Tiềm thức là gì? Sức mạnh của tiểm thức có vai trò thế nào?Có những người muốn sống tốt hơn, nhưng họ không biết làm sao để thoát khỏi vòng luẩn quẩn đó, càng sống càng mệt mỏi. Họ muốn bình an hơn, nhưng cứ một chuyện nhỏ là có thể bùng nổ cảm xúc, xung đột.
- Họ muốn yêu thương nhiều hơn, nhưng cứ bước vào mối quan hệ là lo sợ, kiểm soát hoặc tổn thương.
- Họ muốn thay đổi bản thân, nhưng vừa quyết tâm xong lại quay về thói quen cũ.
- Họ muốn dạy con bằng yêu thương, nhưng đến lúc con sai, cơn tức giận lại trồi lên, áp đặt, trách móc như một phản xạ.
Vấn đề không phải họ không muốn thay đổi, mà ở phần đang điều khiển họ nhiều nhất. Đó chính là tiềm thức.
Bài viết này sẽ đi cùng bạn qua 6 nội dung quan trọng:
- Tiềm thức là gì?
- Chức năng của tiềm thức?
- Tiềm thức hoạt động như thế nào?
- Làm sao để khám phá tiềm thức.
- Cách vận dụng tiềm thức để thành công
Và cách Minh Trí Thành đồng hành, để mỗi người tìm ra phiên bản tốt nhất của chính mình.
1. Tiềm thức là gì?
Tiềm thức là phần tiềm ẩn trong tâm hồn con người, những hình ảnh, thói quen, tính cách, trải nghiệm và hành vi tồn tại ở đó, dù ta không thể nhận diện thật rõ bằng phần ý thức hằng ngày. Theo ngôn ngữ của cô Nguyễn Thị Lanh, Tiềm thức được hình thành từ những trải nghiệm quá khứ, là nơi giữ lại những gì đời đã in vào bạn, rồi từ đó âm thầm tạo ra cách bạn phản ứng với cuộc đời.
Và trong đời sống hằng ngày, con người chịu ảnh hưởng mạnh từ cả ý thức lẫn tiềm thức hay còn gọi là vô thức. Nói một cách gần gũi hơn, tiềm thức giống như gốc rễ của một cái cây. Bên trên, phần bạn nhìn thấy là thân cây, cành, lá, quả là lời nói, hành vi, quyết định, cảm xúc. Nhưng bên dưới là rễ, là những niềm tin cũ, những ký ức cũ, những phản xạ cũ, những cách tự bảo vệ cũ của bạn, đang âm thầm chi phối tất cả.
Đó là lý do có những người biết điều gì là đúng, nhưng vẫn không làm được, biết mình cần nhẹ nhàng với con, nhưng khi có vấn đề là dạy con bằng la mắng, đánh phạt, biết nóng giận là không tốt, nhưng vấn đề đến lại bùng nổ. Biết mình không nên nóng giận, nhưng vẫn bùng nổ. Khi bạn hiểu về tiềm thức, bạn sẽ bắt đầu nhận ra, điều gì đang tạo nên cuộc đời mình ngày hôm nay, điều gì đang giữ mình ở trong những vòng lặp cũ, những tổn thương, mô thức nào cần thay đổi.
Những lời chê bai, so sánh từ nhỏ, hình ảnh gia đình tan vỡ, một niềm tin rằng “ mình không đủ tốt”,… Tất cả những điều đó có thể không được nói ra, nhưng nó vẫn sống trong cách bạn yêu, cách bạn chọn lựa, cách bạn né tránh, cách bạn nổi giận, cách bạn làm cha mẹ, làm vợ, làm chồng, làm con. Đó là lý do có những người càng trưởng thành càng thấy mình như đang sống theo một “kịch bản” nào đó, bị thu hút bởi cùng một kiểu người, bị đổ vỡ vì cùng một kiểu phản ứng, muốn thay đổi nhưng không bứt ra được.
