leo núi Fansipan có hai điểm nghỉ chính là lán 2.200m và lán 2.800m, với nước suối dẫn về, nhà vệ sinh dội nước thô sơ và không có nước nóng. Lán 2.800m là nơi nghỉ đêm, có nhà tôn sàn gỗ cùng chăn, túi ngủ. Sóng điện thoại thường chập chờn và mất hẳn ở các thung lũng sâu. Điều kiện giản dị như vậy nên chuẩn bị tâm lý trước sẽ giúp anh chị thoải mái hơn, và với tôi sự đơn sơ ấy cũng là một phần của chuyến đi, vì mọi người có dịp sống chậm và kể chuyện bên nhau.
Hệ thống lán nghỉ tại độ cao 2.200m và 2.800m
Trên tuyến có hai điểm nghỉ chính là lán 2.200m và lán 2.800m. Lán 2.200m thường là điểm ăn trưa, còn lán 2.800m là nơi nghỉ đêm với nhà tôn, sàn gỗ, chăn và túi ngủ, mọi người ngủ chung theo đoàn. Nhà vệ sinh dội nước ở mức thô sơ, nguồn nước là nước suối dẫn về và không có nước nóng.
Vì vậy anh chị nên mang theo khăn ướt, đồ vệ sinh cá nhân gọn nhẹ, áo ấm để thay sau khi đổ mồ hôi và găng tay mỏng. Buổi tối trên lán 2.800m rất lạnh, một chiếc áo giữ nhiệt sẽ giúp anh chị ngủ ngon hơn.
Sóng điện thoại và internet
Sóng Viettel và Vinaphone trên tuyến thường chập chờn, mất hẳn ở các thung lũng sâu và chỉ có lại ở một số đỉnh dốc cao hoặc quanh lán 2.800m. Anh chị nên báo trước với gia đình rằng có thể sẽ liên lạc không đều. Nên tải sẵn bản đồ, lưu số điện thoại của người dẫn đường và mang theo pin dự phòng, vì thời tiết lạnh làm pin hao nhanh hơn bình thường.
Cùng Minh Trí Thành bước lên đường leo núi Fansipan
Nếu anh chị đang ấp ủ chuyến đi này nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, có thể tham khảo chương trình leo núi Fansipan tại Minh Trí Thành, nơi tôi cùng đội ngũ đồng hành với anh chị từ khâu chuẩn bị thể lực, chọn trang bị cho đến từng chặng trên đường leo núi Fansipan. Anh chị nhắn tin cho Minh Trí Thành để được tư vấn lịch trình và thời điểm phù hợp với sức khỏe của mình.
Khi nhìn lại, tôi thấy hành trình này giống việc nuôi con ở chỗ chặng nào cũng cần sự kiên nhẫn: có đoạn nhẹ nhàng, có đoạn phải bám chắc, có đoạn tưởng gần tới đích mà lại phải đi xuống. Chuẩn bị tốt về thể lực, trang bị và tinh thần sẽ giúp anh chị đi qua từng chặng ấy một cách vững vàng, và đi cùng nhau bao giờ cũng nhẹ lòng hơn đi một mình.
Kết luận
Đường leo núi Fansipan dài khoảng 11km với bốn chặng khác nhau, độ dốc từ 15 đến 60 độ và đỉnh cao 3.143m. Chuẩn bị giày đế bám, gậy leo núi, đi chậm khi lên cao và hiểu rõ từng chặng sẽ giúp anh chị đến đích an toàn, nhẹ nhàng và có thêm nhiều kỷ niệm đẹp bên người thân.
Câu hỏi thường gặp về đường leo núi Fansipan
Đường leo núi Fansipan dài bao nhiêu km và đi mất bao lâu?
Tuyến Trạm Tôn dài khoảng 11km một chiều. Tổng thời gian đi bộ cộng dồn bốn chặng vào khoảng 7 đến 9 tiếng, chưa tính nghỉ ăn và nghỉ ngắn. Phần lớn đoàn chia hành trình thành 2 ngày 1 đêm, nghỉ qua đêm tại lán 2.800m để sáng hôm sau lên đỉnh.