Không phải vì họ yếu, mà vì phần đang điều khiển họ không nằm hoàn toàn ở ý chí bề mặt, mà nằm ở tiềm thức. Và nó hiện diện ngay trong những phản ứng, bạn gọi là “tự nhiên”. Nhưng có những thứ bạn tưởng là tự nhiên, thật ra chỉ là điều đã quá quen.
2. Chức năng của tiềm thức
Nếu đi từ đời sống thật, ta có thể nhìn chức năng của tiềm thức qua 4 tầng rất rõ.
2.1. Tiềm thức giúp con người vận hành tự động
Nếu cái gì cũng phải chờ ý thức ra lệnh, con người sẽ kiệt sức. Bạn không ngày nào cũng phải nhắc tim mình đập, không cần ra lệnh cho mình thở hay không cần học lại từ đầu, mỗi lần nấu cơm hay đi xe. Vì tiềm thức giúp rất nhiều thứ trở thành tự động, một điều vô cùng tuyệt vời, kỳ diệu. Tuy nhiên, chính cơ chế tự động ấy cũng là lý do, những thói quen xấu rất khó bỏ.
Một người đã quen thức khuya, thường xuyên tiêu cực, trì hoãn, nóng nảy, hy sinh quá mức, sống trong phòng vệ… sẽ rất dễ tiếp tục như vậy. Vì tiềm thức đã biến nó thành đường mòn.
2.2. Tiềm thức tạo “vùng an toàn”
Một chức năng quan trọng của tiềm thức, là tạo vùng an toàn để bảo vệ sự sống còn. Nó luôn cố ngăn chặn những gì nó cho là nguy hiểm. Tiềm thức không ưu tiên điều tốt nhất cho bạn, mà có thể nó sẽ ưu tiên điều quen nhất và ít rủi ro nhất theo ký ức cũ.
Nếu bạn từng bị từ chối, tiềm thức có thể khiến bạn sợ mở lòng. Nếu bạn từng lớn lên trong môi trường căng thẳng, tiềm thức có thể khiến bạn luôn đề phòng, kể cả khi hiện tại không còn nguy hiểm nữa.
Nên có những người rất muốn hạnh phúc, nhưng lại vô thức từ chối điều lành mạnh vì sợ, vì không quen.
2.3. Tiềm thức lưu giữ ký ức và cảm xúc
Tiềm thức có khả năng lưu trữ, sắp xếp và lựa chọn ký ức; đồng thời nó giao tiếp qua cảm xúc và phản ứng sinh lý như căng thẳng, lo lắng, bất an. Nên có những nỗi đau bạn không kể nữa, nhưng cơ thể bạn vẫn nhớ. Có những chuyện bạn nghĩ “qua lâu rồi”, nhưng hễ ai nói một câu tương tự là tim bạn vẫn thắt lại. Có những ký ức bạn không gọi được thành tên, nhưng cảm giác xấu hổ, sợ hãi, bị bỏ rơi vẫn sống nguyên trong phản ứng của bạn hôm nay.
Có thể bạn chưa biết, tiềm thức không chỉ lưu giữ sự kiện, mà nó lưu cả cảm giác khi sự kiện đó xảy ra. Và nhiều khi, con người không phản ứng với hiện tại. Họ phản ứng với một quá khứ vừa bị hiện tại chạm trúng.
2.4. Tiềm thức tạo liên kết và định hình cách học sống
Tiềm thức ghi nhận và kết nối trải nghiệm để tạo thành kinh nghiệm, nhờ đó nó có thể làm ta lo lắng trước cái mới hoặc hào hứng hơn ở những lĩnh vực từng có trải nghiệm tích cực.
Nói cách khác, tiềm thức liên tục học. Nó học từ những gì lặp đi lặp lại, học từ những gì có cảm xúc mạnh, học từ môi trường bạn sống trong đó mỗi ngày.
Một đứa trẻ thường xuyên bị quát mắng, có thể học rằng tình yêu đi kèm áp lực. Khi bé gái chứng kiến mẹ mình hy sinh quá mức, có thể học rằng yêu là phải chịu đựng. Khi bé trai lớn lên trong môi trường không được bộc lộ cảm xúc, có thể học rằng im lặng là cách sống sót. Lớn lên, họ vẫn sống với niềm tin đó vì tiềm thức của họ từng học như vậy để tồn tại.
3. Tiềm thức hoạt động như thế nào?
Tiềm thức hoạt động theo cơ chế duy trì một dạng cân bằng: Nó ghi nhớ những gì con người đã nói, đã làm, đã lặp lại và từ đó điều chỉnh hành động cho phù hợp với từng cá nhân. Khi bạn bắt đầu thử điều mới hoặc thay đổi thói quen cũ, cảm giác khó chịu, lo lắng, căng thẳng có thể xuất hiện và điều này phần lớn liên quan đến hoạt động của tiềm thức. Tiềm thức hoạt động bằng sự lặp lại và sự quen thuộc.
- Điều gì bạn lặp lại đủ nhiều, nó sẽ tin rằng đó là bản sắc của bạn.
- Điều gì bạn nghĩ đủ lâu, nó sẽ xem đó là sự thật.
- Điều gì bạn chịu đựng mãi, nó sẽ tưởng đó là bình thường.
- Điều gì bạn làm đi làm lại, nó sẽ tự động hóa thành phản xạ.
Vì thế, nếu bạn lặp lại câu “mình không đủ tốt” trong nhiều năm, tiềm thức sẽ sống như thể điều đó là thật. Nếu bạn lặp lại việc né tránh xung đột, tiềm thức sẽ tin rằng im lặng là cách an toàn nhất. Nếu bạn lặp lại thói quen nổi nóng mỗi khi bị chạm, tiềm thức sẽ dùng nóng giận như công cụ mặc định để tự vệ. Sẽ có lúc, bạn tự nhủ với mình rằng: “Từ mai mình sẽ sống khác.”. Tiềm thức nghe và có thể phản ứng theo hoặc không. Vì với nó, cái mới chưa chắc an toàn. Trong khi, cái cũ dù khiến bạn đau khổ, nhưng ít ra nó đã quen với điều đó.
Đó là lý do mỗi lần bạn muốn thay đổi thật sự, bạn hay gặp cảm giác như bị kéo ngược lại. Đó không phải bạn không có khả năng, mà là tiềm thức đang chống lại sự lạ, tiềm thức muốn giữ bạn trong vùng an toàn.
Tiềm thức cũng hoạt động như một bộ lọc cảm xúc. Nó không để bạn nhìn cuộc đời như một trang giấy trắng, mà bạn sẽ nhìn qua những ký ức cũ, niềm tin cũ, vết thương cũ.
Một người từng bị phản bội sẽ cảm nhận, suy nghĩ về sự im lặng của người yêu khác hẳn một người hạnh phúc, tin tưởng trong tình yêu. Một đứa trẻ từng bị chê bai, so sánh sẽ nghe lời góp ý khác hẳn một đứa trẻ được lớn lên trong sự tôn trọng. Và một người vợ từng sống trong bị xem nhẹ sẽ rất nhạy với cảm giác không được lắng nghe. Một người chồng từng lớn lên trong áp lực sẽ dễ thấy mọi yêu cầu là gánh nặng.
Vì tiềm thức không chỉ điều khiển hành vi. Nó còn định hình cách bạn diễn giải thực tại.
4. Làm thế nào để khám phá tiềm thức
Vì tiềm thức nằm ngoài ý thức, việc khám phá tiềm thức giúp con người nhận diện suy nghĩ, niềm tin, thói quen và phản ứng tự động, đồng thời hiểu rõ hơn vì sao mình suy nghĩ, cảm thấy và hành động như vậy. Khi bạn bắt đầu tò mò và đặt câu hỏi về tiềm thức, đó là dấu hiệu bạn đang ở trên con đường khám phá nó. Và việc khám phá tiềm thức bắt đầu bằng một hành động rất giản dị nhưng rất dũng cảm: quay về chính mình.