Đường leo núi Fansipan có khó không, người ít vận động có đi được không?
Tuyến Trạm Tôn thường được xem là phù hợp với người mới bắt đầu, nhưng vẫn đòi hỏi thể lực vì có đoạn dốc 35 đến 60 độ và phải bám tay leo đá. Anh chị nên tập đi bộ đường dốc, leo cầu thang đều đặn trong vài tuần trước chuyến đi. Nếu có vấn đề về tim, hô hấp hay huyết áp, anh chị nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi đăng ký.
Thời điểm nào phù hợp để đi đường leo núi Fansipan?
Nhiều tài liệu khuyên nên đi vào khoảng từ cuối tháng 9 đến tháng 3 năm sau, khi trời ít mưa hơn. Vào mùa mưa, đường trơn và bùn lầy nhiều hơn, đặc biệt ở thung lũng mốc 2.900m. Dù đi vào tháng nào, anh chị cũng nên xem dự báo thời tiết trước ngày đi và mang theo áo mưa.
Trên đường leo núi Fansipan có sóng điện thoại không?
Có nhưng không ổn định. Sóng Viettel và Vinaphone thường chập chờn, mất hẳn ở các thung lũng sâu và chỉ có lại ở một số đỉnh dốc cao hoặc gần lán 2.800m. Anh chị nên tải sẵn bản đồ và lưu số của người dẫn đường trước khi xuất phát.
Cần chuẩn bị gì để đi đường leo núi Fansipan an toàn?
Cần ưu tiên giày leo núi có đế bám tốt, gậy leo núi, áo mưa, áo ấm, găng tay và đèn pin đeo đầu. Anh chị nên mang thêm khăn ướt, pin dự phòng, đồ ăn nhẹ và nước uống. Ba lô càng gọn càng tốt, vì ba lô nặng sẽ làm anh chị mất thăng bằng ở những đoạn gió giật.
Đi đường leo núi Fansipan có cần đăng ký hay đi cùng hướng dẫn viên không?
Fansipan nằm trong khu vực Vườn quốc gia Hoàng Liên, nên anh chị cần đăng ký trước và thường đi cùng hướng dẫn viên hoặc đơn vị tổ chức. Người dẫn đường không chỉ lo thủ tục mà còn biết rõ từng đoạn trơn trượt, cột mốc và điểm nghỉ phù hợp. Anh chị nên hỏi kỹ đơn vị tổ chức về quy định hiện hành trước khi lên kế hoạch.
Tài liệu tham khảo
- UCAR Center for Science Education, “Change in the Atmosphere with Altitude” (mức giảm nhiệt trung bình 6,5°C mỗi 1.000m): https://scied.ucar.edu/webweather/change-atmosphere-altitude
- HHMI BioInteractive, “Oxygen in the Atmosphere: Partial Pressure” (tỷ lệ oxy không đổi, áp suất riêng phần của oxy giảm khi lên cao): https://media.hhmi.org/biointeractive/click/biology-oxygen/atmosphere-partial-pressure.html
- American Family Physician, “Acute Altitude Illness: Updated Prevention and Treatment Guidelines from the Wilderness Medical Society” (say độ cao thường gặp từ khoảng 2.500m, các triệu chứng và việc xuống thấp): https://www.aafp.org/afp/2020/0415/p505.html
- Wilderness Medical Society, “Practice Guidelines for the Prevention and Treatment of Acute Altitude Illness: 2019 Update”, Wilderness & Environmental Medicine (khuyến cáo tăng độ cao nghỉ đêm từ từ): https://doi.org/10.1016/j.wem.2019.04.006
- VnExpress, “21 giờ leo nóc nhà Đông Dương” (Trạm Tôn ở độ cao 1.900m và đoạn lên 2.900m, xuống 2.700m rồi lên 3.143m): https://vnexpress.net/21-gio-leo-noc-nha-dong-duong-4050318.html
- Google Arts & Culture, “Fansipan” (đỉnh núi 3.143m theo số liệu cũ và 3.147m theo số đo mới): https://artsandculture.google.com/entity/m07h8yy