4.1. Quan sát những vòng lặp
Nếu bạn muốn thấy tiềm thức, hãy nhìn vào điều đang lặp lại: Cách bạn lặp lại nỗi đau trong tình yêu, cách bạn phản ứng mỗi khi bị góp ý, bạn đang né tránh điều gì, thấy mình không đủ ở lĩnh vực nào? Những điều đang tái diễn trong cuộc đời bạn, không phải là ngẫu nhiên, nó xuất phát từ tiềm thức.
4.2. Lắng nghe giọng nói bên trong
Có những câu bạn nói với bản thân mỗi ngày mà không để ý: “ Mình không giỏi đâu. Mình không xứng đáng được yêu thật lòng, muốn được công nhận thì phải hoàn hảo,….”. Những câu đó chính là cửa sổ mở vào tiềm thức. Vì không ai tự nhiên sinh ra đã nghĩ về mình như vậy. Những niềm tin ấy thường được học, được hấp thụ, được đóng dấu từ một giai đoạn nào đó trong quá khứ.
4.3. Quan sát phản ứng của cơ thể
Nhiều lúc, cơ thể biết trước khi đầu óc hiểu: Tim đập nhanh, ngực thắt lại, cổ nghẹn, muốn bỏ chạy, muốn biến mất, muốn chiến lại,…Những phản ứng này không chỉ là chuyện sinh lý đơn thuần, có thể đó là tiềm thức đang báo động rằng một vùng bên trong vừa bị chạm. Nên học lắng nghe cơ thể là một cách rất thật để chạm vào tiềm thức.
4.4. Viết ra điều mình thật sự đang sống
Viết nhật ký giúp nhìn nhận lại tâm trạng và hoạt động trong ngày chính xác hơn, từ đó tiềm thức dần tạo ra hành động và suy nghĩ đúng đắn hơn.
Viết ra giúp cái mơ hồ thành cái có hình dạng. Khi viết đủ lâu, bạn sẽ thấy mình đang lặp lại niềm tin nào, vết thương nào, nỗi sợ nào. Bạn sẽ thấy có những câu mình tưởng chỉ nghĩ một lần, thật ra đang nghĩ suốt nhiều năm.
4.5. Dám thành thật với chính mình
Khám phá tiềm thức là hành trình không dễ, vì nó buộc ta thôi đứng ở vùng nạn nhân, thôi đổ lỗi cho hoàn cảnh. Khi đó, bạn bắt đầu thấy rằng, mình không chỉ đang bị tổn thương, mà cũng đang vô thức giữ lại tổn thương ấy. Mình không chỉ đang sợ, mà cũng đang bảo vệ nỗi sợ đó như một vùng quen thuộc.
Mình không chỉ muốn thay đổi, mà cũng đang bấu víu vào cái cũ vì sợ mình không biết sống khác sẽ ra sao.
5. Cách vận dụng tiềm thức để thành công
Hãy thay thế suy nghĩ tiêu cực, bằng suy nghĩ tích cực, tưởng tượng, đọc sách và viết nhật ký, là một trong những cách phổ biến và đem lại hiệu quả cao.
Khái niệm “thành công” không chỉ như chuyện có nhiều tiền hơn hay đạt mục tiêu nhanh hơn, mà còn ở việc bạn sống đúng với mình, buông được nhiều điều còn đang vướng bận, có khả năng tạo ra một đời sống lành mạnh hơn từ bên trong.
5.1. Đừng tiếp tục cho tiềm thức ăn rác
Chúng ta không nên để suy nghĩ tiêu cực chiếm quyền điều khiển. Điều này không có nghĩa là cấm mình buồn hay phủ nhận cảm xúc xấu. Nó có nghĩa là đừng để bản thân nhai đi nhai lại cùng một câu chuyện độc hại. Nếu bạn cứ lặp lại“mình kém lắm”, tiềm thức sẽ tin đó là đúng, lặp lại suy nghĩ “không ai thương mình thật”, tiềm thức sẽ sống theo điều đó, lặp lại “mình không thể thay đổi”, tiềm thức sẽ bảo vệ chính sự bất lực đó. Những điều bạn cho vào đầu mỗi ngày, rồi sẽ trở thành chất liệu cho đời sống bên trong.
5.2. Tập gieo những câu mới
Hãy nói những câu mới, những điều mà bạn muốn hướng tới “ Mình xứng đáng được mọi người tin tưởng, yêu thương”, “Mình có thể sống khác đi”, “Mình là một người mẹ minh triết, trí tuệ”,…Và lặp lại những câu nói này đủ lâu, để nó trở thành đích bạn muốn hướng đến.
5.3. Hình dung, tưởng tượng để tạo đường mới
Hãy thử tưởng tượng về điều mình muốn đạt được. Đây là cách giúp tiềm thức làm quen với một phiên bản mới của chính bạn.
Hãy hình dung mình nói chuyện với con trong bình an, nhẹ nhàng. Hình dung mình từ chối mà không áy náy. Hình dung mình bước vào một mối quan hệ mà không đánh mất mình. Tiềm thức cần được thấy cái mới nhiều lần, trước khi nó tin cái mới có thể an toàn.
5.4. Kiên trì, kiên trì thêm một lần nữa
Đây là điều không dễ với rất nhiều người. Vì bạn không thể lập trình lại tiềm thức bằng một đêm cảm hứng, mà cần lặp lại điều mới đủ lâu, sống với điều mới đủ thật, ở lại với quá trình đủ bền. Thành công bền vững không đến từ cú hích. Nó đến từ việc cái mới dần trở thành cái quen.
6. Cùng Minh Trí Thành tìm ra phiên bản tốt nhất của bản thân
Rất nhiều người nghĩ rằng vấn đề của mình nằm ở thiếu động lực, thiếu kỷ luật, thiếu cơ hội. Nhưng khi đi đủ sâu, họ mới thấy: Vấn đề lớn hơn thường nằm ở chỗ mình chưa hiểu chính mình. Nên không hiểu vì sao bên trong mình có những nỗi sợ, không hiểu vì sao mình rất thương con, nhưng lại hay làm con đau, không hiểu vì sao mình muốn sống tốt, mà cứ quay về phiên bản cũ.
Đó là lý do Minh Trí Thành không chỉ nói về “thay đổi hành vi”, mà cái chính là thay đổi từ gốc. Thông qua những chương trình miễn phí, các hành trình đồng hành cha mẹ và phát triển nội tâm. Minh Trí Thành không chỉ đưa cho con người thêm vài mẹo sống tốt hơn. Minh Trí Thàn mời họ quay vào bên trong để nhìn thật:
Mình đang sống bằng vết thương nào? Mình đang nuôi con bằng mô thức nào? Mình đang ép bản thân trở thành ai để được công nhận? Mình đang lặp lại điều gì từ gia đình gốc mà mình chưa từng ý thức?
Khi một người bắt đầu hiểu được tiềm thức của mình, họ bớt đổ lỗi hơn, không con thấy mình bất lực. Vì lúc đó, họ bắt đầu thấy con đường, thấy cánh cửa để thay đổi.
Phiên bản tốt nhất của bản thân không phải là một con người hoàn hảo, không đau, không sai, không yếu, mà là người hiểu mình hơn, sống thật hơn, không bị điều khiển bởi quá khứ. Đó là hành trình Minh Trí Thành muốn đi cùng mỗi người Việt: Không chỉ thành công bên ngoài, mà còn trưởng thành bên trong. Không chỉ biết thêm nhiều thứ, mà còn hiểu sâu chính mình. Không chỉ bớt khổ nhất thời, mà thật sự c thay đổi được những gì đang âm thầm tạo ra khổ đau.
Đăng ký ngay chương trình 3 buổi miễn phí để bắt đầu hành trình tìm ra bản thân mình: https://sukien.minhtrithanh.com/
